Eugeniusz Kokolski ps. „Groźny” (ur. 1920 we Lwowie, zm. 15 marca 1946 w Czystem) – oficer konspiracji antykomunistycznej, dowódca zgrupowania partyzanckiego działającego na terenie powiatu łódzkiego, łęczyckiego, łowickiego, brzezińskiego, tureckiego, kaliskiego, konińskiego, i kolskiego w ramach organizacji „Niepodległość” (używana nazwa: Dowództwo AK Por. Groźnego).

Życiorys Dzieciństwo i młodość Z tego okresu posiadamy fragmentaryczne dane. Ukończył siedem klas szkoły podstawowej. Z zawodu był ślusarzem. Po wybuchu II wojny światowej jego rodzina padła ofiarą radzieckich represji. On sam miał walczyć w partyzanckich oddziałach sowieckich (dowódca grupy skoczków spadochronowych). Do Polski został repatriowany w marcu 1945 r. Po powołaniu do Wojska Polskiego służył w łódzkim WSO, gdzie służył jako dowódca warty w stopniu sierżantaJ. Bednarek, Antykomunistyczny oddział partyzancki Eugeniusza Kokolskiego „Groźnego” (sierpień 1945 r. -marzec 1946 r.) [w:] Konspiracja antykomunistyczna i podziemie zbrojne w Wielkopolsce w latach 1945-1956, red. A. Łuczak, A. Pietrowicz, Poznań 2016, s. 77..

Konspiracja antysowiecka Wiosną 1945 r. wspólnie ze Stanisławem Budą ps. „Orzeł” (pracował w WSO jako pomoc techniczna w dziale druków specjalnych), założył tajną organizację antykomunistyczną o nazwie „Niepodległość”. Nielegalna grupa, skupiająca w większości byłych żołnierzy Armii Krajowej, w sierpniu 1945 r. przekształciła się  w zbrojny oddział. Początkowo, do listopada 1945, działał on w powiatach: łódzkim, łęczyckim, łowickim i brzezińskim. Stan liczebny szacuje się na liczbę 30–60 żołnierzy. Kokolski (występujący wówczas w stopniu porucznika, a następnie kapitana) stojąc na czele oddziału manifestował przywiązanie do tradycji AK, formalnie jednak był samodzielnym dowódcą. Oddział był umundurowany i zdyscyplinowany, a jego żołnierze otrzymywali żołd.

Działalność „Groźnego” koncentrowała się na akcjach zaopatrzeniowych w majątkach państwowych, rozbrajaniu posterunków MO, nękaniu funkcjonariuszy UB i działaczy PPR oraz działalności propagandowej o charakterze antykomunistycznym. Łącznie przez oddział „Groźnego” przewinęło się ok. 200 partyzantów. We wrześniu 1945 r. do oddziału „Groźnego” dołączyła „Grupa Egzekucyjna AK «Błyskawica»” na czele z Józefem Kubiakiem ps. „Paweł”.

21 października 1945 grupa „Groźnego” – chcąc dokonać rekwizycji w majątku Nakielnica (gmina Brużyca) – natknęła się na wysokich rangą oficerów WP i Armii Czerwonej. W wyniku strzelaniny z partyzantami zginął wówczas płk Jan Wołosiewicz (szef służby sanitarnej Dowództwa Okręgu Wojskowego nr VI) wraz ze swoją żoną.

Działania operacyjne i likwidacyjne łódzkiego UBP, wspieranego przez MO, WP i KBW, wyparły oddział na tereny wschodniej Wielkopolski. W samym tylko powiecie tureckim w listopadzie 1945 r. żołnierze „Groźnego” przeprowadzili co najmniej 32 akcje zbrojneJ. Bednarek, Antykomunistyczny oddział partyzancki Eugeniusza Kokolskiego „Groźnego” (sierpień 1945 r. -marzec 1946 r.) [w:] Konspiracja antykomunistyczna i podziemie zbrojne w Wielkopolsce w latach 1945-1956, red. A. Łuczak, A. Pietrowicz, Poznań 2007, s. 87.. Powiatowy Urząd Ziemski w Turku donosił m.in. w styczniu 1946, że „wykonanie czynności służbowych staje się kompletną niemożnością. Wszystkie gminy na terenie powiatu były już kilkakrotnie napadane, przy czym w urzędach gminnych i u zatrzymanych podczas czynności służbowych urzędników niszczy się aktaJ. Bednarek, Antykomunistyczny oddział partyzancki Eugeniusza Kokolskiego „Groźnego” (sierpień 1945 r. – marzec 1946 r.) [w:] Konspiracja antykomunistyczna i podziemie zbrojne w Wielkopolsce w latach 1945-1956, red. A. Łuczak, A. Pietrowicz, Poznań 2016, s. 88.”.

