Gereza angolańska (Colobus angolensis) – gatunek ssaka naczelnego z podrodziny gerez (Colobinae) w obrębie rodziny koczkodanowatych (Cercopithecidae).
Taksonomia Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1860 roku brytyjski zoolog Philip Lutley Sclater, nadając mu nazwę Colobus angolensis. Miejsce typowe to obszar w głąb lądu od Bembe, Angola. Holotyp to dorosły osobnik o nieokreślonej płci (sygnatura BMNH Mammals 1860.7.23.1) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie.
Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World rozpoznają siedem podgatunków. Podstawowe dane taksonomiczne podgatunków (oprócz nominatywnego) przedstawia poniższa tabelka:
Podgatunek Oryginalna nazwa Autor i rok opisu Miejsce typowe HolotypC. a. cordieriColobus polycomos cordieriRahm, 1959Kampungu, (), Demokratyczna Republika Konga.Materiał typowy to trzy okazy: na wpół dorosły, który został schwytany, następnie zaginął, oraz dwa dorosłe, które zaraz wypuszczono.C. a. cottoniColobus palliatus cottoniLydekker, 1905Zokwa, pomiędzy Mahagi, Jeziorem Alberta i Irumu, rzeka Ituri, Demokratyczna Republika Konga.Skóra i czaszka dorosłego samca (sygnatura BMNH Mammals 1906.6.2.1) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie; okaz zebrał 15 czerwca 1905 roku mjr Powell-Cotton.C. a. palliatusColobus palliatusW. Peters, 1868Rzeka Pangani, Tanzania.Młody samiec (nr 3505) z ogrodu zoologicznego w Hamburgu, przekazany do Muzeum Historii Naturalnej w Berlinie.C. a. prigogineiColobus polykomos prigogineiW.N. Verheyen, 1959Góra Kabobo, na wysokości 2400 m, (), Demokratyczna Republika Konga.Płaska skóra i czaszka dorosłego samca (sygnatura RMCA 27106) ze zbiorów Królewskiego Muzeum Afryki Środkowej w Tervuren; okaz zebrał 25 listopada 1957 roku Alexandre Prigogine.C. a. ruwenzoriiColobus ruwenzoriiO. Thomas, 1901Ruwenzori, „prawdopodobnie na dużych wysokościach”, granica Ugandy i Zairu.Dorosły samiec (sygnatura BMNH Mammals 1901.8.9.13) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie; okaz zebrał Harry Hamilton Johnston.C. a. sharpeiColobus sharpeiO. Thomas, 1902Las Nkuka, góra Rungwe, Malawi.Dorosła samica (sygnatura BMNH Mammals 1897.7.3.1) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie; okaz zebrał J.B. Yule.
Etymologia Colobus: kolobos „ograniczony, okaleczony”; dżelada białobroda posiada szczątkowy kciuk. angolensis: Angola cordieri: Charles Cordier (?–?), zawodowy kolekcjoner zwierząt, który wraz z żoną Emy zbierał je dla ogrodów zoologicznych i muzeów w latach 40., 50. i 60. XX wieku. cottoni: mjr Percy Horace Gordon Powell-Cotton (1866–1940), brytyjski myśliwy i odkrywca. palliatus: „zamaskowany, okryty”, od pallium „płaszcz, peleryna”. prigoginei: dr Alexandre Prigogine (1913–1991), rosyjsko-belgijski ornitolog, geolog, chemik, sponsor wypraw do tropikalnej Afryki. ruwenzorii: góry Ruwenzori, Demokratyczna Republika Konga/Uganda. sharpei: Sir Alfred Sharpe (1853–1935), brytyjski polityk, komisarz Jego Królewskiej Mości i konsul generalny Brytyjskiej Afryki Centralnej, gubernator Nyasalandu (obecnie Malawi) oraz przyrodnik amator.
