Nusaybin, dawniej Nisibis (asyryjska Nasibina, w okresie hellenistycznym i rzymskim Antiochia Mygdonia) – miasto w dzisiejszej południowo-wschodniej Turcji, w prowincji Mardin, przy granicy z Syrią. W starożytności było stolicą jednej z pięciu wielkich archidiecezji nestoriańskiego Kościoła Wschodu oraz siedzibą słynnej syryjskiej chrześcijańskiej szkoły teologicznej. Zachowały się ruiny starożytnego miasta.
Historia
Starożytne Nisibis leżało w Mezopotamii na szlaku handlowym prowadzącym znad górnego Tygrysu nad Morze Śródziemne. Za czasów następców Aleksandra Wielkiego założone ponownie jako Antiochia Mygdonia (od nazwy prowincji Mygdonia). W I wieku n.e. zajęte przez Rzym, następnie na przemian pod władzą Persji i Rzymu - przedmiot walk granicznych. Szczególne znaczenie miasto miało od czasów panowania Septymiusza Sewera, gdyż stanowiło główną twierdzę i kolonię rzymską na Wschodzie, będąc najprawdopodobniej stolicą nowo utworzonej prowincji Mezopotamii i siedzibą namiestnika w randze ekwickiej. Za panowania Konstancjusza II Nisibis było kluczowym punktem obrony i ofensywy Rzymian w wojnie z Persją, będąc nawet oblężone przez armię Szapura II, która jednak nie zdobyła miasta. Jednakże po śmierci Juliana Apostaty i wycofaniu wojsk rzymskich operujących w Mezopotamii na rozkaz Jowiana, Nisibis na stałe przeszło pod władzę Persji (363 r.), po podpisaniu niekorzystnego dla Rzymian traktatu pokojowego.
Od 300 roku w mieście istniało biskupstwo, założone przez Babaja. W V wieku Nisibis stał się metropolią kościelną prowincji Beit-Arbaye z sześcioma sufraganiami, najważniejszym ośrodkiem Kościoła nestoriańskiego po stołecznej perskiej Seleucji-Ktezyfonie.
Syryjska szkoła teologiczna 266px|thumb|right|Kościół św. Jakuba w Nisibis Po Soborze nicejskim (325 r.) biskup Jakub (zm. 340) założył szkołę teologiczną dla kształcenia perskiego duchowieństwa, jednym z jej profesorów był pochodzący z tego miasta Efrem Syryjczyk (Szkoła teologiczna w Nisibis). Oprócz komentowania Biblii na użytek liturgiczny, ważnym tematem w szkole była polemika z manicheizmem. Efrem pisał traktaty przeciw gnostyckie. Ułożył także pieśni, nazwane Carmina Nisibena, wśród których kantyki nr 43-51 bronią wiary w zmartwychwstanie przeciw Manesowi, Marcjonowi i BardesanowiWydanie krytyczne: G. Bickell, Lipsk 1866 r.; por. .
Szkoła, po zajęciu Nisibis przez Persów w 363 r., przeniosła się do Edessy. Blisko sto lat później, w okresie gorących dysput po Soborze efeskim (431), w 457 r. uczniowie Ibasa z Edessy zostali wydaleni z Edessy. Narsaj, który był wykładowcą szkoły od 437 r., w Nisibisie założył szkołę na nowo; miała ona charakter nestoriański. Cesarz Zenon, z powodu szerzenia poglądów nestoriańskich, ostatecznie zamknął szkołę w Edessie w 489 r.
W tym czasie szachowie perscy, widząc możliwość podporządkowania sobie chrześcijan mieszkających w Persji, zaczęli popierać rozwój nestorianizmu: przyjęli pod swoją opiekę nestorian uciekających z terytorium Rzymu (462), zgładzili prorzymskiego patriarchę Babeusza, w miejsce którego został wybrany nestorianin Barsauma, biskup Nisibisu (484). Zaakceptowali przeniesienie szkoły teologicznej z Edessy, zlikwidowanej przez cesarza Zenona.
