Bitwa z konwojem Tarigo – starcie morskie podczas II wojny światowej pomiędzy okrętami brytyjskimi a konwojem włosko-niemieckim 16 kwietnia 1941 roku, koło Wysp Karkanna u wybrzeży Tunezji na Morzu Śródziemnym. Konwój ten określa się nieoficjalną nazwą Tarigo od okrętu flagowego jego eskorty „Luca Tarigo”.
W wyniku nocnej bitwy, cztery brytyjskie niszczyciele z Malty pod dowództwem komandora Philipa Macka zaskoczyły i zniszczyły w całości konwój pięciu frachtowców i trzy włoskie niszczyciele eskorty, przy stracie jednego niszczyciela.
Podłoże Morze Śródziemne było podczas II wojny światowej areną wielu bitew konwojowych. Państwa alianckie organizowały konwoje między Gibraltarem a Aleksandrią (w tym z zaopatrzeniem w celu utrzymania ważnej bazy morskiej na Malcie, położonej prawie na środku Morza Śródziemnego), natomiast państwa Osi prowadziły ruch licznych małych konwojów dowożących zaopatrzenie z Włoch dla wojsk walczących w Afryce Północnej. Transport wojsk Osi i zaopatrzenia zintensyfikował się po wysłaniu do Libii w połowie lutego 1941 roku pierwszych oddziałów niemieckiego korpusu ekspedycyjnego Afrika Korps, które podjęły od razu ofensywę, przełamując na początku kwietnia front i spychając aliantów na wschód. Wojska niemiecko-włoskie potrzebowały w tym czasie miesięcznie 70–80 tysięcy ton zaopatrzenia, w przybliżeniu stanowiących ładunek 30 statków. Oprócz statków włoskich, na początku 1941 roku do dyspozycji były 43 pozostające na Morzu Śródziemnym po wybuchu wojny statki niemieckie. Ciężar eskortowania konwojów spoczywał na marynarce włoskiej Regia Marina.
8 kwietnia 1941 roku brytyjska marynarka Royal Navy utworzyła w bazie na Malcie Zespół K (Force K), mający działać przeciw żegludze pomiędzy Włochami a Afryką. W swoim pierwszym składzie został on utworzony w oparciu o 14 Flotyllę Niszczycieli pod dowództwem komandora Philipa Macka. Tworzyły go początkowo cztery duże niszczyciele: HMS „Jervis” i „Janus” typu J oraz i „Mohawk” typu Tribal. Okrętem flagowym komandora Macka był „Jervis”.
Już 11 kwietnia 1941 roku brytyjski nasłuch radiowy przechwycił informacje o formowaniu we Włoszech kolejnego konwoju do Trypolisu. Wyszedł on z Neapolu w morze 13 kwietnia o godzinie 21:30, a w jego skład wchodziło pięć parowych frachtowców, w tym cztery niemieckie: „Adana” (4205 BRT), „Arta” (2452 BRT), „Aegina” (2447 BRT), „Iserlohn” (3704 BRT) i włoski „Sabaudia” (1590 BRT). Statki transportowały żołnierzy niemieckiej 15 Dywizji Pancernej, sprzęt i zaopatrzenie, w tym amunicjęSpotykana jest informacja o 34 000 ton ładunku, lecz budzi ona wątpliwości – według notatki redakcji w , statki o takiej pojemności miały znacząco mniejszą nośność. Z kolei podaje 3500 ton.. Konwój eskortowany był przez trzy niszczyciele: duży „Luca Tarigo” typu Navigatori, będący okrętem flagowym eskorty, oraz dwa średniej wielkości: „Lampo” i „Baleno”. Dowódcą „Luca Tarigo” i całej eskorty był kmdr. por. , a od największego okrętu konwój ten znany był następnie w literaturze jako konwój Tarigo.
Rejs konwoju został przedłużony na skutek sztormu w nocy 14/15 kwietnia, który spowodował jego rozproszenie, oraz kolejnego sztormu rano 15 kwietnia koło Sycylii. Konwój został po południu 15 kwietnia, o godz. 13:45, odkryty niedaleko Tunezji przez samolot rozpoznawczy Martin Maryland z 69 dywizjonu RAF, po czym kolejny Maryland o 14:22 zaktualizował jego położenie i kurs. Na skutek tego o godz. 18 lub według innych informacji, 19:25, wysłano w morze zespół K celem jego przechwycenia. Samolot rozpoznawczy został dostrzeżony przez Włochów i zażądali oni wsparcia lotniczego, które jednak nie zostało udzielone (wyleciały tylko dwa bombowce Savoia-Marchetti SM.79, lecz zawróciły na skutek złej pogody). Włosi nie spodziewali się jednak ataku okrętów nawodnych, natomiast prędzej ataku lotniczego.
Starcie thumb|Schemat ruchów flot Brytyjskie okręty przechwyciły konwój po północy 16 kwietnia, na wschód od Wysp Karkanna. Płynąc od wschodu, o godzinie 0:44 osiągnęły rejon boi nr 4 oznaczającej płyciznę przy wyspach, po czym zmieniły kurs na północno-zachodni, idąc na spotkanie konwojowi. Trzy z czterech niszczycieli brytyjskich wyposażone były w najnowsze modele radarów – podczas gdy Włosi byli ich w ogóle pozbawieni. O 1:58 „Nubian” jako pierwszy wykrył na radarze konwój w odległości 6 mil. Konwój płynął kursem południowym: w prawej kolumnie „Aegina” i za nią „Iserlohn”, w lewej kolumnie „Arta” i „Adana”, a za nimi „Sabaudia”Tak według schematów w i , natomiast w tekście podaje odwrotnie, że „Arta” i „Adana” płynęły w prawej kolumnie.. Z okrętów eskorty na czele był niszczyciel „Luca Tarigo", nieco za nim po prawej stronie konwoju „Lampo” (od strony Wysp Karkana od zachodu), a na końcu konwoju po lewej „Baleno” podaje odwrotnie pozycje „Baleno” (z przodu po prawej stronie, od zachodu) i „Lampo” (na końcu po lewej).. Według brytyjskiego raportu, morze było spokojne, niebo jasne i świecił Księżyc, aczkolwiek według raportów włoskich, warunki atmosferyczne były nieco gorsze. Zmieniając kurs na południowy, brytyjski zespół znalazł się za konwojem, zbliżającym się do boi nr 3. Włoskie okręty znajdowały się przez to w blasku Księżyca od południa, a brytyjskie były mało widoczne. Jako pierwszy w szyku płynął flagowy „Jervis”, dalej „Janus”, „Nubian” i „Mohawk”. Oprócz korzyści wynikających z radaru, Brytyjczycy mieli istotną przewagę w artylerii – 24 działa kalibru 120 mm i sześć przeciwlotniczych kalibru 102 mm wobec 14 armat kalibru 120 mm, natomiast liczba wyrzutni torpedowych była taka sama – 18. Przybliżając się z prędkością 27 węzłów, Brytyjczycy otworzyli ogień z odległości 2200 m, pozostając do tego momentu niezauważeni.
Na początku starcia o godz. 2:20 HMS „Jervis” ostrzelał niszczyciel „Baleno”, a po dwóch minutach przyłączył się „Janus” podaje odwrotnie od prac Patianina pozycje „Baleno” i „Lampo” i odwrotną chronologię ostrzelania tych okrętów, podając, że na początku starcia „Nubian” ostrzelał „Lampo” – jednakże wersja ta jest niespójna i budzi wątpliwości, dlaczego jako pierwszy nie napotkałby go i nie ostrzelał flagowy niszczyciel „Jervis”, a następnie „Janus”.. Pierwsza salwa „Jervisa” była wprawdzie niecelna, lecz kolejne trafiały w cel, a „Janus” pierwszą salwą trafił w pomost bojowy, zabijając lub raniąc wszystkich znajdujących się tam oficerów. Okręt trafiony wieloma pociskami utracił napęd, a na skutek unieszkodliwienia artylerii, nie zdołał podjąć walki. Z uwagi na małą odległość, Brytyjczycy ostrzeliwali go także z automatycznych działek przeciwlotniczych kalibru 40 mm. Załoga zdołała wyrzuć tonący „Baleno” na płyciznę ok. 3 mile na południowy zachód od boi nr 4Według , „Baleno” został wyrzucony na płyciznę 12 metrów od boi nr 4. Publikacje nie podają, w jaki sposób okręt z niesprawnymi turbinami został wyrzucony na płyciznę przez starania załogi – czy też zdryfował.. „Nubian” i „Mohawk” ostrzelały natomiast ostatni transportowiec „Sabaudia”, na którym doszło do pożaru i wybuchu amunicji. Niszczyciele te po tym obeszły konwój od prawej strony, ostrzeliwując celnie statki „Iserlohn” i „Aegina”. „Janus” zaś wystrzelił do palących się statków trzy torpedy.
W stronę okrętów brytyjskich nadpłynął w tym czasie zaalarmowany niszczyciel „Luca Tarigo”, początkowo nie otwierając ognia z obawy o porażenie „Baleno”, do czasu zidentyfikowania celu jako „brytyjskiego krążownika”. Podchodzący okręt został zauważony i ostrzelany o 2:35 przez „Nubiana”, a następnie wszystkie pozostałe niszczyciele, odpowiadając ogniem i podają wykrycie i rozpoczęcie ostrzału „Tarigo” o 2:23, co jest mało wiarygodne w świetle rozpoczęcia starcia o 2:20 i uprzedniego ostrzeliwania przez „Nubiana” statków (a według Kaczmarka także „Lampo”).. „Jervis” trafił w pomost bojowy, ciężko raniąc dowódcę Pietro de Cristofaro, któremu wybuch oderwał nogę. Kontynuował on jednak dowodzenie okrętem, aż do śmierci z upływu krwi. Na skutek uszkodzeń kotłowni, „Tarigo” zastopował, a w walce zniszczeniu uległa jego artyleria dziobowa i jeden aparat torpedowy. „Jervis” wystrzelił do włoskiego niszczyciela torpedę, która według wersji brytyjskiej miała uderzyć go w rufę, a „Janus” dalsze dwie torpedy, które jednak przeszły za rufą. Około 2:40 „Nubian” i „Mohawk” wstrzymały ostrzał silnie uszkodzonego „Tarigo”, przenosząc uwagę na pozostałe statki. Mimo uszkodzeń, „Tarigo” nie tonął, a por. , który przejął dowodzenie okrętem z zapasowego stanowiska na rufie po śmierci większości oficerów, rozkazał zastępcy torpedysty Adriano Marchettiemu odpalić torpedy z ocalałej wyrzutni. Pierwsza wystrzelona torpeda była celna i ok. 2:45 trafiła niszczyciel „Mohawk” w prawą burtę w rejonie dział rufowych, odrywając mu rufę i podają wystrzelenie torpedy „około 2:30”.. Ponieważ śruby ocalały, Brytyjczycy mieli nadzieję uratować okręt, ale ok. 5–7 minut później druga torpeda trafiła między kotłowniami nr 2 i 3 podaje uderzenie drugiej torpedy po siedmiu minutach, i – po pięciu minutach.. Doszło do wybuchu kotła rufowego i pęknięcia pokładu, przy czym aparat torpedowy z pokładu spadł do maszynowni, po czym „Mohawk” zaczął tonąć i dowódca wydał rozkaz jego opuszczenia. Działa rufowe „Luki Tarigo” kontynuowały ogień do brytyjskich okrętów, więc między 2:47 a 2:59 był on ostrzeliwany przez „Janusa”. Mimo to, o 3:11 włoski okręt wypuścił jeszcze jedną torpedę, tym razem nieskuteczną, która przeszła pod niszczycielem „Jervis” na wysokości mostka. W końcu, „Luca Tarigo”, ostrzeliwany przez „Janusa” z odległości mili, około 3:20 przewrócił się przez burtę i zatonąłWedług , „Tarigo” zatonął ok. 3:00, w odległości 500 m na południe od boi nr 3.. W tym czasie pozostałe niszczyciele zajmowały się ratowaniem rozbitków z „Mohawka”, który zatonął na płyciźnie (12 m) z przechyłem na lewą burtę, z pokładem dziobowym wystającym ponad wodę. Okręty brytyjskie uratowały 168 członków załogi. Na rozkaz komandora Macka, jego wrak został następnie jeszcze dodatkowo ostrzelany przez „Janusa” czterema pociskami, co przyspieszyło zatonięcie.
thumb|Wrak niszczyciela „Mohawk” na płytkiej wodzie Po pierwszym starciu z „Lucą Tarigo”, „Nubian” odszedł w celu ostrzelania statku „Arta”. Około 2:50 dostrzegł go ostatni włoski niszczyciel „Lampo”, który zdołał oddać tylko kilka salw z dział dziobowych i odpalić trzy niecelne torpedy. Ogień dział „Nubiana” był celniejszy i obezwładnił „Lampo”, a wśród zabitych był jego dowódca. Pociski brytyjskie uszkodziły między innymi komin, rufowe działa i maszynę sterową. Włoski niszczyciel następnie wszedł na płyciznę w odległości 6,5 mil na południowy zachód od boi nr 3, gdzie został osadzony na dnie na skutek zalania komór amunicyjnych, dla uniknięcia wybuchuWedług , „Lampo” wszedł na mieliznę 6 mil na południowy wschód od boi nr 3, bez informacji o celowym osadzeniu. Kierunek geograficzny jest błędny w świetle mapki w .. „Nubian” po tym ostrzelał i zapalił ostatni statek „Adana”. Niszczyciele brytyjskie po bitwie i ratowaniu rozbitków „Mohawka” powróciły następnie na Maltę.
Po bitwie Państwa Osi utraciły w starciu pięć transportowców i trzy niszczyciele. Jedynie „Lampo”, zatopiony na płyciźnie, został 11 sierpnia 1941 roku podniesiony i skierowany do remontu, ukończonego w maju 1942 roku. „Baleno”, również tkwiący na płyciźnie, na skutek napływu wody później wywrócił się i zatonął po południu 16 lub według innej wersji wieczorem 17 kwietnia podaje obie wersje, – 17 kwietnia.. Dopiero 17 kwietnia zatonął statek „Adana”. Uszkodzony statek „Arta” natomiast również osiadł na mieliźnie, i po stwierdzeniu tego faktu przez rozpoznanie lotnicze, Brytyjczycy w celu jego zniszczenia wysłali następnie okręt podwodny HMS „Upholder”. Mimo ryzyka dla okrętu podwodnego na płytkich wodach, oddział abordażowy „Upholdera” zniszczył ostatecznie 26 kwietnia statek materiałami wybuchowymi.