Samuel Dambrowski, znany także jako Dambrovius, Dąbrowski, Dąmbrowski, Dombrowski (ur. w 1577 w Pogorzeli, zm. 15 lipca 1625 w Wilnie) – polski duchowny ewangelicki, pisarz religijny.

mały|O szczęśliwym skonaniu człowieka chrześcijańskiego, 1620 mały|Kazania albo wykłady porządne, 1766 thumb|Tablica pamiątkowa ks. Samuela Dambrowskiego w Poznaniu

Życiorys Urodzony w Pogorzeli w Wielkopolsce jako syn miejscowego duchownego ewangelickiego i konseniora poznańskiego Piotra Dambrowskiego (zw. Petrus Dambrovius Dresnensis). Być może jego rodzina wywodziła się z Czech. Początkowe nauki otrzymał od ojca. Następnie uczęszczał do protestanckiego gimnazjum akademickiego w Toruniu, następnie studiował teologię i filozofię na uniwersytetach w Królewcu i Wittenberdze. Od 1600 r. był polskim kaznodzieją luterańskim w Poznaniu i 12 lipca 1607 r. na synodzie w Miłosławiu został superintendentem zborów wielkopolskich. Prowadził polemikę z unitarianami w Śmiglu. Wskutek złej atmosfery spowodowanej nasilaniem się kontrreformacji, co doprowadziło do napadów tłumów i niszczenia kościoła w latach 1604 i 1614, po ostatecznym zniszczeniu kościołów ewangelickich w Poznaniu w 1616 r. i zakazie odprawiania nabożeństw, przeniósł się do Wilna, gdzie został polskim kaznodzieją oraz superintendentem zborów litewskich i żmudzkich (według niektórych badaczy miał się tam przenieść rok wcześniej).

Twórczość Wydał modlitewnik Lekarstwo duszne człowieka chrześcijańskiego w chorobie (Gdańsk 1611, Syców 1880; jeszcze w 1883 r. wydany w Lipsku w języku niem. oraz w 1886 r. w Budziszynie w łużyckim). Ponadto zbiór pieśni i modlitw Raj duszny (Toruń 1623), przetłumaczył z niemieckiego katechizm Marcina Lutra, zgodnie ze zwyczajem epoki ogłaszał drukiem kazania pogrzebowe (sporadycznie również w języku niemieckim). Jego najważniejszym dziełem jest obszerna Postylla chrześcijańska (Toruń, 1620–1621), wydana w ozdobnej drzeworytniczej szacie (głównie złożonej z rycin z końca XVI w.) kosztem Piotra Nonharda, starosty orańskiego, pod patronatem królewny Anny Wazówny. Docierała również do środowisk katolickich, a nawet obrastała w legendy, jak mówi podanie o nieudanej próbie spalenia egzemplarza w którymś z klasztorów. Po kilkudziesięciu latach nadal była poszukiwana i osiągała znaczne ceny, jednak mimo otrzymania przywileju króla Jana III Sobieskiego na druk w 1691 r., kolejne kosztowne wydanie toruńskie nie doszło do skutku. Już w mniejszym formacie, bez ilustracji i w zmodyfikowanej szacie językowej była – jako Kazania albo wykłady porządne... - wielokrotnie wznawiana (około 15 edycji) w latach 1728Wydanie z 1728 -1912(?), w Lipsku, Brzegu, Kwidzynie, Ełku, Królewcu i w Toruniu, stając się jako tzw. Dambrówka (czasem Dąbrówka) najpopularniejszą księgą religijną polskich ewangelików szczególnie na Śląsku i na Mazurach (a także pośród emigrantów, osiadłych m.in. na Syberii), znajdującą szerokie zastosowanie podczas nabożeństw domowych jeszcze w pierwszej połowie XX w.

Utwory chronologicznie Lekarstwo duszne człowieka chrześciańskiego w chorobie Gdańsk 1611, drukarnia: A. Hünefeld Postilla chrześciańska, to jest kazania abo wykłady porządne świętych Ewangeliej na każdą niedzielę i na każde święto przez cały rok Toruń 1621, drukarnia: A. Ferber (tzw. Dąbrówka) Raj duszny męski i białoglowski z psalmów i modlitew z pieśniami Toruń 1623

Przekład M. Luter: Katechizm (brak miejsca i roku wydania)

