Artykuły henrykowskie () – polsko-litewskie akty prawne sformułowane w czasie bezkrólewia po śmierci Zygmunta II Augusta, spisane na sejmie elekcyjnym 1573 roku, którego głównym zadaniem było wybranie monarchy.
Znaczenie Były prawami niezmiennymi, zawierającymi najważniejsze uregulowania dotyczące sprawowania władzy w państwie oraz określały stosunki między sejmem walnym a monarchą. Był to zbiór przepisów prawnych, których przestrzegać musiał każdy król Rzeczypospolitej (będący równocześnie Wielkim Księciem Litwy) wybrany w drodze wolnej elekcji. Poprzez podpisanie tych artykułów król uzależniał się od szlachty. Wraz z pacta conventa stanowiły podstawę ustroju Rzeczypospolitej w dobie wolnych elekcji. Nazwa pochodzi od imienia pierwszego władcy, który musiał ten dokument podpisać, by wstąpić na tron – Henryka WalezegoLiterae confirmationis articulorum Henrico Regi antea oblatorum (Volumina Legum II s. 150–153)..
Treść thumb|180px|Henryk Walezy Artykuły: gwarantowały szlachcie zachowanie przywilejów; określały zasady ustroju i prawa Rzeczypospolitej; nakazywały królowi zwoływanie sejmu walnego co dwa lata na okres 6 tygodni, a w razie nagłej potrzeby sejm nadzwyczajny; zobowiązywały króla, aby na stałe miał przy swoim boku radę doradczą złożoną z szesnastu senatorów (tzw. senatorów rezydentów) składających sprawozdanie na sejmie; nie pozwalały na używanie tytułu dziedzicznego; król miał być wybierany tylko poprzez wolną elekcję; politykę wewnętrzną i zagraniczną oraz wypowiedzenie wojny poddawały kontroli sejmu; zabraniały królowi podejmowania istotnych decyzji politycznych bez zgody senatorów przebywających na dworze królewskim; narzucały zależność monarchy od praw Rzeczypospolitej, czyli od woli szlachty; obywatele mieli prawo do wolności wyznania (przysięga na przestrzeganie postanowień konfederacji warszawskiej), zobowiązano króla do zachowania pokoju między różnowiercami; w ostatnim artykule zezwalały na wypowiedzenie królowi posłuszeństwa (rokosz), w wypadku złamania przez niego przyjętych zobowiązań.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Artykuły Henrycjańskie Dziewiąty artykuł henrykowski – zapis, przez który upadła Rzeczpospolita?
Kategoria:Henryk III Walezy Kategoria:Wolna elekcja Kategoria:Prawo publiczne I Rzeczypospolitej Kategoria:Wydarzenia 1573 Kategoria:Historia Polski 1572–1697