Zbrodnia w Kumowej Dolinie – zbrodnia nazistowska popełniona w lesie koło Chełma przy trasie na Krasnystaw w ramach Akcji AB w dniach 3 i 4 lipca 1940. Funkcjonariusze gestapo rozstrzelali co najmniej 115 osób aresztowanych w powiatach chełmskim, krasnostawskim i zamojskim. Wśród ofiar znaleźli się głównie politycy, działacze samorządowi, ziemianie, nauczyciele oraz inni przedstawiciele lokalnej inteligencji z Chełma i Krasnegostawu. O wytypowanie osób pochodzących z Chełma posądzano niemieckich kolonistów z Kamienia – Lindnerów.
Przebieg zbrodni Osoby aresztowane w Krasnymstawie zatrzymano w dniu 5 czerwca 1940. Gestapo podstępem zwabiło przedstawicieli miejscowej inteligencji do budynku gimnazjum. Tam zostali oni aresztowani i przewiezieni do więzienia, gdzie poddawano ich torturom. Aresztowań dokonał Oberscharführer-SS Hugo Raschendorfer, Niemiec sudecki. Po 1-2 dniowym pobycie w krasnostawskim więzieniu zostali przewiezieni samochodami do więzienia w Chełmie. Trzymano ich tam około miesiąca. Aresztowani byli rygorystycznie izolowani, nie przyjmowano paczek od rodzin i udzielano fałszywych informacji co do ich miejsca pobytu. 3 i 4 lipca 1940 (według innej wersji w nocy) grupę krasnostawską i chełmską przewieziono trzema samochodami krytymi plandeką do lasu Góry za Kumową Doliną k. Chełma. Aresztowanych przewieziono do małej dolinki, a następnie rozstrzelano. Zwłoki ofiar wrzucone zostały do dołów po wybranym piachu i zasypane. Zgodnie z relacjami okolicznych mieszkańców, ofiary przysypano tylko częściowo. Niemcy wrócili na miejsce kaźni, wylali do dołu benzynę i podpalili. Ofiary, które były ranne i jeszcze żyły, spalono żywcem lub zaduszono. Istnieje również informacja mówiąca, że Niemcy wydobyli zwłoki ofiar w 1943 roku i następnie spalili je w lesie Borek.
Potem Niemcy dokonywali tu ponownie egzekucji w latach 1943–1944.
Ofiary Niektóre z ofiar:
Henryk Bałazy – chorąży WP Edward Bieńkowski Jerzy Bieńkowski Leon Epsztein Mieczysław Godlewski - notariusz i podporucznik WP Paweł Gutowski Stanisław Huskowski Józef Janisławski Kazimierz Janisławski Feliks Kaczorowski Wincenty Kociuba – poseł na Sejm RP Tadeusz Kowalewski Stanisław Krawczyk Jan Łabica Wisław Meysztowicz Michał Niewidziajło Feliks Pawłowski Wacław Piwowarski Edmund Prost – kapitan WP Stefania Pyszora Jan Rusek Leon Sawicki Jan Stafiński Jerzy Stępniewski – nauczyciel gimnazjalny Karol Szczotka – porucznik WP Jan Sztaba – dyrektor cukrowni w Rejowcu Stefania Szwedówna – działaczka harcerska Tadeusz Tomaszewski – Prezydent Chełma Stefan Umiński – Wiceprezydent Chełma Czesław Wierzbicki Stanisław Wilczkiewicz Maria Wirska – nauczycielka Paweł Wisz Michał Wiśniewski Teofil Zacharjasiewicz Kazimierz Żurawski – lekarz i oficer WP
Upamiętnienie W miejscu egzekucji w 1963 roku wybudowano z fundacji mieszkańców Chełma i rodzin pomordowanych pomnik upamiętniający ofiary zbrodni. Pomnik odsłonięto w dniu 5 czerwca 1966 roku. W bazylice Najświętszej Marii Panny w Chełmie znajduje się ponadto pamiątkowy pomnik i tablice z nazwiskami pomordowanych.
Przypisy
Kategoria:1940 w okupowanej Polsce Kategoria:Egzekucje masowe w okupowanej Polsce 1939–1945 Kategoria:Zbrodnie niemieckie w Generalnym Gubernatorstwie Kategoria:Historia Chełma