Biali – potoczna nazwa umiarkowanego (liberalno-konserwatywnego) obozu w polskim ruchu narodowym przed wybuchem i w okresie powstania styczniowego (1863-1864)Jerzy Skowronek, Bogdan Snoch Szkolny słownik historii Polski. Czasy porozbiorowe 1795-1918, wyd. 1997, s. 12, działającego w latach 1861-1864 na ziemiach polskich i na emigracjiHistoria świata. Encyklopedia PWN. A-F tom I, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008, s. 329-330. Jedno z dwóch (obok „czerwonych”) głównych ugrupowań politycznych w Królestwie Polskim w tym okresie. Obóz polityczny reprezentujący ziemiaństwo, burżuazję i inteligencję miejską, głoszący hasło niepodległościEncyklopedia szkolna. Historia Polski, wyd. 2015, s. 31.
Historia thumb|180px|Andrzej Zamoyski, jeden z najwybitniejszych działaczy „białych” W latach 1833–1858 w Królestwie Polskim obowiązywał stan wojennyJerzy Skowronek, Bogdan Snoch Szkolny słownik historii Polski. Czasy porozbiorowe 1795-1918, wyd. 1997, s. 173-174. Car Rosji Aleksander II zezwolił na utworzenie w 1858 w Królestwie Polskim Towarzystwa Rolniczego w Warszawie, organizacji ziemiańskiej pod przewodnictwem Andrzeja Zamoyskiego. Towarzystwo dążyło do powszechnego zniesienia pańszczyzny i zamiany jej na czynsz lub uwłaszczenie chłopów. Społeczeństwo uznawało Towarzystwo Rolnicze za nieoficjalną reprezentację narodu, a liderzy towarzystwa zamierzali doprowadzić do kompromisu politycznego z władzami carskimiJerzy Skowronek, Bogdan Snoch Szkolny słownik historii Polski. Czasy porozbiorowe 1795-1918, wyd. 1997, s. 138. Towarzystwo jako jedyna legalna polska organizacja cieszyło się dużym autorytetem wśród Polaków. Społeczeństwo oczekiwało, że towarzystwo będzie reprezentować interesy narodu polskiego i wystąpi wobec Rosjan z żądaniami kolejnych ustępstw politycznychEncyklopedia szkolna. Historia Polski, wyd. 2015, s. 369. Wielka manifestacja patriotyczna 8 kwietnia 1861 zakończyła się masakrą tłumu przez armię rosyjską (kilkuset zabitych i rannych). Wydarzenie to skłoniło działaczy Towarzystwa Rolniczego do silniejszego zaangażowania się w ruch narodowy. Gdy carat rozwiązał Towarzystwo Rolnicze i Delegację Miejską, pod koniec 1861 powstała organizacja „białych”. Następnie powołano tajny komitet wykonawczy, tzw. Dyrekcję WiejskąEncyklopedia. Historia, Wydawnictwo GREG, Kraków 2015, s. 35 (początek 1862).
„Biali” postulowali skupienie się na pracy organicznej, pokojowych manifestacjach patriotycznych, negocjacjach z zaborcąEncyklopedia szkolna. Historia, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2008, s. 60, zacieśnianiu więzi między zaborami. Wokół towarzystwa zgromadzili się ziemianie, burżuazja i inteligencja, domagający się od cara przywrócenia Królestwu Polskiemu autonomii politycznej, własnej administracji i wojska polskiego, równouprawnienia Żydów, przyłączenia ziem zabranych do Królestwa – chcieli to uzyskać bez podejmowania w niedalekiej przyszłości zbrojnego powstania. Wreszcie „biali” zaczęli głosić hasła utworzenia z ziem pod panowaniem Rosji niepodległego państwa polskiego. „Biali” liczyli na uniknięcie walki zbrojnej z powodu przewidywanych represji na Polakach. Walkę o niepodległość wiązali z interwencją dyplomatyczną Francji i Wielkiej Brytanii (umiędzynarodowienie sprawy polskiej). Ich poglądy polityczne były przeciwstawne powstańczym dążeniom „czerwonych”Czesław Witkowski Słownik pojęć historycznych, wyd. 2008, s. 34, ale też ugodowej polityce Aleksandra WielopolskiegoHistoria. Encyklopedia szkolna PWN, wyd. 2009, s. 82. „Biali” dopuszczali ostatecznie możliwość zorganizowania kolejnego powstania narodowowyzwoleńczego, ale jedynie w przypadku niepowodzenia zabiegów dyplomatycznych. Powstanie miałoby zostać starannie przygotowane i wsparte przez mocarstwa zachodnie.
Lewym skrzydłem „białych” byli millenerzy. „Biali” poparli powstanie styczniowe dopiero w lutym 1863, dążąc do przejęcia w nim kierownictwa. W marcu 1863 udało im się doprowadzić do objęcia dyktatury przez Mariana Langiewicza, jednakże zapadła decyzja o rozwiązaniu organizacji „białych”. Po upadku Langiewicza „biali” uzyskali zdecydowaną przewagę w Rządzie Narodowym.
Ważniejsi działacze „białych”: Leopold Kronenberg Andrzej Artur Zamoyski Karol Ruprecht Edward Jürgens Karol Majewski
Zobacz też
Hotel Lambert (obóz polityczny) Stronnictwo czerwonych
Przypisy