thumb|250px|Fragmenty pokazu Grupy Akrobacyjnej Żelazny podczas Poznań Air Show 2018 thumb|250px|Mijanka z beczkami w wykonaniu Grupy Akrobacyjnej „Żelazny” podczas Międzynarodowego Pikniku Lotniczego w Góraszce 6 czerwca 2009 roku thumb|250px|Pilot Krzysztof Kossiński za sterami samolotu Zlin Z-526AFS SP-CSU podczas Air Show Radom 2005 thumb|250px|Piloci Piotr Banachowicz i Lech Marchelewski w samolocie Zlin Z-526F SP-CDF podczas Air Show Radom 2005 Grupa Akrobacyjna „Żelazny” – polski cywilny zespół akrobacji lotniczej.

Historia Grupa powstała w 2000 roku z inicjatywy dyrektora Aeroklubu Ziemi Lubuskiej – Lecha Marchelewskiego. W roku 2008 grupa przeniosła się z Zielonej Góry do Poznania na lotnisko Aeroklubu Poznańskiego. Żelazni dają pokazy w Polsce, oglądać ich można było także m.in. w Korei Południowej, Szwecji, Niemczech, Czechach czy na Słowacji. Nazwa „Żelazny” pochodzi od nazwy jej pierwszego sponsora.

Grupa korzysta z malowanych czerwono-biało samolotów Zlin Z-526, Z-50 i Extra-330LC. Od sezonu 2012 Grupa dysponuje szybowcem wyczynowym MDM-1 Fox, za sterami którego zasiada wielokrotny mistrz świata w akrobacji szybowcowej - Jerzy Makula.

16 stycznia 2020 Żelazny dołączył do Orlen Team, który stał się również sponsorem tytularnym. Wszystkie samoloty zostały przemalowane na nowe barwy.

Piloci i członkowie Wojciech Krupa – lider Piotr Haberland Wojciech Grzechowiak Dominik "Dono" Łuczak Krzysztof "Szopa" Szopiński – prezes i komentator

Byli piloci i członkowie Marek Dubkiewicz – zginął 2 czerwca 2003 Sebastian Chrząszcz - zginął 2 czerwca 2003 Lech Marchelewski – lider – zginął 1 września 2007 Piotr Banachowicz – lewoskrzydłowy – zginął 1 września 2007 Krzysztof Kossiński – prawoskrzydłowy Wojciech Grzechowiak – latał w pokazach w 2017 roku Tadeusz Kołaszewski – prawoskrzydłowy lub zamykający - latał w pokazach do 2017 Paweł Antkowiak – lewoskrzydłowy Wojciech Muszyński – prawoskrzydłowy Agata Nykaza – solo

Flota powietrzna Grupa posiada samoloty Zlin oraz Extra; są to samoloty akrobacyjne jak i część z nich szkoleniowe. Na przestrzeni lat widoczny jest mocny podział wspomnianych maszyn na te, które są już tylko historią i te, które aktualnie funkcjonują w grupie.

Samoloty historyczne formacji:

1 - Zlin Z-526F (1108) SP-CDF – utracony 2007-09-01 w wyniku wypadku 2 - Zlin Z-526AFS (1329) SP-ELE – utracony 2007-09-01 w wyniku wypadku 3 - Zlin Z-526AFS (1226) SP-CSU – używany jeszcze w 2008 roku do akrobacji solowych 4 - Zlin Z-50LA (0009) SP-AUB – przekazany 4 listopada 2011 jako eksponat do Muzeum Lotnictwa w Krakowie 5 - Zlin Z-50LA (0008) SP-AUA – w grupie do sezonu 2015

Samoloty obecnie używane:

4 - Extra 330LX (LC021) SP-UTA 5 - Zlin Z-50LS (0071) SP-AUE 6 - Zlin Z-50LS (0032) SP-AUC 7 - Zlin Z-50LS (0035) SP-AUD 8 - Extra 330LC (1296) SP-AUP 9 - Zlin Z-526F (1273) SP-EMF 10 - Zlin Z-526F (1281) SP-EMN

11 - Zlin Z-526F (1165) SP-CDS

Skład pokazowy zespołu na Radom Air Show 2017 #5 Tadeusz Kołaszewski – zamykający – Zlin-50 SP-AUE #6 Wojciech Muszyński – skrzydłowy - Zlin-50 SP-AUC #7 Paweł Antkowiak – skrzydłowy - Zlin-50 SP-AUD #8 Wojciech Krupa – prowadzący – Extra 330 SP-AUP

Skład pokazowy zespołu na Radom Air Show 2015 #6 Wojciech Krupa – skrzydłowy – Zlin-50 SP-AUC #7 Piotr Haberland – skrzydłowy – Zlin-50 SP-AUD #8 Agata Nykaza – prowadzący – Extra 330 SP-AUP #10 Magda Stróżyk – szybowiec

