thumb thumb|Czołgi pułku we Lwowie w 1919 roku w czasie wojny polsko-ukraińskiej. thumb|FT-171 Pułku użyte w bitwie pod Dyneburgiem thumb|Polski czołg FT-17 z załogą w czasie defilady w Przemyślu thumb|Brunon Błędzki (pośrodku), 2 Kompania Czołgów, Żurawica 8 września 1925 thumb|Żołnierze 1 pcz thumb|Defilada pododdziałów pułku 19 marca 1933 w Poznaniu. thumb|Oficer pułku – por. Stanisław Szostak thumb|Znaki taktyczne malowane na czołgach lekkich i rozpoznawczych thumb|Znaki taktyczne malowane na pojazdach pancernych 1 pułk czołgów () – oddział broni pancernych Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Formowanie Pułk sformowany został wiosną 1919 roku w składzie Armii Polskiej we Francji z inicjatywy gen. Józefa Hallera i Komitetu Narodowego Polskiego w Paryżu. Sprzęt oraz obsadę większości stanowisk oficerskich i fachowych przejęto z francuskiego 505 pułku czołgów. Pułk był pierwszą polską jednostką wojskową uzbrojoną w czołgi, która zapoczątkowała istnienie broni pancernej w wojskach II RP.

Rozkaz wydany 15 marca 1919 roku nakazywał formowanie pułku w składzie pięciu kompanii który odpowiadał liczbie dywizji strzelców w Armii gen. Hallera. Miejscem formowania było Martigny-les-Bains w Wogezach.

Struktura organizacyjna Wydany 14 kwietnia 1919 rozkaz organizacyjny określał skład pułku.

dowództwo pułku dowództwo 1 batalionu 1 kompania czołgów drużyna dowódcy trzy plutony czołgów po 5 wozów (3 z działkami 37 mm i 2 z km) pluton eszelonowy (9 wozów, w tym: czołg dowódcy kompanii, czołgi zapasowe i czołgi zaopatrzeniowe) Razem w kompanii 24 czołgi Renault FT 17. 2 kompania czołgów dowództwo 3 batalionu 3 kompania czołgów 6 kompania czołgów 7 kompania czołgów sekcja reperacyjno-transportowa (samochody-warsztaty, samochody ciężarowe i ciągniki) Ogółem w pułku: 45 oficerów, 112 podoficerów i 684 szeregowców 120 czołgów Renault FT 17 41 samochodów 7 ciągników 10 motocykli Pod koniec czerwca Polacy stanowili 24% kadry oficerskiej, 48% kadry podoficerskiej i 57% szeregowców pułku.

Przegrupowanie W czerwcu 1919 roku przybył do Polski. Ostatni transport kolejowy opuścił Martigny-les-Bains 16 czerwca. Punktem docelowym była Łódź, wyznaczona na miejsce postoju pułku. Tu kontynuowano szkolenie oraz uzupełniano stany osobowe ochotnikami z różnych jednostek. Na wyposażeniu posiadał wtedy 120 czołgów Renault FT 17 w tym 72 wyposażone w armaty i 48 w karabiny maszynoweB. Jeżewski, "1 pułk czołgów", Warszawa 1995..

Działania zbrojne Pierwszym pododdziałem pułku, który wziął udział w walkach była 2 kompania czołgów kpt. J. Dufoura. 19 sierpnia 1919, wraz z plutonem reperacyjno-transportowym, oddana została do dyspozycji gen. Szeptyckiego, dowódcy Frontu Litewsko-Białoruskiego. Swój chrzest bojowy przeszła pod Bobrujskiem atakując pozycje bronione przez żołnierzy Armii Czerwonej. Pomimo niesprzyjającego terenu i umocnień przeciwnika, kompania doskonale wywiązała się ze swego zadania. Wspierana przez nią Kombinowana Dywizja Wielkopolska gen. Konarzewskiego (atak odbył się odcinku 4. pułku strzelców wielkopolskich) zdobyła miasto.

27 i 28 września 1919 kompania brała udział w bitwie pod Dyneburgiem wspierając działania 5 pułku piechoty Legionów i istotnie przyczyniając się do sukcesu polskich oddziałów. W bojach tych kompania straciła 2 czołgi.

Generalnie w wojnie polsko-bolszewickiej batalion użyty był pojedynczymi kompaniami, a nawet plutonami. W chwili zakończenia wojny dysponował 114 wozami bojowymi.

W październiku 1921 roku jego kombinowana kompania czołgów uczestniczyła w zajmowaniu tej części Górnego Śląska, jaka przypadła Polsce w wyniku plebiscytu i powstań śląskich.

