Grażyna Pstrokońska-Nawratil

Grażyna Pstrokońska-Nawratil (ur. 16 lipca 1947 we Wrocławiu) – polska kompozytorka i pedagożka.

Życiorys Dzieciństwo spędziła w Koninie. Uczyła się w Państwowym Liceum Muzycznym we Wrocławiu. Studiowała kompozycję w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej we Wrocławiu początkowo u Stefana Bolesława Poradowskiego(1966-67), a następnie u Tadeusza Natansona (1967-71). W 1978 wyjechała na stypendium do Paryża, by studiować u Pierre'a Bouleza i Oliviera Messiaena.

Od 1971 roku wykłada kompozycję w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej we Wrocławiu (obecnie Akademia Muzyczna im. Karola Lipińskiego we Wrocławiu). Od 1991 roku kieruje Katedrą Kompozycji i Teorii Muzyki. W latach 1998-2008 wykładała na Akademii Muzycznej im. Ignacego Jana Paderewskiego w Poznaniu. W 1993 roku uzyskała tytuł naukowy profesora. Prowadziła zajęcia na kursach muzyki współczesnej, m.in. w Bystrzycy Kłodzkiej i Gdańsku.

Jest laureatką wielu nagród krajowych i międzynarodowych konkursów kompozytorskich: Grzegorza Fitelberga w Katowicach (1972, utwór Reanimacja), Kobiet Kompozytorek w Mannheim (1975, utwór Ostinato), Międzynarodowej Trybunie Kompozytorów UNESCO w Paryżu (1987, utwór Fresco III – Ikar). Jej utwory były wielokrotnie prezentowane podczas Warszawskiej Jesieni.

Należy do Związku Kompozytorów Polskich, z którego ramienia uczestniczyła w pracach komisji programowej Warszawskiej Jesieni oraz kierowała festiwalem Musica Polonica Nova.

Jest córką dziennikarki Hanny Pstrokońskiej (1924-2006) oraz wnuczką płk. Witolda Sztarka.

Twórczość Twórczość Pstrokońskiej-Nawratil charakteryzuje się integracją elementów z tradycji muzycznych przeszłych epok z nowoczesnymi środkami i technikami kompozytorskimi, takimi jak aleatoryzm, kontrapunkt płaszczyznowy czy sonorystyka. Kompozytorka opracowała unikalną technikę, obejmującą stosowanie skal palindromowych oraz przesuwanie struktur w oparciu o określony klucz.

W twórczości kompozytorki zauważalne jest myślenie skalowe, które zostało wzmocnione pod wpływem muzyki Messiaena. Skale są zazwyczaj diagonalne, z centrum w środku, rzadko oktawują, a ich struktury często wychodzą poza oktawę. W początkowym okresie twórczości dominowały skale symetryczne, najczęściej oparte na 9 i 11 dźwiękach, rzadko kiedy były to skale dwunastotonowe. W późniejszej twórczości kompozytorka zaczęła wykorzystywać interwały mikrotonowe.

Ponadto posługuje się autorskim kodem kolorystycznym opartym na synestezji. Głównym czynnikiem kształtującym składnię jej dzieł jest ekspresja. W jej warsztacie kompozytorskim zauważalna jest troska o formę, precyzyjny dobór materiału oraz szeroki zakres emocji.

Swoją twórczość obejmuje w cykle, takie jak: Freski, cykl utworów na perkusję, Myśląc o Vivaldim, Ekomuzyka, Madrygały, cykl sonat instrumentalnych, Reportaże.

Ważniejsze utwory na podstawie materiałów źródłowych:

