Gereza czarna, gereza szatanka (Colobus satanas) – gatunek ssaka naczelnego z podrodziny gerez (Colobinae) w obrębie rodziny koczkodanowatych (Cercopithecidae).
Zasięg występowania Gereza czarna występuje w zachodniej Afryce zamieszkując w zależności od podgatunku: C. satanas satanas – gereza czarna – wyspa Bioko, Gwinea Równikowa. C. satanas anthracinus – gereza antracytowa – południowo-zachodni i wschodni Kamerun (na południe od rzeki Sanaga i na wschód aż do regionów Batouri i Lomié), Gwinea Równikowa, zachodni i środkowy Gabon (w głąb lądu do Parku Narodowego Lopé i z niepotwierdzonymi doniesieniami o rzadkich populacjach na wschód od rzek Ogowe i Ivindo), i zachodnie Kongo; być może północno-zachodnia Angola (Kabinda).
Taksonomia Gatunek po raz pierwszy naukowo opisał w 1838 roku brytyjski zoolog George Robert Waterhouse nadając mu nazwę Colobus satanas. Holotyp pochodził z wyspy Bioko, w Gwinei Równikowej.
Istnieje bardzo niewielka zewnętrzna różnica między dwoma podgatunkami C. satanas. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World rozpoznają dwa podgatunki.
Etymologia Colobus: kolobos „ograniczony, okaleczony”; dżelada białobroda posiada szczątkowy kciuk. satanas: w judaizmie Szatan ( Satanas) był jednym z aniołów, który zbuntował się przeciwko Bogu. anthracinus: „czarny jak węgiel, antracytowy”, od ανθρακινος anthrakinos „z węgla drzewnego”, od ανθραξ anthrax, ανθρακος anthrakos „węgiel”.
Morfologia Długość ciała (bez ogona) 50–77 cm, długość ogona około 80 cm; masa ciała samic 10–11 kg, samców 10–15 kg. Przedstawiciele tego gatunku są w całości pokryci długim, czarnym futrem. Charakterystyczne są też długie palce oraz ogon. Tak jak inne gerezy, gerezy czarne pozbawione są kciuka.
Ekologia Biotop: Nizinne lasy deszczowe.
Tryb życia: Gerezy czarne żyją w grupach składających się zazwyczaj z jednego dorosłego samca, samic rozpłodowych i ich potomstwa. Są gatunkiem terytorialnym. Na wolności żyją około 20 lat.
Pokarm: Głównym składnikiem diety przedstawicieli tego gatunku są liście i nasiona. Czasem jedzą też owoce i kwiaty. Gerezy czarne zazwyczaj jedzą na ziemi.
Rozród: Ciąża trwa około 200 dni, a młode osiągają dojrzałość płciową w wieku około 4-6 lat. W jednym miocie występuje zazwyczaj jedno młode. Młode rodzą się z brązowym futrem, co odróżnia je od innych gatunków gerez.
Ochrona Gerezy czarne są bardzo wrażliwe na zniszczenia powstałe w wyniku wyrębu lasów, co stale przyczynia się do spadku ich liczebności. Przez wiele lat ludzie polowali na nie dla futra i mięsa. Obecnie jest to jeden z dziesięciu najbardziej zagrożonych gatunków naczelnych w Afryce. Status zagrożenia według IUCN w zależności od podgatunku: C. s. satanas satanas – status: CR C. s. anthracinus – status: VU.
Przypisy Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Koczkodanowate Kategoria:Ssaki Afryki Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1838 roku