thumb|240px|Pozostałości murów starożytnej Stagiry Stagira, Stagejra (stgr. Στάγιρα lub Στάγειρα, łac. Stagirus) – miasto starożytne na wybrzeżu Tracji, później macedońskie.
W historii Początkowo znane jako StágejrosDer Kleine Pauly. T. 5. München: Deutscher Taschenbuchverlag, 1979, kol. 340,27., założone w 655 p.n.e. jako kolonia na Półwyspie Chalcydyckim przez jońskich osadników z AndrosN.G.L. Hammond: Dzieje Grecji. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1994, s. 157, 762. ..
W 480 p.n.e. zajęte przez Kserksesa, później jako jeden z pomniejszych członków dołączyło do Symmachii Delijskiej, z której wystąpiło w 424 p.n.e. W trakcie pierwszej fazy II wojny peloponeskiej poddało się spartańskiemu Brazydasowi, z powodzeniem broniło się przeciwko ateńskim wojskom KleonaW innej wersji tych wydarzeń zostało jednak szturmem zdobyte przez te wojska pod dowództwem demagoga Kleona, który wkrótce potem zginął pod niedalekim Amfipolis (N.G.L. Hammond: Dzieje Grecji, dz. cyt., s. 445-446). i zachowało autonomię. Podczas tzw. wojny olintyjskiej zburzone w 349 p.n.e. przez Filipa II Macedońskiego, lecz potem odbudowane na życzenie Arystotelesa, który w zamian podjął się wychowania jego syna, Aleksandra WielkiegoDer Kleine Pauly, dz. cyt., T. 5, kol. 340,31-36..
Od starożytności znane jako miejsce urodzenia Arystotelesa, zwanego StagirytąN.G.L. Hammond: Dzieje Grecji, dz. cyt., s. 684. (a także bliskich z jego rodziny), oraz Nikanora, dowódcy floty Aleksandra i zarządcy Indii. Zgodnie z legendą mieszkańcy mieli sprowadzić szczątki filozofa i pochować je w okazałym grobowcu oraz ustanowić ku jego pamięci igrzyska zwane ArystoteliamiWiesława Rusin: Grecja. Praktyczny przewodnik. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2014, s. 141.. thumb|240px|Tzw. grób Arystotelesa W źródłach antycznych ośrodek miejski wymieniany jako Stágejros przez Herodota (Dzieje VII, 115), Tukidydesa (Wojna peloponeska IV, 88, 2), Strabona (Geografia VII, 331) i Plutarcha (Żywoty sławnych mężów, Aleksander 7, 3), z poświadczeniem u Diogenesa Laertiosa (Żywoty i poglądy słynnych filozofów V, 4), u Teofrasta (Historia filozofii 102) i Eliana (Różne opowieści III, 17). Znany także (pod nazwą Stá[n]gejra) z pism Ptolemeusza (Geografia III, 13,10 ) i Pliniusza (Historia naturalna IV, 17, XVI, 57)William Smith: Dictionary of Greek and Roman Geography. London: Walton and Maberley/J. Murray, 1854..
Stanowisko archeologiczne Na terenie dostępnych do zwiedzania wykopalisk odkryto liczne obiekty miasta antycznego. Poza dobrze zachowanymi murami obronnymi z końca VI wieku p.n.e., także resztki budowli skupionych wokół agory (m.in. stoę), pozostałości archaicznego sanktuarium oraz domów mieszkalnych z okresu klasycznego i hellenistycznego wraz z miejskim wodociągiem.
Obecnie pozostałości antycznej Stagiry usytuowane są ok. 25 km od węzła autostrady Egnatia Odos, poza letniskową miejscowością Olympiada i tuż przy szlaku wiodącym do Jerisos w kierunku Agion Oros (Athos). Współczesna wioska o tej nazwie (ngr. Στάγειρα) odległa jest o kilka kilometrów od ruin starożytnych i pochodzi z czasów bizantyjskich; niegdyś znana jako ośrodek wydobycia i hutnictwa rud srebra oraz z XVI-wiecznej mennicy sułtańskiej. Jedyne obiekty turystyczne miejscowości to historyczny kościół z 1814 r. i pomnik (rzekomo tam urodzonego) ArystotelesaWiesława Rusin: Grecja. Praktyczny przewodnik, dz. cyt., s. 140..
Uwagi
Przypisy
Kategoria:Miasta starożytnej Grecji Kategoria:Stanowiska archeologiczne w Grecji