Trio-sonata na skrzypce, wiolonczelę i fortepian (1967) Concerto grosso na klarnet, róg, fortepian i orkiestrę (1970-71) Fresco I – Reanimacja – na wielką orkiestrę symfoniczną (1972) Po słońce czerwone na głosy i 5 instrumentów (1972) Nokturn na wiolonczelę i fortepian preparowany (1973) Abecadło na chór mieszany i zespół instrumentalny (1973) Trzy pieśni na chór mieszany (1973) Ostinato na zespół perkusyjny (1974) Fresco II – Epitaphios na wielką orkiestrę symfoniczną (1975) Kanon na grupę motoryczną – 4 perkusje i fortepian (1976) Studio per violino e tam-tam (1977) Ymnodia na 3 głosy, taśmę i perkusję (1977) Fresco III – Ikar na wielką orkiestrę symfoniczną (1979) – III lokata na Międzynarodowej Trybunie Kompozytorów UNESCO w Paryżu w 1987 La vetrata na fortepian (1979) Incrustation na skrzypce i orkiestrę (1979) Papież Słowiański, kantata na sopran, baryton, recytatora, amatorski chór i orkiestrę (1979) Arabeska na kwartet smyczkowy (1980) Eco per 2 flauti (1980) Eco per flauto grande (1980) Studio per una batteria (1981) Sfrunął na Śląsk Orzeł Biały, oratorium-ballada na 3 soprany, chór i orkiestrę (1981) Fresco IV – Concerto alla campana Tadeusz Baird in memoriam na fortepian i orkiestrę symfoniczną (1982) Bis-Joke na perkusję i fortepian (1985) Pieśni niespokojne na baryton i orkiestrę (1985) Pejzaż z pluszczem na sopran i 3 skrzypiec (1986) Fresco V – Éternel na sopran, chór chłopięcy, chór mieszany i wielką orkiestrę symfoniczną (1987) W królestwie jesiennych liści, balet dla dzieci (1989) Le soleil, koncert na instrumenty perkusyjne i orkiestrę (1991) Triangle! na grupę perkusyjną (1992) Le tambour provençal na 2 wiolonczele i fortepian (1993) Fresco VI – Palindrom I na orkiestrę smyczkową z klawesynem * (1994) Kwartet lidyjski – myśląc o Andrzeju na kwartet smyczkowy (1994) Palindrom II „Terra” na chór męski i fortepian (1995) Bartokiana [wersja I] na 2 wiolonczele i fortepian (1995) El Condor (Wiosna), koncert na 2 marimby i orkiestrę kameralną (1996) La foret (Jesień) na kontrabas i orkiestrę kameralną (1997) ... il neige (Zima) na obój i orkiestrę kameralną (1997) ... como el sol e la mar ... (Lato) na flet i orkiestrę kameralną (1998) Eco Music „Klimop” na orkiestrę (1998) Fresco VII – Uru-Anna na tenor, wielki chór mieszany i wielką orkiestrę symfoniczną (1998-99) Hectoriana (1999) W poszukiwaniu wędrującego echa na dwoje skrzypiec (2000) Bartokiana [wersja II] na marimbę i orkiestrę kameralną (2000) Algorytm snu wielkiego miasta na marimbę solo (2001) Ptaki na horyzoncie zmierzchu na altówkę i kontrabas (2002) Muzyka lidyjska na orkiestrę smyczkową (2003) Magnificat MM na sopran, chór mieszany i orkiestrę symfoniczną (2004) Ptaki na horyzoncie zmierzchu [wersja II] na klarnet, puzon, wiolonczelę i fortepian (2006) Strumyk i słonko na inkrustowany fortepian (2007) ...como el sol e la mar... (lato) na flet i orkiestrę kameralną (2007) Niedziela Palmowa w Nazareth na saksofon, perkusję i organy (2009) ICE-LAND. Tęczowe mosty nad Dettifoss na orkiestrę kameralną (2011) Madrygał na dwa fortepiany (2011) HARMONY na orkiestrę symfoniczną (2011) Wędrówki zielonego skarabeusza na flet, skrzypce, altówkę i wiolonczelę (2012) L’OCEAN na orkiestrę symfoniczną (2012) Lasy deszczowe na flety i orkiestrę symfoniczną (2013) Figury na piasku na kwartet fletowy (2014) Galaktikos na flet i organy (2015) Tryptyk na dwa flety i organy (2017) Assisi na wiolonczelę akustyczną/elektryczną, chór dziecięcy i wielką orkiestrę symfoniczną (2017) Ring of Tara na oktet perkusyjny (2018)

Nagrody

Laureatka Konkursu Młodych Związku Kompozytorów Polskich (1968, 1973) Laureatka Konkursu im. Grzegorza Fitelberga (1972) Laureatka Międzynarodowego Konkursu Kompozytorek w Mannheim (1975) III lokata na Międzynarodowej Trybunie Kompozytorów UNESCO w Paryżu (1979) Nagroda Miasta Wrocławia (1989) Nagroda Prezesa Rady Ministrów (1989) Nagroda im. Św. Brata Alberta (1998) Wrocławska Nagroda Muzyczna (2002) Doroczna Nagroda Związku Kompozytorów Polskich (2004) Doroczna Nagroda Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w Dziedzinie Muzyki (2006, 2018) Srebrny Medal Zasłużony Kulturze Gloria Artis (2013)

Przypisy

Kategoria:Polscy kompozytorzy muzyki poważnej Kategoria:Urodzeni w 1947 Kategoria:Muzycy związani z Wrocławiem Kategoria:Ludzie urodzeni we Wrocławiu Kategoria:Laureaci Dorocznej Nagrody MKiDN Kategoria:Laureaci Dorocznej Nagrody Związku Kompozytorów Polskich Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”