Spółka strategiczna – podmiot, którego działalność ma kluczowe znaczenie dla strategicznych sektorów państwa, w tym energetycznego, militarnego, gospodarczego i porządku publicznego oraz bezpieczeństwa kraju.
W polskim systemie prawnym funkcjonują dwa odrębne mechanizmy ochrony strategicznych podmiotów gospodarczych. Według ustawy z 2016 o zarządzaniu mieniem państwowym spółką o istotnym znaczeniu dla gospodarki państwa może być jedynie spółka z udziałem Skarbu Państwa, np. PGE, Orlen, KGHM. Natomiast ustawa z 2015 o kontroli niektórych inwestycji pozwala Radzie Ministrów chronić także prywatne przedsiębiorstwa przed przejęciem przez inwestorów zagranicznych.
Spółki o istotnym znaczeniu dla gospodarki Ustawa z 3 czerwca 2005 o szczególnych uprawnieniach Skarbu Państwa oraz ich wykonywaniu w spółkach kapitałowych o istotnym znaczeniu dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego wprowadzała regułę tzw. „złotej akcji” lub „złotego weta” ze strony reprezentanta Skarbu Państwa.
Ustawa z 2010 o szczególnych uprawnieniach ministra do spraw aktywów państwowych uchyliła ustawę z 2005 roku i przyznawała ministrowi prawo wyrażenia sprzeciwu wobec uchwał zarządów lub czynności prawnych spółek energetycznych, które stanowiłyby zagrożenie dla funkcjonowania, ciągłości działania oraz integralności infrastruktury krytycznej. Sprzeciw, wyrażany w formie decyzji administracyjnej, mógł dotyczyć m.in. zbycia przedsiębiorstwa, zmiany przeznaczenia kluczowych składników mienia czy przyjęcia planów strategicznych, a jego celem była ochrona bezpieczeństwa energetycznego państwa.
W 2017 wraz z wejściem w życie ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym, został wprowadziły nowy model wykonywania uprawnień właścicielskich Skarbu Państwa. Minister Aktywów Państwowych wykonuje prawa z akcji należących do Skarbu Państwa.
Wykaz spółek (2025)
Dodatkowo istnieje lista spółek objętych nadzorem właścicielskim Ministra Aktywów Państwowych, która wraz ze spółkami o istotnym znaczeniu dla gospodarki, na 2025 rok, zawiera 109 podmiotów.
Kontrola niektórych inwestycji Na podstawie ustawy z dnia 24 lipca 2015 o kontroli niektórych inwestycji Rada Ministrów może ustanowić wykaz podmiotów podlegających ochronie. Mechanizm ten nie wymaga, żeby podmiot był własnością Skarbu Państwa. Chroni on zarówno państwowe, jak i prywatne przedsiębiorstwa przed przejęciem przez inwestorów zagranicznych ze względu na bezpieczeństwo lub porządek publiczny.
W ramach ustawy, na grudzień 2024, lista podmiotów podlegających ochronie zawiera 23 podmioty, w tym takie spółki jak Cyfrowy Polsat, TVN, WB Electronics.
Odbiór W 2021 roku rząd PiS przedłożył tzw. ustawę lex TVN zakazującą posiadania mediów przez podmioty spoza EOG – ustawa została zawetowana przez prezydenta Dudę po międzynarodowej krytyce i krajowych protestach.
W grudniu 2024 roku rząd Donalda Tuska wpisał do wykazu podmiotów podlegających ochronie sześć prywatnych spółek, w tym TVN, Polsat, T-Mobile, P4 i WB Electronics. Premier uzasadnił to zagrożeniem przejęcia TVN przez fundusz powiązany z Viktorem Orbánem i obawami o rosyjskie wpływy.
Decyzja wywołała kontrowersje w przestrzeni publicznej i uwypukliła problem rozmycia pojęcia spółki strategicznej. Pierwotnie mechanizmy ochrony dotyczyły infrastruktury krytycznej (energetyka, ropa, górnictwo), a dodanie prywatnych mediów otworzyło drogę do uzależnienia transakcji gospodarczych od decyzji politycznych. Eksperci z organizacji przedsiębiorców wskazali na brak jasnych kryteriów doboru.
Zobacz też
złota akcja
Przypisy
Kategoria:Gospodarka Polski