mały|240px|Meteoryt Rudy, 164 kg Meteoryt Morasko – łączna nazwa znalezisk pochodzących z meteoroidu, który rozpadł się w atmosferze, którego fragmenty są znajdowane w okolicy wsi Morasko (obecnie północna część Poznania).

Charakterystyka Należy do grupy meteorytów żelaznych (oktaedrytów gruboziarnistych (IAB-MG)).

Datowania wieku skorupy spiekowej metodą TL, podobnie jak datowania najstarszych osadów wypełniających kratery wykazały, że meteoryt ten spadł pomiędzy 4100 a 2700 rokiem p.n.e. Według innych danych datuje się upadek meteorytów na 5000–5400 lat temu. Upadek meteorytu nastąpił z kierunku północno-wschodniego. Na bazie symulacji komputerowych stwierdzono kąt wejścia w atmosferę: 30–34°Tomasz Walesiak, Kratery Morasko w świetle wiedzy na temat ukośnych impaktów, w: ACTA SOCIETATIS METHEORITICAE POLONORUM, Rocznik Polskiego Towarzystwa Meteorytowego, vol. 8, 2017, s. 149. Ocenia się, że uderzenie o Ziemię nastąpiło z prędkością od 2 do 7 km/s pod bardzo małym kątem.

Dla ochrony miejsca spadku i kraterów uderzeniowych założono rezerwat przyrody Meteoryt Morasko.

Historia 12 listopada 1914 podczas prowadzenia wykopów pod umocnienia wojskowe na Morasku, wykopano na pograniczu lasu i gruntów ornych z głębokości 0,5 m bryłę żelaza o masie 77,5 kg. Kierujący pracami ziemnymi sierżant Cobliner, od razu rozpoznał w wydobytym fragmencie meteoryt. Znalezisko przekazał do Muzeum Wielkopolskiego. Obecnie fragment ten znajduje się w kolekcji Muzeum Geologicznego PAN w Krakowie. 16 września 2012 rozpoczęto poszukiwania nowych okazów meteorytu Morasko na terenie rezerwatu. W poszukiwaniach korzystano z nowej metody umożliwiającej znalezienie meteorytów na większych głębokościach. Wykorzystano do tego celu wykrywacz ramowy typu impulsowego firmy Lorenz. W pracach brał udział zespół poszukiwaczy meteorytów z Opola: Łukasz Smuła oraz Magdalena Skirzewska, badania były prowadzone pod patronatem prof. reprezentującego Instytut Geologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Dodatkowo w badaniach brali udział prof. Pierre Rochette z Francji, mgr Andrzej Pilski, mgr A. Krzesińska, mgr M. Dworzyńska. Meteoryt odkryli Łukasz Smuła wraz z Magdaleną Skirzewską na głębokości 217 cm. Wydobyto go na powierzchnię 8 października 2012. Odnaleziony kawałek meteorytu miał stożkowy kształt o wymiarach: wysokość 50 cm, szerokość 40 cm i długość 71 cm. Obwód w najszerszym miejscu liczył 2 metry. Wydobyty meteoryt ważył około 300 kg razem ze zwietrzeliną. 31 października 2012 został zaprezentowany na terenie Instytutu Geologii Wydziału Nauk Geograficznych i Geologicznych UAM. Meteoryt po oczyszczeniu ze zwietrzeliny ważył 261 kg. Oczyszczona skorupa obtopienia powierzchni meteorytu pozwoliła określić kierunek wlotu w ziemską atmosferę (meteoryt zorientowany). Ten okaz meteorytu jest niemal dwukrotnie cięższy od poprzedniego największego fragmentu meteorytu, odnalezionego w 2006 r. i stanowił do roku 2017 największe takie znalezisko w Polsce. Obecnie okaz ten (261 kg) prezentowany jest w Muzeum Ziemi Wydziału Nauk Geograficznych i Geologicznych UAM w Poznaniu. Największym znanym fragmentem jest znaleziony w roku 2017 fragment odkryty przez Andrzeja Owczarzaka i Michała Nebelskiego, który po oczyszczeniu ważył 271,8 kg. Został przez nich nazwany "Kruszynka". Obecnie okaz ten znajduje się w prywatnej kolekcji.

Skład mineralny Kamacyt, taenit, troilit, grafit, schreibersyt, rhabdyt, coenit, sfaleryt, whitlockit„Meteoryty i tektyty w zbiorach Muzeum Ziemi. Katalog”, Teresa Hanczke, Polska Akademia Nauk – Muzeum Ziemi, Warszawa 1995, , s. 46., moraskoit.

