Witold Mańczak

Witold Mańczak (ur. 12 sierpnia 1924 w Sosnowcu, zm. 12 stycznia 2016 w Krakowie) – polski językoznawca, znawca języków romańskich i indoeuropejskich, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek krajowy Polskiej Akademii UmiejętnościRocznik_2015_2016_zmarli_Manczak.pdf.

Edukacja i kariera naukowa Na podstawie: 1945 Matura w Sosnowcu 1947 Absolwent Akademii Handlowej 1948 Magister filologii romańskiej na Uniwersytecie Jagiellońskim 1950 Doktor nauk humanistycznych 1954 Zastępca profesora na romanistyce UJ 1957 Docent 1971 Profesor nadzwyczajny 1982 Profesor zwyczajny 1994 Professor emeritus

Pełnione funkcje Na podstawie: 1954–1958 Sekretarz Polskiego Towarzystwa Językoznawczego 1967–1972 Sekretarz Polskiego Towarzystwa Popierania Współpracy Naukowej z Francją 1970–1974 Dyrektor Instytutu Filologii Romańskiej UJ

Praca naukowa Witold Mańczak jest autorem 960 publikacji naukowych, w tym 23 książek.

Ważniejsze dokonania naukowe W zakresie językoznawstwa ogólnego podejmował następujące zagadnienia: kryterium prawdy w językoznawstwie – zdaniem Mańczaka „kryterium prawdy” w językoznawstwie (i w wielu naukach humanistycznych) opiera się na subiektywnych przesłankach (np. na autorytecie badacza), a nie jest ono kontrolowane za pomocą obiektywnych przesłanek (np. metod statystycznych czy matematycznych); sam autor formułuje własne tezy lub kontroluje hipotezy innych uczonych, wykorzystując metody statystyczne, przejęte z nauk ścisłych; istota nazw własnych – według definicji W. Mańczaka nazwy własne nie są przekładalne na inny język (np. – , , itp. są adaptacjami fonetycznymi tego wyrazu), podczas gdy nazwy pospolite są bez problemu tłumaczone ( przekłada się jako , i ). Mańczak uważa, że rozpowszechniona definicja, iż nazwy własne mają charakter indywidualny i odnoszą się do pojedynczych desygnatów, a nazwy pospolite odnoszą się do wielu desygnatów jest całkowicie nieadekwatna. Imię Witold nosi wielu ludzi, podobnie dzieje się z nazwiskami (np. nazwiska Li, Nowak, Lopez, Smith odznaczają tysiące, a nawet miliony ludzi). istota pokrewieństwa językowego – Mańczak zaprzecza rozpowszechnionej tezie, że „pokrewieństwo językowe przejawia się nie w słowniku, lecz w gramatyce”, i formułuje prawo, iż o stopniu pokrewieństwa językowego decydują zbieżności słownikowe, a nie zbieżności fonetyczne czy fleksyjne; prawa rozwoju analogicznego – autor zaprzecza prawom rozwoju analogicznego sformułowanym przez Jerzego Kuryłowicza i formułuje własne prawa, opierając się na danych statystycznych; nieregularny rozwój fonetyczny spowodowany frekwencją – Mańczak uważa, że nieregularny rozwój fonetyczny spowodowany frekwencją to trzeci obok regularnego rozwoju fonetycznego i rozwoju analogicznego czynnik decydujący o formie słowa; wartość statystyki w badaniach językoznawczych – prawidłowe są tylko te hipotezy i prawa językowe, które dają się zweryfikować na bazie metody statystycznej i matematycznej. Przykładowo, nie jest prawidłowa, w opinii Mańczaka, teza Matteo Bartoliego o archaizmach peryferycznych (sformułowana w roku 1925), głosząca, że innowacje powstają w centrum, a archaizmy utrzymują na peryferii, gdyż przeczą temu liczby i ścisłe obliczenia dokonane na bazie słownikowej.

Oprócz prac z zakresu językoznawstwa ogólnego opublikował ważne publikacje z językoznawstwa indoeuropejskiego, romanistyki, germanistyki, bałtystyki i slawistyki. Zajmował się genezą ludów indoeuropejskich, w tym także pochodzeniem narodów romańskich, germańskich i słowiańskich. Opublikował liczne prace, w których przedstawił swoje argumenty na rzecz autochtonicznej etnogenezy Słowian.

Jak przyznawał sam Mańczak, największy wpływ na niego pod względem naukowym wywarł Hugo Steinhaus, wuj jego żony.

Publikacje książkowe (wybrane) Gramatyka francuska, Warszawa 1960 (wyd. 2 – 1961, wyd. 3 – 1965). Gramatyka włoska, Warszawa 1961 (wyd. 2 – 1963, wyd. 3 – 1966). Polska fonetyka i morfologia historyczna, Łódź 1965 (wyd. 2 – Warszawa 1975, wyd. 3 – 1983). Gramatyka hiszpańska, Warszawa 1966. Z zagadnień językoznawstwa ogólnego, Wrocław 1970. Fonética y morfología histórica del español, Kraków 1976 (wyd. 2 – 1989). Le latin classique, langue romane commune, Wrocław 1977. Praojczyzna Słowian, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk – Łódź 1981, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, . De la préhistoire des peuples indo-européens, Kraków 1992, Nakładem Uniwersytetu Jagiellońskiego, . Problemy językoznawstwa ogólnego, Wrocław 1996, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, . Wieża Babel, Wrocław – Warszawa – Kraków 1999, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, . O pochodzeniu i dialekcie Kaszubów, Gdańsk 2002, Oficyna Czec, . Przedhistoryczne migracje Słowian i pochodzenie języka staro-cerkiewno-słowiańskiego, Kraków 2004, PAU, .

Życie prywatne Był ojcem Elżbiety Mańczak-Wohlfeld.

Przypisy

Bibliografia Opera maiora et minora Witoldi Mańczak / Travaux publiés par Witold Mańczak, [w:] Munus Amicitiae. Studia linguistica in honorem Witoldi Mańczak septuagenarii, edenda curaverunt Anna Bochnakowa et Stanisław Widłak, Cracoviae 1995, s. IX–XXIX. (lista publikacji W. Mańczaka do roku 1995). Witold Mańczak, Językoznawstwo oparte nie na wierze w nieomylność autorytetów, ale na statystyce, [w:] Jan Wawrzyńczyk, Dariusz Bralewski, Ze wspomnień polskich językoznawców, Oficyna Wydawnicza LEKSEM, Łask 2010, s. 22–43, (autobiografia i przegląd dokonań). Jerzy Treder, Posłowie. Witold Mańczak jako badacz kaszubszczyzny, [w:] O pochodzeniu i dialekcie Kaszubów, Gdańsk 2002, Oficyna Czec, , s. 117–121 (biogram, dorobek naukowy).

Linki zewnętrzne Publikacje Witolda Mańczaka w katalogu komputerowym Biblioteki Jagiellońskiej w układzie chronologicznym

Kategoria:Polscy językoznawcy Kategoria:Polscy romaniści Kategoria:Ludzie urodzeni w Sosnowcu Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Urodzeni w 1924 Kategoria:Zmarli w 2016 Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Jagiellońskiego