thumb|K. Kasia, M. Bilewicz, A. BodnarIX Festiwal Góry Literatury, 2023 Michał Kamil Bilewicz (ur. 30 sierpnia 1980 w Warszawie) – polski psycholog społeczny, socjolog, publicysta, doktor habilitowany nauk społecznych, profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Warszawskiego. Kierownik Centrum Badań nad Uprzedzeniami UW oraz wykładowca na Wydziale Psychologii UW. Był zastępcą przewodniczącego Komitetu Psychologii Polskiej Akademii Nauk oraz członkiem zarządu Międzynarodowego Towarzystwa Psychologii Politycznej.
Życiorys .
W 2003 ukończył socjologię w ramach MISH na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie w 2007 na podstawie napisanej pod kierunkiem Mirosława Kofty rozprawy pt. Między potrzebą pozytywnej tożsamości a potrzebą zbiorowej autoweryfikacji. Reakcje na zagrożenie statusu grupy własnej uzyskał stopień doktora nauk humanistycznych w dyscyplinie psychologia specjalność psychologia osobowości. W oparciu o dorobek naukowy oraz monotematyczny cykl publikacji pt. Psychologiczne uwarunkowania stosunków polsko-żydowskich. Kontakt międzygrupowy, kolektywne emocje moralne i mechanizm kozła ofiarnego otrzymał w 2013 stopień doktora habilitowanego nauk społecznych w dyscyplinie psychologia specjalność psychologia osobowości.
Został nauczycielem akademickim Wydziału Psychologii UW, objął tam stanowisko profesora nadzwyczajnego.
W latach 2000–2001 redaktor naczelny pisma „Jidełe”, później przez kilka lat redaktor „Słowa Żydowskiego” oraz członek zespołu „Krytyki Politycznej”. W styczniu 2002 roku opublikował w Krytyce Politycznej budzący kontrowersje artykuł Mit „przedsiębiorstwa holokaust”, w którym zarzucał polskim środowiskom lewicowym "bezkrytycznie wrogi stosunek do Izraela" i "powielanie antysemickich schematów"Tekstylia bis. Słownik młodej polskiej kultury, red. Piotr Marecki, Kraków 2006, s. 755.. Współautor „Listu warszawskiego”, w którym krytykował stosunek środowisk skrajnej prawicy do organizacji krakowskiego Marszu Równości w maju 2004List warszawski.
W swoich badaniach skoncentrował się na tematyce teorii spiskowych, uprzedzeń, konfliktu międzygrupowego, zagrożenia pozytywnej tożsamości społecznej i dehumanizacji, głównie na przykładzie ksenofobii, antysemityzmu i konfliktów etnicznych. Prowadzi badania dotyczące mechanizmów pojednania po ludobójstwie w Niemczech, Armenii, Izraelu oraz Bośni i Hercegowinie. Interesuje go wpływ mechanizmów poznawczych i języka publicznego na wykluczanie mniejszości. Reprezentuje podejście empiryczne i eksperymentalne. W latach 2005–2006 był stypendystą Fulbrighta w New School for Social Research w Nowym Jorku. W 2015 otrzymał Nagrodę Narodowego Centrum Nauki w dziedzinie nauk humanistycznych, społecznych i o sztuce.
Współredaktor książek The Psychology of Conspiracy (2015), Poza stereotypy. Dehumanizacja i esencjalizm w postrzeganiu grup społecznych (2012), Uprzedzenia w Polsce (2015), oraz Trudne pytania w dialogu polsko-żydowskim (2006). Współautor jednych z pierwszych ogólnopolskich badań zjawiska mowy nienawiści.
W latach 2005–2019 był wiceprezesem fundacji Forum Dialogu, a obecnie pełni w niej funkcję przewodniczącego Rady Programowej.
W maju 2025 Michał Bilewicz został skrytykowany za porównanie wyborców kandydata na Prezydenta RP Karola Nawrockiego do wyboru moralnego w Jedwabnem — sugerując, że głosowanie na Nawrockiego oznacza „stanąć po stronie podpalaczy stodoły”.
Sprawa nadania tytułu profesora Wniosek o nadanie tytułu profesora Michałowi Bilewiczowi był blokowany przez prezydenta od początku 2019; sprawę monitorował Rzecznik Praw Obywatelskich. W wyroku z 15 października 2024 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną prezydenta Andrzeja Dudy, zobowiązując go do rozpatrzenia wniosku o nadanie Michałowi Bilewiczowi tytułu profesora w ciągu miesiąca od otrzymania wyroku. W maju 2025 prezydent Andrzej Duda w Kanale Zero stwierdził, że Michał Bilewicz realizuje „wątpliwą naukowo działalność”, „prowadzi działalność antypolską, oczernia Polskę i Polaków”. W lipcu 2025 do Andrzeja Dudy wystosowany został list otwarty, który został przyjęty jako uchwała Komitetu Psychologii Polskiej Akademii Nauk, i pod którym podpisało się ponad sześćset osób – naukowców – z apelem „o powstrzymanie się od dalszych wypowiedzi deprecjonujących naukowców” i stwierdzeniem, że wypowiedź prezydenta „podważyła zaufanie do uczciwości postępowania recenzyjnego”. Na początku 2026 nominacja Bilewicza była nadal ignorowana przez prezydenta Karola Nawrockiego.
Publikacje książkowe Trudne pytania w dialogu polsko-żydowskim, red., z Andrzejem Folwarcznym i Maciejem Kozłowskim, Warszawa 2006 ()
The Psychology of Conspiracy, red., z Aleksandrą Cichocką i Wiktorem Soralem, Londyn 2015 () Uprzedzenia w Polsce, red., z Anną Stefaniak i Mikołajem Winiewskim, Warszawa 2015 ()
Nagrody Wyróżnienie w kategorii autorskiej Nagrody Historycznej Klio za książkę Traumaland. Polacy w cieniu przeszłości (2024), Nagroda im. Marka Edelmana przyznana przez Muzeum POLIN w Warszawie (2025). Międzynarodowa Nagroda im. Witolda Pileckiego (2025) w kategorii I - naukowa książka historyczna za pracę „Traumaland. Polacy w cieniu przeszłości” (wyd. MANDO / wyd. WAM) Doktorat Honoris Causa otrzymany od Uniwersytetu Loránda Eötvösa 8 maja 2026 roku.
Przypisy
Linki zewnętrzne Profil na stronie Wydziału Psychologii UW Strona prywatna
Kategoria:Absolwenci Wydziału Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Komitetu Psychologii PAN Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Polscy psycholodzy Kategoria:Polscy socjolodzy Kategoria:Polscy publicyści Kategoria:Polscy stypendyści Fulbrighta Kategoria:Polscy Żydzi Kategoria:Psycholodzy społeczni Kategoria:Stypendyści Polityki Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Urodzeni w 1980 Kategoria:Laureaci Nagrody Narodowego Centrum Nauki