thumb|Owoce jesiona wyniosłego thumb|Liście jesiona wyniosłego thumb|Krzewiasty jesion nietypowy Jesion (Fraxinus L.) – rodzaj roślin z rodziny oliwkowatych (Oleaceae). Obejmuje ok. 60 gatunków drzew i krzewów. Rośliny te występują na półkuli północnej głównie w strefie umiarkowanej, z nielicznymi gatunkami sięgającymi strefy międzyzwrotnikowej (na południu granica zasięgu rodzaju sięga po Meksyk i Jawę). W Europie rośnie dziko 5 gatunków, z czego w Polsce obecny jest jeden – jesion wyniosły F. excelsior (poza tym jako antropofity zadomowione obecne są jesion pensylwański F. pennsylvanica i jesion wąskolistny F. angustifolia, a szereg kolejnych gatunków jest uprawianych).
Jesiony są ważnymi drzewami dostarczającymi drewna w Europie i Ameryce Północnej. Ich drewno używane jest do wyrobu mebli, narzędzi, przyrządów sportowych, dawniej sporządzano z niego też karoserię aut i koła pojazdów. Jesiony sadzone są jako drzewa przydrożne i uliczne, uprawiane są w kolekcjach dendrologicznych. Młode owoce bywały spożywane piklowane. Niektóre gatunki wykorzystywane były i są jako lecznicze.
Jesion był nazywany drzewem zdrowia. W przeszłości w świętych gajach Słowian był czczony niemal jako roślina boska. Uważano, że jest doskonałym środkiem przeciw ukąszeniu żmii lub jadowitego „robactwa”. Ludzie zmęczeni pracą lub słabi chętnie kładli się w cieniu jego korony – zsyłać miał bowiem ozdrowieńczy sen.
Morfologia Pokrój Niektóre gatunki to krzewy (np. jesion nietypowy, żółtodrzewny), ale większość to drzewa, niekiedy niskie, nieprzekraczające kilkunastu metrów wysokości, ale też i okazałe – osiągające ok. 40 m wysokości (np. jesion wyniosły, amerykański i kwiecisty). Pędy są nagie lub owłosione, w węzłach często nieco spłaszczone lub czworokątne. Liście Sezonowe (zimozielone tylko u F. uhdei), nakrzyżległe, nieparzystopierzasto złożone (rzadko zredukowane do trzech lub pojedynczych listków, np. u odmian). Listki zwykle są wydłużone, od wąskolancetowatych do jajowatych, rzadko zaokrąglone (jesion nietypowy). Ich brzegi są piłkowane, czasem niemal całobrzegie. Kwiaty Jednopłciowe i obupłciowe, przy czym rośliny są jednopienne, dwupienne lub poligamiczne. Kwiaty zebrane są w kwiatostany szczytowe lub wyrastające w kątach liści, skupione w pęczki, wiechy lub grona. Kielich całkiem zredukowany lub dzwonkowaty, z czterema działkami. Korona kwiatu zredukowana całkiem lub wykształcona w postaci dwóch albo czterech płatków. W kwiatach męskich i obupłciowych obecne są dwa, rzadko cztery pręciki. W kwiatach żeńskich i obupłciowych występuje zalążnia górna, dwukomorowa, w każdej komorze z dwoma zalążkami. Szyjka słupka z rozwidlonym znamieniem. Owoce Skrzydlaki jednonasienne, składające się z płaskiego lub walcowatego orzeszka oraz skrzydełka zaczynającego się na jednym końcu orzeszka lub od jego nasady. Wyjątkowo (F. sieboldiana) występują trzy skrzydełka. Owoce są spłaszczone lub wygięte (F. raibocarpa), ze skrzydełkiem na końcu zaokrąglonym, zaostrzonym lub wyciętym.
Biologia Liczba chromosomów: Podstawową liczbą jest x=23. Większość gatunków jest diploidalna (2n=46). Do wyjątków należą jesion chiński, który jest heksaploidem (2n=138=6x), jesion aksamitny w odmianie F. velutina var. coriacea – tetraploidalny (2n=92=4x) i jesion amerykański o wielu kariotypachMaciej Giertych Zmienność genetyczna jesionu wyniosłego (Fraxinus excelsior L.). Sylwan 1995, nr 6. str. 87..
Systematyka Pozycja systematyczna Rodzaj z rodziny oliwkowatych (Oleaceae), a w jej obrębie z plemienia Oleeae.
Wykaz gatunków
Przypisy
Kategoria:Oliwkowate