Zasięg występowania Gereza angolańska występuje w Afryce, zamieszkując w zależności od podgatunku: C. angolensis angolensis – gereza angolańska – Demokratyczna Republika Konga (na południe od wielkiego zakola rzeki Kongo), północno-wschodnia Angola i północno-zachodnia Zambia, na południe od około 12°S i na zachód do około 16°E. C. angolensis cordieri – gereza dżunglowa – wschodnia Demokratyczna Republika Konga na zachód od rzeki Lualaba, między rzekami Luvua i Luama, zbliżając się do jeziora Kiwu na wschodzie (gdzie krzyżuje się z podgatunkiem ruwenzorii) oraz do wyżynnych terenów na zachód od jeziora Tanganika. C. angolensis cottoni – gereza czarno-biała – północno-wschodnia Demokratyczna Republika Konga na wschód od systemu rzecznego Kongo-Lualaba, od północnego brzegu rzeki Kongo na północ do rzeki Uele, na wschód do Jeziora Alberta i na południe do rzeki Lindi; strefa mieszańców z podgatunkiem ruwenzorii występuje w jego południowym zasięgu. C. angolensis palliatus – gereza tanzańska – południowo-wschodnia Kenia i północno-wschodnia Tanzania. C. angolensis prigoginei – gereza kabobońska – wschodnia Demokratyczna Republika Konga (góra Kabobo). C. angolensis ruwenzorii – gereza ruwenzorska – południowo-wschodnia Demokratyczna Republika Konga, południowo-wschodnia Uganda, zachodnia Rwanda, zachodnie Burundi i północno-zachodnia Tanzania; po obu stronach zachodnich Wielkich Rowów Afrykańskich, od doliny rzeki Semliki, gór Ruwenzori i góry Kahuzi do brzegów jeziora Tanganika. C. angolensis sharpei – środkowa i południowa Tanzania (na zachód aż do jeziora Rukwa), północne Malawi i północno-wschodnia Zambia; być może również północny Mozambik.
Morfologia Długość ciała (bez ogona) samic 18–59 cm, samców 55–66 cm, długość ogona samic 63–76 cm, samców 76–92 cm; masa ciała samic 6,4–9,2 kg, samców 7,6–12,6 kg. Gereza angolańska ma czarne futro i czarną twarz otoczoną przez długie, białe pasma włosów, porastające również ramiona. W celu ochrony przed chłodem osobniki żyjące w górach mają gęstsze i dłuższe futro, niż te żyjące na nizinach.
Ekologia Biotop: Gerezy angolańskie zamieszkują gęste lasy deszczowe, zarówno nizinne jak i górskie do 3000 m.
Tryb życia: Gatunek ten prowadzi dzienny, nadrzewny tryb życia. Żyje w grupach liczących od 10 do 15 osobników, w których skład wchodzi najczęściej jeden dorosły samiec, 6 samic oraz ich młode. Gerezy angolańskie żyją do 20 lat na wolności i 30 w niewoli.
Pokarm: Dieta gerez angolańskich składa się w dwóch trzecich z liści, a w jednej trzeciej z owoców i pestek. Czasem jedzą też korę drzew i kiełki.
Rozród: Samce najczęściej osiągają dojrzałość płciową w wieku 4, a samice 2 lat. Okres ciąży trwa od 147 do 178 dni. Najczęściej rodzi się jedno młode, ale zdarzają się też bliźniaki. Małe rodzą się białe, dopiero w wieku 3 miesięcy uzyskują ubarwienie charakterystyczne dla osobników dorosłych.
Status zagrożenia Gerezy angolańskie są wrażliwe na wszelkie zmiany w siedliskach, wiele z nich ginie podczas polowań. Liczba osobników tego gatunku stale spada. W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN) gereza angolańska została zaliczona do kategorii VU ( – gatunek narażony). Status zagrożenia IUCN w zależności od podgatunku: C. a. angolensis – status VU C. a. cordieri – status VU C. a. cottoni – status VU C. a. palliatus – status VU C. a. prigoginei – status EN (zagrożony) C. a. ruwenzorii – status DD (niedostatecznie rozpoznany) C. a. sharpei – status VU
Przypisy Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Koczkodanowate Kategoria:Ssaki Afryki Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1860 roku Kategoria:Taksony opisane przez Philipa Lutleya Sclatera