Ruch Harcerski Rzeczypospolitej (skrót: RHR; początkowo także jako Ruch Harcerski) – ogólnopolska, początkowo niejawna struktura środowisk harcerskich wywodzących się z KIHAM, działająca w latach 1983–1989. Powstała jako forma koordynacji pracy wychowawczej drużyn i środowisk dążących do zachowania tradycyjnego programu harcerskiego poza oficjalną linią władz ZHP.
Historia Ruch Harcerski ukształtował się po delegalizacji KIHAM w 1982 roku. Związane z nim środowiska kontynuowały działalność konspiracyjną i programową, tworząc ogólnopolską sieć współpracy instruktorów i drużyn. Początki nowej struktury związane są z 1983 rokiem i przygotowaniami do pielgrzymki papieża Jana Pawła II do Polski; wówczas środowiska niepokornego harcerstwa powołały Ruch Harcerski, określany jako konspiracyjna struktura kadrowa w ramach ZHP.
Pierwszym dużym przedsięwzięciem środowisk skupionych w Ruchu była Biała Służba podczas drugiej pielgrzymki Jana Pawła II do Polski w czerwcu 1983 roku. Akcja ta stała się ważnym doświadczeniem organizacyjnym i programowym dla środowisk pokihamowskich.
Program wychowawczy środowiska był formułowany m.in. w dokumentach określanych jako Drogowskazy, które porządkowały podstawy ideowe i model wychowawczy ruchu:
część pierwsza – „Drogowskaz ruchu”, przedstawiająca program, który miał umożliwić instruktorom harcerskim utożsamienie się z Ruchem, część druga – „Drogowskaz harcerza”, przedstawiająca sylwetkę harcerza lat osiemdziesiątych – świadomego uczestnika Ruchu.
RHR odwoływał się do tradycyjnego (t.j. przedwojennego) Prawa Harcerskiego, służby Bogu, Polsce i bliźnim oraz do metod wychowawczych wywodzących się z przedwojennego harcerstwa i Szarych Szeregów.
We wrześniu 1984 przedstawiciele środowisk skupionych w Ruchu uczestniczyli w pielgrzymce do Rzymu, podczas której 6 września w Castel Gandolfo odbyło się harcerskie ognisko z udziałem Jana Pawła II. Spotkanie to stało się jednym z ważniejszych symbolicznych wydarzeń w dziejach Ruchu, potwierdzając jego związki z tradycyjnym, chrześcijańskim nurtem wychowania harcerskiego w kontrze do ideologii komunistycznej.
Na przełomie 1984 i 1985 ukształtowało się centralne kierownictwo Ruchu. Przewodniczącym Ruchu został Jerzy Parzyński, a naczelnikiem Krzysztof Krzyżanowski. W następnych latach Ruch rozwijał działalność ogólnopolską, koordynując pracę setek drużyn i środowisk, współpracując z rozwijającym się duszpasterstwem harcerskim i organizując kolejne akcje programowe.
W 1987 roku środowiska związane z Ruchem ponownie uczestniczyły w Białej Służbie podczas trzeciej pielgrzymki Jana Pawła II do Polski. Wydarzenie to było kontynuacją doświadczeń z 1983 roku i jest przedstawiane jako jedno z najważniejszych przedsięwzięć niezależnego harcerstwa drugiej połowy lat osiemdziesiątych.
W czerwcu 1988 harcerki i harcerze związani z Ruchem pełnili służbę podczas uroczystości pogrzebowych mjr. Jana Piwnika „Ponurego” na Wykusie i w Wąchocku. Źródła podkreślają liczny udział środowisk harcerskich oraz ich odpowiedzialność za służby porządkowe, ruch drogowy, łączność, pomoc medyczną i oprawę liturgiczną.
W 1988 roku, w warunkach liberalizacji życia publicznego, kierownictwo Ruchu zdecydowało o ujawnieniu działalności. W maju ogłoszono List otwarty do społeczeństwa polskiego, a jesienią Ruch zaczął występować oficjalnie pod nazwą Ruch Harcerski Rzeczypospolitej.
Na przełomie 1988 i 1989 w RHR ujawniły się różnice dotyczące przyszłości ruchu i sposobu odbudowy niezależnego harcerstwa. Część środowisk opowiadała się za utworzeniem nowej organizacji, inne za przejęciem i reformą istniejącego ZHP. W konsekwencji ze środowisk RHR wyłoniły się w 1989 roku zarówno Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej (12 lutego), jak i Związek Harcerstwa Polskiego rok założenia 1918 (19 marca), podczas gdy część instruktorów zaangażowała się w reformowanie ZHP od wewnątrz.
Formalne zakończenie działalności RHR nastąpiło 17 czerwca 1989 w Warszawie, gdy uczestnicy spotkania instruktorów uznali, że ruch spełnił swoje zadanie historyczne.
Znaczenie Ruch Harcerski Rzeczypospolitej był centralnym środowiskiem tzw. harcerstwa niepokornego w schyłkowym okresie PRL. Stanowił ogniwo łączące doświadczenie KIHAM z późniejszym powstaniem niezależnych organizacji harcerskich i odnową harcerstwa po 1989 roku.
Bibliografia
Przypisy
Kategoria:Historia harcerstwa Kategoria:Harcerstwo w Polsce Ludowej Kategoria:Związek Harcerstwa Polskiego Kategoria:Historia Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej Kategoria:Organizacje opozycyjne w PRL Kategoria:1983 w Polsce Kategoria:1989 w Polsce