Skład pokazowy zespołu na Radom Air Show 2007 #1 Lech Marchelewski – Zlin Z-526F SP-CDF – lider, prowadzący całą formację, czwórkę i pierwszą trójkę #2 Piotr Banachowicz – Zlin Z-526AFS SP-ELE – lewoskrzydłowy pierwszej trójki #3 Krzysztof Kossiński – Zlin Z-526AFS SP-CSU – prawoskrzydłowy pierwszej trójki #4 Piotr Haberland – Zlin Z-50 LA SP-AUB – lewoskrzydłowy drugiej trójki #5 Tadeusz Kołaszewski – Zlin Z-50 LA SP-AUA – prawoskrzydłowy drugiej trójki #6 Wojciech Krupa – Zlin Z-50 LS SP-AUC – zamykający całą formację i czwórkę, prowadzący drugą trójkę

Żelaźni w Muzeum 4 listopada 2011 r. samolot Zlin-50LA "4" o numerze seryjnym 0009 i znakach SP-AUB został doprowadzony lotem na Lądowisko Rakowice-Czyżyny, a następnie przekazany Muzeum Lotnictwa przez przedstawicieli Grupy Akrobacyjnej Żelazny: Artura Haładyna, Wojciecha Krupę oraz Piotra Haberlanda.

Wypadki 2 czerwca 2003 2 czerwca 2003 roku w czasie lotu treningowego samolotem Let L-200 Morava w okolicach Zielonej Góry doszło do wypadku, w którym zginęło dwóch pilotów grupy: Marek Dubkiewicz i Sebastian Chrząszcz. Michał Wiśniewski z zespołu Ich Troje złożył hołd pilotom, nagrywając dla uczczenia ich pamięci utwór pt. Requiem.

1 września 2007

thumb|200px|Szczątki maszyny Zlin-526F pilotowanej przez ppłk. Lecha Marchelewskiego po wypadku podczas Radom Air Show 2007 thumb|200px|Spadające szczątki samolotu po wypadku podczas Radom Air Show 2007 1 września 2007 roku o godzinie 15.51 (czasu lokalnego) podczas Radom Air Show doszło do wypadku w trakcie wykonywania akrobacji, podczas którego zginęło dwóch pilotów należących do zespołu: Lech Marchelewski (60 lat, nalot ponad 3352 godziny, płk rezerwy, dyrektor Aeroklubu Ziemi Lubuskiej, doświadczony pilot i twórca tej grupy akrobacyjnej), oraz Piotr Banachowicz (25 lat, wylatał ponad 540 godzin), inżynier pilot.

Kolizja nastąpiła w trakcie wykonywania na trzech maszynach pętli z rozejściem u szczytu – tzw. „rozety”. Samoloty miały minąć się w najniższym punkcie manewru w bardzo małej odległości od siebie, jednak samolot Marchelewskiego zderzył się z samolotem Banachowicza. Oba samoloty uległy niemal całkowitemu zniszczeniu, a piloci zginęli w momencie kolizji. Na ziemię spadły już tylko szczątki obu maszyn.

Przyczyny tragedii badały prokuratura i Państwowa Komisja Badania Wypadków Lotniczych. Jako najbardziej prawdopodobną przyjęły hipotezę o błędzie pilota, Lecha Marchelewskiego.

W związku z tragedią w Radomiu i Zielonej Górze wprowadzono trzydniową żałobę. Pożegnanie pilotów miało miejsce 7 września na lotnisku AZL w Przylepie koło Zielonej Góry. W ceremonii uczestniczyli gen. Gromosław Czempiński, a także dowódca Sił Powietrznych gen. Andrzej Błasik, zmarłych lotników pożegnali także członkowie grupy „Biało-Czerwone Iskry” z Dęblina. Piloci zostali pośmiertnie oznaczeni Złotą odznaką pilota.

30 czerwca 2008 Państwowa Komisja Badania Wypadków Lotniczych opublikowała raport końcowy dotyczący wypadku, w którym stwierdza, że decydujący wpływ na błąd pilota i katastrofę mogło mieć słabe zdrowie lidera grupy, Lecha Marchelewskiego, który przyjmował leki na obniżenie ciśnienia tętniczego krwi, o czym nie informował w czasie obowiązkowych okresowych badań dla pilotów. Stwierdzono również, że drugi z uczestników kolizji, Piotr Banachowicz, mimo iż był dobrze przygotowany do wykonywanych zadań i nie popełnił błędów, nie posiadał upoważnienia do wykonywania pokazów lotniczych.

We wrześniu 2008 Prokuratura Okręgowa w Radomiu umorzyła śledztwo w sprawie katastrofy z powodu śmierci Lecha Marchelewskiego, który zdaniem prokuratury nieumyślnie spowodował zderzenie dwóch samolotówŚledztwo ws. katastrofy "Żelaznych" umorzone.

Przypisy

Linki zewnętrzne "Los ściga lotnika" – reportaż prasowy (Duży Format, Gazeta Wyborcza)

Kategoria:Polskie zespoły akrobacji lotniczej