Zgrupowanie „Groźnego” wielokrotnie toczyło walki z grupami operacyjnymi UB, MO, WP i KBW. Jedną z bardziej spektakularnych akcji było zajęcie miasta Dobra w powiecie tureckim, gdzie w nocy z 11 na 12 listopada 1945 rozbrojono posterunek MO, zdemolowano mieszkanie referenta gminnego PUBP i przeprowadzono rekwizycję w młynie oraz zarządzie gminyJ. Bednarek, Żołnierz „Groźnego”. Historia Stanisława Przybylaka „Marianny” (1909-1953) [w:] Z uczniami, kolegami i przyjaciółmi w świecie nauki. Prace dedykowane profesorowi Bohdanowi Ryszewskiemu w osiemdziesiątą rocznicę urodzin, red. W. Chorążyczewski, A. Żeglińska, Olsztyn 2014, s. 584.. Kokolski na zwołanym wiecu w centrum miasta wygłosił do zebranych mieszkańców (ok. 300 osób) przemówienie na temat bliskiego upadku rządów komunistów.

W styczniu 1946 do oddziału „Groźnego” został wprowadzony agent UB o ps. „Będzichowski”. Był nim Józef Czupryński ps. „Cygan” – członek oddziału „Groźnego”, który z własnej woli nawiązał współpracę z PUBP w Turku. Dzięki przekazywanym przez niego informacjom, 15 marca 1946, koło wsi Czyste (gm. Dobra) „Groźny” wraz z kilkoma żołnierzami został otoczony przez grupę operacyjną UB i NKWD. Kokolski, nie chcąc trafić w ręce komunistów, popełnił samobójstwo strzelając sobie w głowę z pistoletu. Nieznane jest miejsce jego pochówku

Kontrowersje 14 grudnia 1945 ponad czterdziestu partyzantów na czele z „Groźnym” zajęło Wartę. Partyzanci oprócz rekwizycji na poczcie i w magazynach Państwowego Monopolu Spirytusowego oraz rozbicia posterunku MO i zdemolowania urzędu miasta, z niewyjaśnionych powodów przeprowadzili także na rynku egzekucję dwóch zamieszkujących w Warcie mężczyzn pochodzenia żydowskiegoJ. Bednarek, Żołnierz „Groźnego”. Historia Stanisława Przybylaka „Marianny” (1909-1953) [w:] Z uczniami, kolegami i przyjaciółmi w świecie nauki. Prace dedykowane profesorowi Bohdanowi Ryszewskiemu w osiemdziesiątą rocznicę urodzin, red. W. Chorążyczewski, A. Żeglińska, Olsztyn 2014, s.584..

Samo nazwisko „Groźnego” budzi wątpliwości. Przez lata uważano, że nazywał się Kukolski. Należy jednak uznać, że prawidłowe nazwisko brzmi Kokolski, bowiem on sam, jako pracownik sądu, podpisywał się tak własnoręcznie na zachowanych do dziś dokumentachJ. Bednarek, Antykomunistyczny oddział partyzancki Eugeniusza Kokolskiego „Groźnego” (sierpień 1945 r. -marzec 1946 r.) [w:] Konspiracja antykomunistyczna i podziemie zbrojne w Wielkopolsce w latach 1945-1956, red. A. Łuczak, A. Pietrowicz, Poznań 2007, s. 77..

Upamiętnienie Postanowieniem prezydenta RP Andrzeja Dudy z 4 sierpnia 2016 r. Eugeniusz Kokolski został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.

Przypisy

Bibliografia Bednarek J., Antykomunistyczny oddział partyzancki Eugeniusza Kokolskiego „Groźnego” (sierpień 1945 r. – marzec 1946 r.) [w:] Konspiracja antykomunistyczna i podziemie zbrojne w Wielkopolsce w latach 1945-1956, red. A. Łuczak, A. Pietrowicz, Poznań 2016, s. 63-83. Bednarek J., Żołnierz „Groźnego”. Historia Stanisława Przybylaka „Marianny” (1909-1953) [w:] Z uczniami, kolegami i przyjaciółmi w świecie nauki. Prace dedykowane profesorowi Bohdanowi Ryszewskiemu w osiemdziesiątą rocznicę urodzin, red. W. Chorążyczewski, A. Żeglińska, Olsztyn 2014, s. 559-572. Łuczak A., Eugeniusz Kukolski (1918–1946) [w:] Konspiracja i opór społeczny w Polsce 1944–1956. Słownik biograficzny, t. 2, Kraków–Warszawa–Wrocław 2004, s. 281–282. Часть 108 из 380 - Паршев Андрей Петрович. Когда началась и когда закончилась Вторая мировая

Kategoria:Uczestnicy walk z funkcjonariuszami organów Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w Polsce (1944–1956) Kategoria:Żołnierze i działacze podziemia antykomunistycznego (1944–1956) Kategoria:Urodzeni w 1918 Kategoria:Zmarli w 1946 Kategoria:Polscy samobójcy Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy ślusarze Kategoria:Żołnierze ludowego Wojska Polskiego Kategoria:Polscy żołnierze partyzantki radzieckiej Kategoria:Ludzie związani z Wartą Kategoria:Ludzie związani z Dobrą (powiat turecki) Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie