thumb|240px|Feldmarsz. Erwin Rommel wizytuje we Francji 21 DPanc., załoga samobieżnego działa przeciwpancernego Marder 21 Dywizja Pancerna (niem. 21. Panzer-Division) – niemiecka dywizja pancerna z okresu II wojny światowej, walczyła przeciw wojskom brytyjskiej, armii USA i Armii Czerwonej.

Historia Dywizja została sformowana rozkazem z 1 sierpnia 1941 z oddziałów 5 Dywizji Lekkiej oraz 5 pułku pancernego z 3 Dywizji Pancernej na terenie Libii w ramach Afrika Korps.

Brała udział w walkach w Libii, pod koniec 1941 wzięła udział w walkach pod Tobrukiem. W 1942 uczestniczyła w drugiej bitwie pod El Alamein. Po zakończeniu bitwy wycofała się pod Trypolis, gdzie toczyła walki z atakującymi wojskami brytyjskimi. W lutym 1943 została wycofana na teren Tunezji, gdzie brała udział w walkach w rejonie Tunisu. Pod koniec kwietnia 1943 część oddziałów dywizji ewakuowano na teren okupowanej Francji, a pozostałe skapitulowały w maju 1943 przed wojskami amerykańskimi.

21 Dywizja Pancerna została następnie odtworzona we Francji, w oparciu o tworzoną tam od początku 1943 Brygadę Szybką "Zachód", oznaczaną także jako 931 Brygada i wyposażoną głównie w sprzęt francuski i działa samobieżne budowane na jego bazieEugeniusz Żygulski. Czołgi francuskie w służbie Wehrmachtu. „Poligon”. 3(32)/2012, s.17-18. Rozkazem z dnia 15 czerwca 1943 brygadę tą przeformowano ponownie w 21 Dywizję Pancerną. Dywizja ta przejęła również 100 Pułk Pancerny ze składu 100 Brygady Pancernej. W tym czasie wchodziła ona w skład odwodu Grupy Armii D. Wchodzące w jej skład oddziały szkoliły się i pełniły służbę garnizonową, w czerwcu 1944 stacjonowała w rejonie Caen. Do tego czasu pułk pancerny przezbrojono już w większości w czołgi niemieckie.

W czerwcu 1944 po lądowaniu wojsk alianckich we Francji dywizja jako pierwsza niemiecka dywizja pancerna wzięła udział w walkach w Normandii. Walczyła m.in. pod Falaise, gdzie poniosła znaczne straty i praktycznie przestała istnieć. Jej resztki wycofały się do Lotaryngii. Tam we wrześniu 1944 została odtworzona z 112 Brygady Pancernej i brała udział w walkach do grudnia 1944. Następnie została przerzucona do Zagłębia Saary w rejon Weißenburga, gdzie walczyła przeciwko wojskom amerykańskim.

Pod koniec stycznia 1945 została przerzucona na front wschodni w celu stworzenia linii obronnej na Odrze i weszła w skład 4 Armii Pancernej. W dniach 4–11 lutego brała udział w próbie likwidacji przyczółka radzieckiego pod Kostrzyniem. Następnie została przerzucona na Śląsk w rejon Jagodzina, skąd pod naporem wojsk radzieckich wycofała się na linię Nysy Łużyckiej. Po rozpoczęciu operacji łużyckiej broniła linii rzeki, a następnie wzięła udział w bitwie pod Budziszynem. Pod koniec kwietnia 1945 została rozbita na południe od Budziszyna.

Oficerowie dowództwa dywizji Dowódcy dywizji gen. por. Karl Böttcher (1941) gen. por. Johann von Ravenstein (1941) ppłk Gustav-Georg Knabe (1941) gen. por. Karl Böttcher (1941 – 1942) (powtórnie) gen. por. Georg von Bismarck (1942) płk Alfred Bruer (1942) gen. por. Georg von Bismarck (1942) (powtórnie) gen. por. Carl-Hans Lungershausen (1942) gen. por. Heinz von Randow (1942) gen. por. Hans-Georg Hildebrandt (1943) gen. mjr Heinrich-Hermann von Hülsen (1943)

po odtworzeniu gen. por. Edgar Feuchtinger (1943 – 1944) gen. mjr Oswin Grolig (1944) gen. mjr Franz Westhoven (1944) gen. por. Edgar Feuchtinger (1944 – 1945) płk Helmut Zollenkopf (1945) gen. por. Werner Marcks (1945)

Skład 1942 5 pułk pancerny (Panzer-Regiment 5) 104 pułk strzelców (Schützen Regiment 104) 20 batalion motocyklowy (Kradschützen-Bataillon 20) 155 pułk artylerii (Artillerie-Regiment 155) 3 batalion rozpoznawczy (Aufklärungs-Abteilung 3) 39 dywizjon przeciwpancerny (Panzerjäger-Abteilung 39) 200 batalion pionierów (Pionier-Bataillon 200)

1943 (Tunezja) 5 pułk pancerny (Panzer-Regiment 5) 104 pułk grenadierów pancernych (Panzergrenadier-Regiment 104) 47 pułk grenadierów pancernych (Panzergrenadier-Regiment 47) 155 pułk artylerii pancernej (Panzer-Artillerie-Regiment 155) 580 pancerny batalion rozpoznawczy (Panzer-Aufklärungs-Abteilung 580) 609 dywizjon artylerii przeciwlotniczej (Heeres-Flak Artillerie-Abteilung 609) 200 dywizjon przeciwpancerny (Panzerjäger-Abteilung 200) 220 pancerny batalion pionierów (Panzer-Pionier-Bataillon 220)

1944 (odtworzona) 100 pułk pancerny (Panzer-Regiment 100) 125 pułk grenadierów pancernych (Panzergrenadier-Regiment 125) 192 pułk grenadierów pancernych (Panzergrenadier-Regiment 192) 155 pułk artylerii pancernej (Panzer-Artillerie-Regiment 155) 21 pancerny batalion rozpoznawczy (Panzer-Aufklärungs-Abteilung 21) 305 dywizjon artylerii przeciwlotniczej (Heeres-Flak-Artillerie-Abteilung 305) 200 dywizjon przeciwpancerny (Panzerjäger-Abteilung 200) 220 pancerny batalion pionierów (Panzer-Pionier-Bataillon 220)

1945 (front wschodni) 22 pułk pancerny (Panzer-Regiment 22), dowódca – ppłk Wolf 125 pułk grenadierów pancernych (Panzergrenadier-Regiment 125), dowódca – płk von Luck 192 pułk grenadierów pancernych (Panzergrenadier-Regiment 192), dowódca – mjr Schyros 155 pułk artylerii pancernej (Panzer-Artillerie-Regiment 155), dowódca – mjr Tannenberg 21 pancerny batalion rozpoznawczy (Panzer-Aufklärungs-Abteilung 21) 305 dywizjon artylerii przeciwlotniczej (Heeres-Flak-Artillerie-Abteilung 305) 200 dywizjon przeciwpancerny (Panzerjäger-Abteilung 200) 220 pancerny batalion pionierów (Panzer-Pionier-Bataillon 220)

Przypisy

Bibliografia

Leksykon Wehrmachtu – 21 Dywizja Pancerna

Kategoria:Dywizje pancerne III Rzeszy Kategoria:Niemieckie jednostki pancerne utworzone w 1941 Kategoria:Niemieckie jednostki pancerne rozwiązane w 1945