W 484 i w 486, kolejne synody przyjęły chrystologię Teodora z Mopsuestii, co ostatecznie potwierdził patriarcha Babaj Wielki na kolejnym synodzie w 497. W ten sposób Kościół Wschodu przyjął doktrynę nestorianizmu. Do dziś jego doktorami i świętymi pozostają Teodor z Mopsuestii wraz z Nestoriuszem i Diodorem z Tarsu. Pod koniec VI wieku ówczesny rektor szkoły w Nisibis Henana z Adiabeny usiłował zastąpić nauczanie Teodora z Mopsuestii własną doktryną, opartą na naukach Orygenesa. Jednak Babaj Wielki, jeden z doktorów Kościoła nestoriańskiego, nie dopuścił do przyjęcia doktryny Henany.
Sformułował natomiast własną systematyczną teologię, przetwarzając dość znacząco tezy Teodora z Mopsuestii. Ta właśnie zmodyfikowana doktryna jest do dziś nauką Kościołów wywodzących się z Kościoła Wschodu.
Babaj Wielki i monastycyzm Babaj sam był najpierw uczniem szkoły w Nisibisie. Studiował pod kierunkiem Abrahama z Bet Rabban. Około roku 571, kiedy orygenista Henana z Adiabeny został jej nowym przywódcą, Abraham Wielki z Kaszkaru założył nowy klasztor na Górze Izla powyżej Nisibisu; Babaj w tym czasie nauczał w Xenodocheio w Nisibisie, jednak niebawem wstąpił do nowego monastyru. Kiedy Abraham zmarł w 588 Babaj opuścił konwent i założył nowy, a także szkołę w rodzinnym Bet Zabdai. W 604 Babaj został trzecim z kolei opatem klasztoru Abrahama na Górze Izla.
Abraham Wielki rozpoczął ruch reformy monastycznej, który kontynuowali Babaj i inni jego uczniowie. Od Barsaumy i Synodu w Bet Lapat mnisi i zakonnice byli zachęcani do związków małżeńskich. Kiedy Babaj wrócił na Górę Izla w 604, wydalił mnichów żyjących z kobietami i wymusił ścisłą dyscyplinę, akcentując życie w modlitwie oraz samotność. Wynikiem tego był masowy exodus, nie tylko żonatych mnichów, jednakże Kościół Wschodu pozostał przy Babaju.
Nisibis dziś Nusaybin ma obecnie ponad 90 tys. mieszkańców i jest ośrodkiem transportowym i handlowym. Gospodarka miasta opierała się w głównej mierze na handlu transgranicznym. Jednak w wyniku wojny domowej w Syrii granica pomiędzy Nusaybin a znajdującym się po syryjskiej stronie Al-Kamiszli została zamknięta w grudniu 2011 roku. Ocenia się, że w związku z tym bezrobocie w mieście wzrosło nawet do 90%The Economist: South by south-east.
Transport Przez Nusaybin przebiega trasa europejska E90 (turecka D400 z Datça do Esendere na granicy z Iranem). Lokalna droga 47-05 łączy miasto z Midyat.
Stacja kolejowa Nusaybin znajduje się we wschodniej części miasta. Jest końcową stacją linii Karkamış – Nusaybin. Została otwarta 25 października 1918 r. w ramach Kolei bagdadzkiejCIOB - Chemin de Fer Impérial Ottoman de Baghdad . Stanowi on również ostatnią stację kolei bagdadzkiej w obecnej Turcji. Na wschód od Nusaybin linia przekracza granicę z Syrią z kolejną stacją w Al-Kamiszli.
Około 5 km od miasta znajduje się port lotniczy Al-Kamiszli, leżący jednak po stronie syryjskiej. Najbliższym tureckim lotniskiem jest port lotniczy Mardin, około 55 km na północny zachód.
Zobacz też Kościół Wschodu Peszitta Archidiecezja Hassake-Nisibi
Przypisy
Bibliografia Adam H. Becker, Fear of God and the Beginning of Wisdom: The School of Nisibis and Christian Scholastic Culture in Late Antique Mesopotamia, University of Pennsylvania, 2006. Raymond Le Coz, Histoire de l'Église d'Orient, Éditions du Cerf, 1995. Arthur Vöbus, History of the School of Nisibis, Corpus Scriptorum Christianorum Orientalium 266, subsidia 26 (Louvain, 1965).
Kategoria:Miasta w Turcji Kategoria:Patrystyka Kategoria:Historia Syrii Kategoria:Miejscowości w prowincji Mardin