Rad (Ra, ) – pierwiastek chemiczny z grupy metali ziem alkalicznych w układzie okresowym. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa radius oznaczającego promień.
Charakterystyka Czysty rad jest srebrzystym, lśniącym i miękkim metalem. Jego własności chemiczne są zbliżone do baru. Reaguje stosunkowo powoli z tlenem atmosferycznym, tworząc tlenek RaO i dość gwałtownie z wodą, tworząc wodorotlenek .
Kationy należą do IV grupy analitycznej. Sole radu barwią płomień na kolor karmazynowy.
Występowanie Rad występuje naturalnie w rudach uranu, w formie tlenku RaO i wodorotlenku . W skorupie ziemskiej występuje w ilości ok. 6 ppm.
Izotopy i radioaktywność Rad ma 33 izotopy, wszystkie są radioaktywne. Najtrwalszym z nich jest izotop 226, którego czas połowicznego rozpadu wynosi 1599 lat. rozpada się trojako; energia promieniowania α, β i γ wynosi odpowiednio 4,8, 0,0036 i 0,0067 MeV. uważany jest za najniebezpieczniejszy izotop promieniotwórczy, a praca z nim wymaga stosowania hermetycznej komory rękawicowej wyposażonej w zabezpieczenia przeciwko uwolnieniu się na zewnątrz radonu-222, powstającego z rozpadu tego jądra.
Izotopy radu występujące w szeregu promieniotwórczym aktynu i toru noszą nazwy zwyczajowe: : aktyn X, AcX (powstaje z po rozpadzie α i β; szereg uranowo-aktynowy); : tor X, ThX (powstaje z po rozpadzie α; szereg torowy); : mezotor I, MsThI lub (powstaje z po rozpadzie α; szereg torowy).
Odkrycie Rad został odkryty przez Marię Skłodowską-Curie i jej męża Pierre’a Curie w tym samym roku co polon. Jako datę tego odkrycia, zgodnie z zeszytem laboratoryjnym Marii, przyjmuje się rok 1898. Notatka o istnieniu nowego pierwiastka została umieszczona w sprawozdaniu Francuskiej Akademii Nauk z dnia 26 grudnia 1898.
Zastosowanie Najważniejsze związki radu to sole (chlorek i węglan). Izotopy i są stosowane w terapii nowotworów. Znaczenie medyczne izotopu 226 jednak spadło na rzecz 60Co oraz –Be. Szczególnym zastosowaniem izotopu 223 (w formie ) jest terapia dokostnych przerzutów rakowych (często występujących przy raku prostaty) i łagodzenie bólu związanego z nowotworami.
Związki radu stosowane są też do produkcji luminoforów.
Rad o czystości medycznej i badawczej uzyskiwany był pierwotnie z blendy uranowej. Współcześnie otrzymuje się go z i , izolowanych z materiałów zawierających . Podjęte zostały też badania nad uzyskaniem o wysokiej czystości z będącego produktem ubocznym powstającym w cyklotronach podczas produkcji .
Znaczenie biologiczne Średnia zawartość radu w organizmie człowieka o wadze 70 kg wynosi 3,1 g. Rad pośrednio zwiększa szybkość mutagenezy organizmów, szczególnie żyjących w jaskiniach. Działanie mutacyjne radu w środowisku jaskiniowym spotęgowane jest przez radon, który powstaje z radu i przenika do izolowanej atmosfery jaskini. Obecność radu w dzisiejszym środowisku naturalnym człowieka jest związana m.in. z kopalinami wchodzącymi w skład betonu. Rad dostający się do organizmu drogą oddechową jest 10 razy bardziej kancerogenny niż spożyty.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Polskie odkrycia Kategoria:Pierwiastki radioaktywne Kategoria:Rad