mały|Iveco Trakker 450 8x8 mały|Wywrotka (patelnia) z kruszywem podczas załadunku Wywrotka – rodzaj pojazdu samowyładowczego z przechylaną do tyłu lub na bok skrzynią ładunkową, która umożliwia samoczynny rozładunek. mały|Wywrotka w akcji Wywrotki stosowane są do transportu materiałów płynnych, sypkich lub kawałkowych. W praktyce budowlanej i drogowej służą przede wszystkim do przewozu ziemi, piasku i kruszywa.
Historia Pierwsze samochodowe konstrukcje wywrotek pojawiły się na początku XX wieku; według Dariusza Piernikarskiego przykładowe rozwiązania braci Meiller i Karla Heinricha Kässbohrera powstały w 1904 roku.
Budowa i działanie Za unoszenie skrzyni odpowiada zazwyczaj siłownik hydrauliczny – czołowy (przedni) albo podskrzyniowy (centralny). Kierunek wysypywania ładunku wyznaczają odpowiednio rozmieszczone osie, wysięgniki i otwierane ściany skrzyni; w najprostszych odmianach tylnozsypowych rozładunek odbywa się do tyłu, natomiast wywrotki dwu- i trójstronne umożliwiają wyładunek także na boki.
Skrzynia wywrotki spoczywa zazwyczaj na ramie pomocniczej zamocowanej do podwozia samochodu lub na ramie głównej naczepy. W wywrotkach tylnozsypowych połączenie skrzyni z ramą następuje zwykle za pośrednictwem wału wywrotu w tylnej części pojazdu.
W wywrotkach tylnozsypowych trzy ściany skrzyni są zazwyczaj zespawane z płytą podłogową, a burta tylna pełni funkcję klapy otwieranej podczas rozładunku. W cięższych zastosowaniach ściany boczne bywają dodatkowo wzmacniane żebrami usztywniającymi.
Zastosowanie Wywrotki wykorzystuje się w robotach ziemnych, budownictwie i drogownictwie do wywozu urobku oraz dowozu materiałów sypkich na miejsce wbudowania. W materiałach dydaktycznych i technicznych jako typowe przykłady wymienia się transport urobku z wykopów, ziemi, piasku i kruszywa, w tym kruszywa przeznaczonego do wykonywania warstw podbudowy drogowej.
Rodzaje Rodzaje wywrotek: wywrotki tylnozsypowe – wywrotki tego typu są przeznaczone na pojazdy 3- i 4-osiowe o dopuszczalnej masie 26 - 32 t. wywrotki ciężkie – wywrotka typu ciężkiego przeznaczona jest na pojazdy 3- i 4-osiowe o dopuszczalnej masie całkowitej 26 - 32 t. wywrotki półciężkie – przeznaczone są na pojazdy 3-osiowe o dopuszczalnej masie całkowitej 18 - 26 t. wywrotki lekkie – przeznaczone są na pojazdy 2-osiowe o dopuszczalnej masie całkowitej 6,5 -18 t. wywrotki ultralekkie – wywrotka typu ultralekkiego przeznaczona jest na pojazdy 2-osiowe o dopuszczalnej masie całkowitej 3,5 - 6,5 t.
W praktyce stosuje się także podział według kierunku wyładunku i kształtu skrzyni. Wyróżnia się między innymi wywrotki tylnozsypowe oraz wywrotki dwu- i trójstronne, a ze względu na kształt skrzyni – odmiany prostokątne i półokrągłe (half-pipe).
Zobacz też wozidło
Przypisy