Tadeusz Wolański herbu Przyjaciel (ur. 17 października 1785 w Szawlach, zm. 16 lutego 1865 w Ryńsku) – polski archeolog i badacz napisów w języku etruskim.
Życiorys Jego ojciec Jan był radcą dworu króla Stanisława Augusta i znany był jako znakomity badacz przyrody oraz alchemik i mason. Matką Tadeusza była Johanna de Buch.
Jako oficer armii napoleońskiej Tadeusz Wolański uczestniczył w wyprawie na Rosję w 1812 roku, za udział w której został uhonorowany Legią Honorową. Po poślubieniu Wilhelminy z domu Szretter osiedlił się w Wielkopolsce, w Rybitwach pod Pakością.
Wolański we wszystkich swych zamierzeniach i działaniach dążył do udowodnienia tezy o znacznej (czy nawet wybitnej) roli Słowian w dziejach starożytnych cywilizacji. Poglądy te już za jego życia budziły liczne kontrowersje, po jego śmierci uznane zostały za fantastyczne. Zasługą jego było jednak to, dostrzegał on konieczność gromadzenia i zabezpieczania znalezisk archeologicznych z ziem słowiańskich, w tym z terenów Polski, mimo utrudnień spowodowanych porozbiorowymi podziałami, i rozbudzał zainteresowanie najstarszymi dziejami ziem słowiańskich, tworząc dobry klimat dla rozwoju poszukiwań archeologicznych.
Swoje badania i zainteresowania historyczno-archeologiczne Wolański wspierał pasją kolekcjonerską. Zasłynął m.in. jako zbieracz monet i medali, w tym monet greckich i rzymskich, gromadził zabytki krajowe i zagraniczne, minerały, muszle, owady (znaczna kolekcja motyli), okazy ptaków. Sławy przysporzyła Wolańskiemu także ogromna biblioteka.
W swoich dziełach niemieckojęzycznych podpisywał się jako Thadeus Freund von Wolan Wolański.
Dzieła "Wyjaśnienie dotyczące poprawności w odczytaniu nazwiska Jana de Ognasd", 1839, Przyjaciel Ludu, R.VI, 1839, t.1, nr 1, str. 6-7; Przyjaciel Ludu; czyli tygodnik potrzebnych i pożytecznych wiadomości 1839.07.06 R 6 T 1 Nr 1 "Tadeusza Wolańskiego odkrycie najdawniejszych pomników narodu polskiego. Cz. 1", 1843; Tadeusza Wolańskiego odkrycie najdawniejszych pomników narodu polskiego. Cz. 1 "Tadeusza Wolańskiego odkrycie najdawniejszych pomników narodu polskiego. Cz. 2", 1843; Tadeusza Wolańskiego odkrycie najdawniejszych pomników narodu polskiego. Cz. 2 "Tadeusza Wolańskiego listy o starożytnościach słowiańskich: zbiór pierwszy z 143 rycinami na XI tablicach", wyd. Ernest Günther, Gniezno, 1845 "Briefe über slawische Alterthümer", 1846; Briefe über slawische Alterthümer "Wyjaśnienie znaczenia napisów na etruskich pomnikach", 1846, Przyjaciel Ludu, R.XIII, 1846, t.1, nr 5, str. 39-40; Przyjaciel Ludu; czyli tygodnik potrzebnych i pożytecznych wiadomości 1846.01.31 R 13 T 1 Nr 5 "Schrift-Denkmale der Slawen vor Christi Geburt", wyd. Lange, Gniezno, 1850; Schrift-Denkmale der Slawen vor Christi Geburt: Nach dem Polnischen Entwurfe ins Deutsche durch den Verf. selbst übertragen, Tomy 1-3 "Die Opfergefässe des Tempels der Taurischen Diana, Tom 1", wyd. Lange, Gniezno, 1851; Die Opfergefässe des Tempels der Taurischen Diana, Tom 1 "Описание памятников, объясняющих славяно-русскую историю", 1854; Описание памятников, объясняющих славяно-русскую историю "Tizba żalodya w czterech oddziałach: Na podstawie tragjedyi Francuzkiej Wiktora Hugo Znanej pod nazwą: Andżelo tyran Padwański wierszem ojczystym napisał Tadeusz Wolański", 1863, nakład i druk J.B. Langego;
Przypisy
Bibliografia Stronczyński Kazimierz: Pieniądze Piastów od czasów najdawniejszych do roku 1300. Warszawa, 1847.
Żychliński Teodor: Tadeusz hrabia z Wolan Wolański. Kraków, 1874.
Linki zewnętrzne Publikacje Tadeusza Wolańskiego w bibliotece Polona
Kategoria:Etruskolodzy Kategoria:Kolekcjonerzy XIX wieku Kategoria:Ludzie urodzeni w Szawlach Kategoria:Polacy – Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Polscy archeolodzy Kategoria:Polscy historycy Kategoria:Polscy numizmatycy Kategoria:Słowianofile Kategoria:Uczestnicy inwazji na Rosję 1812 (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1785 Kategoria:Zmarli w 1865