Działalność Za swoją działalność duszpasterską był ostro atakowany przez obóz kontrreformacyjny. Zmarł podczas zarazy i został pochowany na starym cmentarzu ewangelickim w Wilnie, dwukrotnie przenoszona płyta nagrobna prawdopodobnie zachowała się do dziś. Jego pamięć jest nadal żywa wśród protestantów w Polsce, Czechach, na Litwie i Białorusi, a twórczość literacka jest przedmiotem badań naukowych. Niekiedy określany również jako Dąbrowski, Dąmbrowski, Dobrowski, Dambrovius. Inni Dambrowscy byli duchownymi ewangelicko-reformowanymi na Litwie (Ambroży i Krzysztof), ks. Maciej Dambrowski był w XVI w. polskim pastorem luterańskim w Gdańsku i Wilnie.

Upamiętnienie 21 października 2007 uczczony został tablicą pamiątkową odsłoniętą obok ewangelickiego kościoła Łaski Bożej w Poznaniu (proj. Władysław Wróblewski).

Wczesne opracowania nt. Dambrowskiego źródło: A. Regenvolscius (A. Węgierski): Systems historico-chronologicum ecclesiarum Slavonicarum... Utrecht 1652; wyd. 2 powiększone pt. Libri ąuatuor Slavoniae reformatae Amsterdam 1679 E. Oloff: Polnische Liedergeschichte Gdańsk 1744 C. G. Friese: Beitrage zu der Reformationsgeschichte in Polen und Lithauen besonders Wrocław 1786 W. Krasiński: Historical Sketch of the Rise, Progress and Decline of the Reformation in Poland t. 1-2, Londyn 1838-1840; przekł. polski pt. Zarys dziejów powstania i upadku reformacji w Polsce Warszawa 1903-1905 J. Popliński: Nowe wypisy polskie cz. druga, Leszno 1838, s. 101

Bibliografia Edmund Bursche, Dambrowski Samuel, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 4, Warszawa, 1938 Jolanta Dworzaczkowa, Dąmbrowski Samuel, [w:] Wielkopolski słownik biograficzny, red. Antoni Gąsiorowski, Jerzy Topolski, wyd. 2, Warszawa, Poznań, PWN, 1983,

Lidia Przymuszała, Struktura i pragmatyka postylli Samuela Dambrowskiego, Opole, Wydaw. Uniwersytetu Opolskiego, 2003, Jan Knieżyk, Życie i twórczość ks. B. Samuela Dambrowskiego, w tym obszerniejsze omówienie jego Postylli Chrześcijańskiej, "Słowo i Myśl. Przegląd ewangelicki", , 2007, nr 3 (96), nr 4 (97), nr 5 (98) Jerzy Domasłowski, Ksiądz Samuel Dambrowski (1577-1625), "Gazeta Wyborcza Poznań", 17.12.2007 Mariusz Pawelec, Recepcja kazań Samuela Dambrowskiego na Śląsku (XVII-XX w.), "Studia Śląskie", 2007, vol. 66, Mariusz Pawelec, Kazania pogrzebowe księdza Samuela Dambrowskiego. Z dziejów protestanckiego kaznodziejstwa XVII w., [w:] Kultura funeralna ziemi wschowskiej, red. P. Klint [et al.], Wschowa 2010, Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 2 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 110-111

Przypisy

Linki zewnętrzne Kolekcja dzieł Samuela Dambrowskiego w bibliotece Polona

Kościół Augsburski w Wilnie (Kuj.-Pom. Bibliot. Cyfrowa) Modlitewnik ks. Samuela Dambrowskiego Fenomen żywotności "Dambrówki" Postylla Dambrowskiego

Irena Voisé-Maćkiewicz, Materiał graficzny Postylli z r. 1620 (Kuj.-Pom. Bibliot. Cyfrowa) Kazanie pogrzebowe (Wlkp. Bibliot. Cyfrowa)

Kategoria:Absolwenci i studenci Gimnazjum Akademickiego w Toruniu Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Albrechta w Królewcu Kategoria:Biskupi i superintendenci protestanccy Kategoria:Duchowni luterańscy I Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie związani z Królewcem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie związani z Poznaniem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Pisarze związani z Poznaniem Kategoria:Pisarze związani z Wilnem Kategoria:Polscy kaznodzieje luterańscy Kategoria:Polscy pisarze religijni XVII wieku Kategoria:Polscy pisarze renesansu Kategoria:Urodzeni w 1577 Kategoria:Zmarli w 1625 Kategoria:Ludzie urodzeni w Pogorzeli