Pomnik Gattamelaty (również Pomnik konny Erasmo de′Narni zwanego Gattamelatą, Gattamelata) – pomnik konny z brązu weneckiego kondotiera Erasma de′Narni (zwanego Gattamelatą) autorstwa Donatella. Znajduje się na w Padwie.
Historia Pomnik Gattamelaty był, obok ołtarza głównego w bazylice św. Antoniego, najważniejszym zleceniem Donatella podczas jego pobytu w Padwie. Zleceniodawcą pomnika był syn Gattamelaty. W źródłach pojawiają się różne daty odlania dzieła: 1447–1450 lub 1447–1453. Internetowa Encyklopedia PWN podaje dwie daty: wykonania dzieła (1446–1447) oraz ustanowienia przed bazyliką św. Antoniego (1453). Podczas pracy nad rzeźbą Donatello wzorował się na pomniku konnym Marka Aureliusza w Rzymie, odlanym ok. 170 lub 176–180 roku. Sam pomnik konny Marka Aureliusza był znany wśród renesansowych artystów, ale był kopiowany wyłącznie w formie miniatur. Donatello jako pierwszy renesansowy rzeźbiarz zdecydował się odlać pomnik przedstawiający jeźdźca na koniu. Niemiecka historyk sztuki zasugerowała, że rzeźbiąc konia Donatello mógł wzorować się również na antycznej kwadrydze z kościoła św. Marka w Wenecji.
Opis Pomnik mierzy 340 cm wysokości bez cokołu. Spojrzenie jeźdźca jest zdobywcze, sam wizerunek zaś charakteryzuje się dostojeństwem i spokojnym rytmem. Włosy są krótko przystrzyżone. Głowa jeźdźca nie jest autentycznym portretem kondotiera. Gattamela dożył ponad siedemdziesięciu lat, podczas gdy na pomniku został ukazany mężczyzna w średnim wieku. Detale na zbroi oraz wizerunek jeźdźca wzorowano na dziełach antycznych. Kula armatnia oraz miecz odzwierciadlają współczesną sztukę wojenną. W przeciwieństwie do starożytnego pomnika Pomnik Gattamelaty głębiej ujmuje dążenie do poznania natury i ludzi. Wyzwaniem technicznym było utrzymanie ciał konia i jeźdźca na czterech nogach zwierzęcia. Według planów jedno z przednich kopyt miało być swobodnie uniesione, ale rzeźbiarz wycofał się z tego pomysłu. Zamiast tego jedno z kopyt oparto na kuli armatniej.
Zdaniem historyka sztuki Pomnik Gattametaly stanowi rodzaj potężnej syntezy całej twórczości Donatella. Planiscig dodaje, że pomnik jest punktem szczytowym rzeźby quattrocenta. Jacob Burckhardt stwierdził, że Donatello jako pierwszy renesansowy rzeźbiarz zdołał w pełni ożywić konia i człowieka.
Pomnik Gattamelaty stał się wzorem dla wielu innych pomników konnych w renesansie i baroku. Andrea del Verrocchio (będący uczniem Donatella) pracując nad pomnikiem Bartolomea Colleoniego w Wenecji zamierzał przyćmić sławę Pomnika Gattamelaty. Verrocchio zdecydował się pokazać kondotiera jako mężczyznę energicznego i zdecydowanego, o twarzy ponurej i zdecydowanej.
Przypisy Sachs H., Donatello, wyd. 1, Warszawa: Arkady, 1982, Katalog dzieł pozbawiony paginacji.
Gattemelata, Padwa Padwa Padwa Kategoria:Rzeźby renesansowe Kategoria:Zabytki Padwy Kategoria:Rzeźby z XV wieku Kategoria:Twórczość Donatella