Zbiornik Rzeszowski (także: Zalew RzeszowskiMarzena Kwiatkowska, Roślinność wodna i nadbrzeżna Zalewu Rzeszowskiego, w: Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Lublin, nr 8/1995, s. 166-168) – sztuczny zbiornik wodny na Wisłoku w Rzeszowie, zbudowany w 1973 r.thumb|280px|Zbiornik Rzeszowski w tle Most Karpacki (zapora) w ciągu ulicy Powstańców Warszawy i zabudowania Nowego Miasta
Powstanie zbiornika Próg wodny z kaskadą na Wisłoku został zaprojektowany w celu spiętrzenia wody na rzece i zapewnienia prawidłowej pracy ujęcia wody dla mieszkańców Rzeszowa oraz dla walorów rekreacyjnych. Woda zalała tereny m.in. dawnych żwirowni i piaskowni.
Po ukształtowaniu zbiornika spycharkami inżynierowie z przedsiębiorstwa Hydrobudowa Rzeszów usypali w południowej części zalewu wyspę, pierwotnie przewidywaną na miejsce wypoczynku i na przełomie lat 1969/1970 zbudowali prowadzącą do niej kładkę. W 1982 roku powódź uszkodziła betonowe podpory kładki, a na początku lat 90. XX w. jej pozostałe elementy konstrukcyjne zostały zdemontowane ze względów bezpieczeństwa. W rezultacie zadrzewiony teren stał się schronieniem dla ptaków wodnych (szczególnie w sezonie lęgowym) oraz nietoperzy i otrzymał nazwę Ptasiej Wyspy.
Zbiornik miał w chwili powstania wydłużony kształt i powierzchnię 68,2 ha, pojemność 1,8 hm3, maksymalną głębokość 10 m. Projektowany na ośrodek sportów wodnych, miał w pierwotnych planach zająć powierzchnię 118 ha. W ciągu kilkudziesięciu lat Wisłok naniósł namuły wypłycając zalew. W 2014 akwen obejmował 44 ha. Według stanu z 2004 zarośnięte było ok. 30 ha z pierwotnego zbiornika. W 2022 Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie przeprowadziło odmulanie zbiornika, podwajając jego objętość do 1,2 hm3.
W 2010 roku została wybudowana Mała Elektrownia Wodna o mocy ok. 0,6 MW. Inwestycją towarzyszącą jest przepławka zapewniająca migrację ryb zasiedlających rzekę powyżej i poniżej zapory.
W 2016 roku prezydent Rzeszowa Tadeusz Ferenc ogłosił projekt budowy obwodnicy południowej w poprzek zbiornika, z mostem pylonowym przecinającym Ptasią Wyspę. W październiku 2025, za kadencji jego następcy Konrada Fijołka, długoletni spór miasta z mieszkańcami dzielnic Biała i Budziwój oraz stowarzyszeniami ekologicznymi doprowadził do uchylenia decyzji środowiskowej dla budowy obwodnicy południowej przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Flora Dzięki nieingerowaniu człowieka przyroda stworzyła bardzo zróżnicowane i bogate środowisko. Obszary nadwodne, bagienne porosły pałką szerokolistną i wąskolistną, trzciną, manną mielec, skrzypem bagiennym, kosaćcem żółtym, kropidłem wodnym. W wodzie i na jej powierzchni spotkać można takie rośliny jak: żabieniec babka wodna, rzęsa wodna, moczarka kanadyjska, rogatek, rdestnica pływająca, grążel żółty, grzybienie białe. Na brzegu pojawiają się dobre warunki dla wierzby, topoli, olszy i jesionu, z wolna następuje sukcesja łęgu.
W trakcie badań fitosocjologicznych przeprowadzonych w 1994 wyróżniono w zbiorniku i na terenach przyległych 18 zespołów roślinnych w 29 facjach i pięć zbiorowisk florystycznie bliżej nieokreślonych. Należały one do sześciu klas, siedmiu rzędów oraz dziewięciu związków zespołów. Łącznie stwierdzono tutaj występowanie 128 gatunków roślin (116 zielnych, dziewięć drzew i krzewów oraz trzy mszaki). Fitocenozy te charakteryzowały się nielicznym i niejednorodnym składem gatunkowym. Drzewa i krzewy to w głównej mierze odrośla okazów naniesionych do zalewu w okresach wyższych stanów wód. Spośród 23 fitocenoz, trzy zbiorowiska są rzadko występującymi (z rzęsą garbatą i rzęsą drobną, z moczarką kanadyjską i rdestnicą pływającą oraz Myriophylletum verticillati z wywłócznikiem okółkowym).
Zbiornik należy do programu ochrony przyrody Natura 2000.
Fauna thumb|right|Zbiornik Rzeszowski Bezkręgowce – ważki, świtezianki, nartniki, chrząszcze żółtobrzeżki, kałużnice, pająki topiki, ślimaki błotniarki. Ryby – odnotowano 28 gatunków ryb, m.in. szczupaki, liny, sumy, amury, karpie, płocie, karasie, wzdręgi, leszcze. Płazy – w płytkich przybrzeżnych wodach i oczkach wodnych rozmnażają się kumaki nizinne, żaba trawna, żaby wodne, jeziorkowe, żaba moczarowa, ropucha szara, zielona, traszki zwyczajne i grzebieniaste. Gady – zaskroniec zwyczajny, jaszczurka zwinka, jaszczurka żyworodna. Ssaki – bobry, wydry, lisy, tchórze, gronostaje, łasice, karczowniki ziemnowodne, piżmaki, liczne drobne gryzonie i drapieżne rzęsorki. Świtem i o zmierzchu można się natknąć na latające tam nietoperze. Ptaki – wykryto 227 gatunków ptaków, w tym gatunki rzadkie i zagrożone: bąk, bączek, kureczka zielonka, rybitwa białowąsa. Podczas wiosennych przelotów zatrzymują się tutaj stada krzyżówek, cyranek, cyraneczek, świstunów, płaskonosów, głowienek i czernic. Występują tu również perkozy dwuczube, trzciniaki, trzcinniczki, rokitniczki, potrzosy, mew śmieszek, rybitw rzecznych, kokoszki wodne, łyski, wodniki, perkozki. Latem i wczesną jesienią zatrzymują się na zbiorniku wędrujące ptaki siewkowate: brodźce, bekasy, biegusy i sieweczki. Bywają tu również czaple białe i siwe, mewy srebrzyste i białogłowe, rybitwy czarne i białoczelne. Z rzadkich wędrownych ptaków stwierdzono m.in. czaplę purpurową i nadobną, kormorana małego, mewę trójpalczastą i czarnogłową, rybitwę popielatą, terekię, pliszkę cytrynową, dzierzbę czarnoczelną.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Geografia Rzeszowa Rzeszowski, Zbiornik