Skład chemiczny Żelazo 93%, nikiel 6,56%; kobalt 0,46%; miedź 130 ppm; gal 102 ppm; german 500 ppm; arsen 11,5 ppm; wolfram 1,7 ppm; złoto 1,47 ppm; iryd 1,0 ppm.

mały|240px|Meteoryt Memorssmeteoryt wystawiony na Festiwalu Fantastyki Pyrkon w Poznaniu, kwiecień 2019

Kalendarium znalezisk 1914, dr Franz Cobliner, 77,5 kg, na wałach strzeleckich w okolicy Moraska, podczas kopania okopów. Fragment znajduje się w zbiorach Muzeum Geologicznego PAN w Krakowie, 1956, Jerzy Pokrzywnicki, 78 kg, gospodarstwo we wsi Morasko, podczas katalogowania zbiorów polskich meteorytów i poszukiwań ich metodami saperskimi. Fragment znajduje się w zbiorach Muzeum Mineralogicznego we Wrocławiu, 1992, osoba nieznana, 56 kg, okolice rezerwatu. Fragment znajduje się w zbiorach Muzeum Ziemi UAM, lata 90. XX w., Henryk Nowacki, 71,2 kg, okolice rezerwatu. Miejsce przechowywania nieznane, 2000, Aleksander Gehler, Thomas Kurtz, Matthias, Kurtz, 51 kg, okolice rezerwatu. Miejsce przechowywania nieznane, 2003, Waldemar Ruliński, 54 kg, okolice rezerwatu. Fragment znajduje się w kolekcji prywatnej, 2006, Krzysztof Socha, 164 kg, teren rezerwatu. Fragment znajduje się w zbiorach Muzeum Ziemi UAM. W wyniku plebiscytu „Głosu Wielkopolskiego” meteoryt otrzymał nazwę Rudy, 2008, Łukasz Smuła, Magdalena Skirzewska, 28,1 kg, okolice rezerwatu. Fragment znajduje się w zbiorach prywatnych, 2011, Steve Arnold, Geoffrey Notkin, 34 kg, teren rezerwatu (na głębokości 160 cm). Fragment znajduje się w zbiorach Muzeum Ziemi UAM. Znaleziony przez łowców meteorytów z programu Meteorite Men (Discovery Science), 2012, Magdalena Skirzewska, Łukasz Smuła (we współpracy z prof. Pierre’em Rochette’em i prof. Andrzejem Muszyńskim), 261 kg, teren rezerwatu (na głębokości 218 cm). Fragment znajduje się w zbiorach Muzeum Ziemi UAM, 2014, Magdalena Skirzewska, Łukasz Smuła, 73 kg, okolice rezerwatu. Fragment znajduje się w zbiorach prywatnych, 2015, Andrzej Owczarzak, Michał Nebelski, dwie sztuki: 174 oraz 31 kg, okolice rezerwatu. Fragment znajduje się w zbiorach prywatnychHistoria znalezisk Meteorytu Morasko, tablica ścieżki dydaktycznej w rezerwacie, 2017, Andrzej Owczarzak, Michał Nebelski, 271 kg, poza terenem rezerwatu (dotąd największym meteorytem w Polsce był okaz o wadze 261,2 kg, znaleziony w 2012 roku).

Zobacz też

jezioro Umultowskie (możliwy twór poimpaktowy)

Przypisy cytat: „Zespół kierowany przez prof. Andrzeja Muszyńskiego trzy dni próbował dokopać się do anomalii zlokalizowanej przez Łukasza Smułę i Magdalenę Skirzewską. Fragment meteorytu znajdował się na głębokości 217 cm pod ziemią.”

Bibliografia „Największy meteoryt w Polsce” – artykuł w Gazecie Wyborczej (2006-12-01); Dział: nauka; Strona 16, Autorzy: Jacek Łuczak, Łukasz Cynalewski „Morasko – inne spojrzenie”, Krzysztof Socha oraz komentarz redakcyjny Andrzeja S. Pilskiego do tego artykułu, Meteoryt 1/2004 „Gdzie i kiedy spadł meteoryt Morasko?”, Andrzej S. Pilski, Meteoryt 4/2003 A. Dziurdzi, 2008. Mineralogiczne badania osadów wokół meteorytów na terenie rezerwatu „Meteorytu Morasko”. Mat. V Konf. Meteorytowej, Wrocław. W. Stankowski, 2008. Nowe dane o czasie upadku meteorytu Morasko. Mat. V Konf. Meteorytowej, Wrocław.

Karolina Koziołek, „Największy meteoryt wkrótce zobaczymy na Morasku”, Głos Wielkopolski, Nr 256 z 2.11.2012, s. 2.

Wadi & Woreczko Jan (red.), „Meteoryt i jego kratery” – wortal poświęcony polskim meteorytom Wiki.Meteoritica.pl Urania – Postępy Astronomii, 6/2012, ISSN 1689-6009, s. 331,

Linki zewnętrzne Portal Wiki.Meteoritica.pl – Meteoryt Morasko

Kategoria:Meteoryty znalezione w Polsce Kategoria:Meteoryty żelazne Kategoria:Morasko