thumb|400px|Mapa rozmieszczenia geograficznego różnych dialektów języka arabskiego uznawanych za języki przez standard ISO 639-3, w tym , ale z wyłączeniem języków judeoarabskich.
Pełne wypełnienie obszaru: odmiana, której używa natywnie co najmniej 25% populacji tego obszaru lub odmiana występująca tylko na tym obszarze. Obszar zakreskowany: mniejszość rozproszona po obszarze. Obszar zakropkowany: osoby posługujące się tą odmianą języka mieszają się z osobami posługującymi się innymi odmianami języka arabskiego na danym obszarze. Dialekty języka arabskiego rozciągają się na całym obszarze świata arabskiego, ale występują także poza obszarem, gdzie dominuje język arabski (mowa o tzw. „wyspach języka arabskiego”).
Istnieją trzy rodzaje podziału dialektów: systemowy – na dialekty beduińskie i ludności osiadłej (miejskie i wiejskie), komunalny oraz geograficzny.
Główny podział geograficzny na dialekty wschodnie i zachodnie przebiega wzdłuż granicy egipsko-libijskiej. Podstawową różnicą między obiema grupami jest forma czasownika w 1. osobie liczby pojedynczej czasu teraźniejszego, a więc odpowiednio na Wschodzie jest to ʔaktub, a na Zachodzie naktub. Różnica w liczbie mnogiej polega na dodaniu sufiksu lub prefiksu. Na Wschodzie 1 osoba liczby mnogiej czasu teraźniejszego brzmi naktub, a na Zachodzie naktubu.
Na rozwój dialektów arabskich duży wpływ miały różne substraty – na terenie Bliskiego Wschodu substratem stał się głównie aramejski, w mniejszym stopniu także języki kananejskie, a w Afryce – języki berberyjskie.
Podział geograficzny dialektów języka arabskiego Wschód Dialekty Półwyspu Arabskiego wschodnie (północno-wschodnie lub nadżdyjskie) zachodnie (hidżazyjskie) południowe północno-zachodnie
Dialekty mezopotamskie typu qəltu typu gilit
Dialekty syryjsko-palestyńskie libańsko-środkowosyryjskie północnosyryjskie palestyńsko-jordańskie
Dialekty egipsko-sudańskie Delty Nilu Kairu południowe centralne Górnego Nilu
Zachód Dialekty hilalickie sulajmickie wschodniohilalickie centralne hilalickie dialekty Maʕqil
Dialekty prehilalickie wschodnie zachodnie
Bibliografia Behnstedt P., Woidich M., Arabische Dialektgeographie. Eine Einführung, Brill, Leiden/Boston 2005 Danecki J., Współczesny język arabski i jego dialekty, Dialog, Warszawa 2000 Danecki J., Wstęp do dialektologii języka arabskiego, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 1989 Durand O., Introduzione ai dialeletti arabi, Centro Studi Camito-Semitici, Mediolan 1994 Fischer W., Jastrow O., Handbuch der arabischen Dialekte, Harrasowitz, Wiesbaden 1980 Vollers K., Volkssprache und Schriftsprache im alten Arabien, Trübner, Straßburg 1906 Jastrow O., Arabic Dialectology. The State of Art, "Israel Oriental Studies", Vol. XX, Eisenbrauns, Winona Lake 2002 Zeitschrift für Arabische Linguistik Harrassowitz, Wiesbaden, od 1978 do dzisiaj
Linki zewnętrzne
Porównanie języka arabskiego z dialektem egipskim i marokańskim George GRIGORE. L'arabe parlé à Mardin. Monographie d'un parler arabe périphérique
Kategoria:Język arabski