Kawalerowie Virtuti Militari Żołnierze 1 pułku czołgów odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari za wojnę 1919–1920 dekretem Naczelnego Wodza L. 3453 z 26 stycznia 1922 roku

Okres pokojowy Wraz z wyjazdem 2 kompanii na front (sierpień 1919), pułk przystąpił do reorganizacji związanej ze zbliżającym się odejściem ochotników francuskich służących w pułku. Pełne przejęcie dowodzenia nastąpiło po 15 listopada 1919 roku. Po tym dniu w pułku pozostało jedynie kilku oficerów i podoficerów francuskich w charakterze doradców i instruktorów. 9 października 1919 roku dowództwo 1 batalionu i 1 kompanię czołgów przegrupowano do Wilna jako do miejsca stałego postoju. W końcu października dołączyła do nich powracająca z frontu 2 kompania czołgów.

Po zawieszeniu broni 1 batalion pozostawał pierwotnie we Lwowie. Jednak wobec braku odpowiednich warunków lokalowych, z początkiem 1921 roku przeniesiony został do Warszawy na Cytadelę, a następnie do kompleksu budynków przy ul. Konwiktorskiej.

2 batalion z Białegostoku, przez Kraków, trafił do Żurawicy.

3 batalion z początkiem stycznia 1921 przeniesiono do Biedruska, a jesienią do Poznania.

W Łodzi pozostało dowództwo pułku, kompania zapasowa i warsztaty pułkowe.

11 sierpnia 1921 roku zlikwidowano dowództwo pułku, a bataliony usamodzielniono. Warsztaty pułkowe i kompanię zapasową podzielono między trzy bataliony.

16 lutego 1922 roku MSWojsk. nakazało odtworzenie 1 pułku czołgów w Żurawicy.

Do garnizonu przybył 1 batalion i Centralna Szkoła Czołgów. W styczniu 1923 roku przybył też 3 batalion.

W nowej organizacji pułk składał się z: dowództwa pułku drużyny dowódcy trzech batalionów czołgów — (po dwie kompanie) kadry batalionu zapasowego warsztatów pułkowych Wiosną 1925 roku bataliony otrzymały trzecie kompanie i plutony łączności.

W październiku 1930 roku pułk przeniesiono do Poznania. Na podstawie rozkazu MSWojsk. z 8 lipca 1931 roku 1 pułk czołgów z Poznania przemianowano na 1 pułk pancerny. Jego 2 batalion stacjonujący w Żurawicy połączony z 2 dywizjonem samochodów pancernych dał początek 2 pułkowi pancernemu. W miesiąc później powołano 3 pułk pancerny w Modlinie.

W niedzielę 19 marca 1933 pododdziały pułku wzięły udział w defiladzie przed „Pomnikiem Wdzięczności”, zorganizowanej w ramach obchodów imienin Pierwszego Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego. „Specjalny entuzjazm [publiczności] wywołała defilada czołgów w czasie, której przy dźwiękach radia wmontowanego w samochód pancerny, przejechały hyże i obrotne małe czołgi zwiadowcze”..

Od grudnia 1933 roku pułk po dołączeniu 7 dywizjonu samochodowego, przemianowano na 1 batalion czołgów i samochodów pancernych, a 26 lutego 1935 roku na 1 batalion pancerny.

Kadra pułku

Dowódcy pułku ppłk (mjr armii franc.) Jules Maré (21 III 1918 – 15 X 1919) ppłk Adolf Engel (15 X – 26 XI 1919) mjr Bogumił Skibniewski (27 XI 1919 – 13 VIII 1920) ppłk / płk piech. Wilhelm Orlik-Rückemann (14 VIII 1920 – 11 VIII 1921 i 1923 – 30 IV 1927) ppłk / płk dypl. piech. Mieczysław Rawicz-Mysłowski (p.o. od V 1927 i VII 1928 – 15 VII 1930) ppłk Eugeniusz Wyrwiński (15 VII 1930 – XII 1934) ppłk Rudolf Kostecki (1935 – 1939)

Zastępcy dowódcy pułku ppłk dypl. piech. Mieczysław Rawicz-Mysłowski (od V 1927) mjr SG Włodzimierz Bochenek (IX 1925 – †24 I 1926) ppłk piech. Benedykt Majkowski (5 XI 1928 – 31 III 1930)

Obsada personalna pułku w latach 1918–1921 Dowódcy kompanii reperacyjnej kpt. Jerzy Łazowski (od 20 II 1920) por. / kpt. piech. Sławomir Użupis (od 11 III 1920) por. Gustaw Langans (od 14 IX 1920) kpt. Władysław Kohutnicki (od 14 I 1921) Dowódcy kompanii zapasowej kpt. Antoni Szczęsnowicz (od 20 II 1920) kpt. Władysław II Terlecki (od 6 VII 1920)

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Armia Polska we Francji Kategoria:Brygady pancerno-motorowe i pułki pancerne II Rzeczypospolitej Kategoria:Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Żurawicy Kategoria:Jednostki z tradycjami Armii Polskiej we Francji Kategoria:Polskie jednostki pancerne utworzone w 1919 Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1921 Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1922 Kategoria:Jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1933