Centrum Wyszkolenia Żandarmerii (CWŻand.) – ośrodek szkolenia żandarmerii Wojska Polskiego II RP.
thumb|Kadra oficerów CWŻ z kmdt. mjr. Sitkiem (1931) thumb|Pomnik J. Piłsudskiego na terenie CWŻ (1931) thumb|Tablica pamiątkowa poświęcona CWŻ i Stanisławowi Sitkowi w Grudziądzu Historia centrum Centrum Wyszkolenia Żandarmerii powstało 1 stycznia 1930 roku w Grudziądzu z przekształcenia dywizjonu szkolnego żandarmerii. W latach 1930–1939 jej komendantem był ppłk Stanisław Sitek. Koszary, w których mieściło się CWŻand., znajdują się przy ul. Karabinierów. Zostały wybudowane w 1914 roku przez Niemców, obecnie umiejscowione są w nich mieszkania.
Centrum było centralnym ośrodkiem teoretycznego szkolenia fachowego oficerów służby stałej i rezerwy oraz ogólnowojskowego i fachowego szkolenia podoficerów zawodowych i szeregowych niezawodowych żandarmerii, a także wykonywania, w myśl wytycznych dowództwa żandarmerii, studiów oraz praktycznych prac z dziedziny żandarmerii oraz stawiania wniosków dotyczących sposobu szkolenia i wniosków z dziedziny żandarmerii opartych na wynikach osiągniętych studiami i praktycznymi doświadczeniami.
8 listopada 1928 roku Minister Spraw Wojskowych, Marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej dywizjonu szkolnego żandarmeriiDziennik Rozkazów M.S.Wojsk. z 8.11.1928 r., Nr 31, poz. 338..
Na terenie CWŻand. powstał pomnik Marszałka Józefa Piłsudskiego (wys. 6,8 m) według projektu por. żand. Tadeusza Nisiewicza-Dobrzańskiego, pod którego wmurowano kamień węgielny 13 lipca 1931 roku. Monument został odsłonięty 11 listopada 1931 roku na dziedzińcu Koszar im. Króla Władysława Łokietka
3 czerwca 2015 roku Centrum Szkolenia Żandarmerii Wojskowej w Mińsku Mazowieckim otrzymało imię pułkownika Stanisława Sitka oraz przejęło dziedzictwo tradycji: Szkoły Żandarmerii (1918–1922) Centralnej Szkoły Żandarmerii (1922–1927) dywizjonu szkolnego żandarmerii w Grudziądzu (1927–1930) Centrum Wyszkolenia Żandarmerii w Grudziądzu (1930–1939)Decyzja Nr 196/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 czerwca 2015 roku w sprawie przejęcia dziedzictwa tradycji i nadania imienia patrona Centrum Szkolenia Żandarmerii Wojskowej (Dziennik Urzędowy Ministra Obrony Narodowej z 11 czerwca 2015 roku, poz. 157. Decyzja weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
Szkolenie oficerów żandarmerii 1 kwietnia 1917 roku w Warszawie rozpoczęło się miesięczne szkolenie na Wyższym Kursie Szkoły Żandarmerii. Był to kurs dla starszych podoficerów Żandarmerii Polowej Legionów Polskich „przeznaczonych na kierowników samodzielnych posterunków”. Kurs zorganizowany został z inicjatywy por. Norberta Okołowicza. Komendantem kursu został ppor. żand. Mieczysław Nitecki, a wykładowcami: por. aud. dr Stanisław Stein – prawo, ppor. piech. dr Franciszek Stoch – instrukcja służbowa żandarmerii i przepisy kancelaryjne, chor. piech. Karol Holly – musztra, por. piech. Józef Kwaciszewski – nauka o broni, ppor. żand. Bronisław Witecki – służba śledcza, ppor. lek. dr Kamil Bogacki – medycyna i ratownictwo, ppor. żand. Zygmunt August Żytomirski – praktyczne prowadzenie kancelarii. Słuchaczami kursu było 25 podoficerów, w tym jeden hospitant: Felicjan Plato Bałaban, Stanisław Kuciel – hospitant, Teofil Ney. Egzamin końcowy odbył się 26 czerwca 1917 roku. Następnego dnia komendant Legionów Polskich, pułkownik Zygmunt Zieliński w rozkazie nr 303 podziękował nauczycielom kursu, porucznikom: Okołowiczowi, Steinowi, Kwaciszewskiemu, Stochowi, Bogackiemu i chorążemu Holyemu oraz stwierdził, że „pomyślne rezultaty dokonanego w krótkim stosunkowo czasie wyszkolenia podoficerów Żandarmerii świadczą o umiejętnym i sprężystym kierownictwie oraz gorliwości w spełnieniu obowiązków przez powołanych do tego nauczycieli”Odprawy Komendy Legionów Polskich, Centralne Archiwum Wojskowe, sygn. I.120.1.295b, s. 428 . J. Suliński, Żandarmeria Wojskowa ..., s. 84-85. J. Suliński, Żandarmeria organ bezpieczeństwa ..., s. 24..
1 lutego 1932 roku, po ukończeniu Kursu Aplikacyjnego Oficerów Młodszych Żandarmerii, niżej wymienieni oficerowie zostali przeniesieni: por. piech. Grzegorz Czeski z 86 pp do 3 dżand, por. piech. Władysław Trojan z 72 pp do 6 dżand, por. piech. Stanisław Fliszewski z 43 pp do 7 dżand, por. piech. Jan Joachim Zapisek z 80 pp do CWŻand na stanowisko instruktora w 3 kompanii, por. piech. Hipolit Morawski z 6 pp Leg. do 1 dżand, por. piech. Bolesław Żarczyński z 50 pp do 5 dżand, por. piech. Władysław Sobczyk z 63 pp do 2 dżand, ppor. piech. Stefan Wawrzyn Rudzki z 12 pp do 4 dżand, ppor. piech. Władysław Sztuba z 23 pp do 8 dżand, ppor. piech. Antoni Bielawski z 70 pp do CWŻand na stanowisko instruktora w 2 kompanii, por. kaw. Stefan Leonard Dobraczyński z 2 puł do CWŻand, por. kaw. Stanisław Głowacki do 4 dżand, por. gosp. Aleksander Marian Weryk do 9 dżand, por. gosp. Kazimierz Ludwik Bogucki do 7 dżand, por. gosp. Franciszek Supergan do 10 dżandDziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 227, 229, 234-235..
15 września 1938 r. rozpoczął się IX Kurs Aplikacyjny Oficerów Młodszych Żandarmerii. Na kurs powołano 9 oficerów służby stałej piechoty i 12 oficerów rezerwy powołanych do służby czynnej, z tytułem magistra prawa: oficerowie służby stałej piechoty: por. piech. Leopold Henryk Srebałowicz starszy kursu z 29 pp por. piech. Piotr Wyźliński z 69 pp (2 I 1939 skreślony z listy kursantów) ppor. piech. Jan Czepas (Czapas) z 44 pp ppor. piech. Władysław Kujawiak 1 pspodh. ppor. piech. Seweryn Stawiński z 15 pp ppor. piech. Leon Czarkowski z 33 pp ppor. piech. Bronisław Kos z 78 pp ppor. piech. Leon Szrejter z 54 pp ppor. piech. Jerzy Zwierzchowski z 18 pp
ppor. piech. rez. mgr Szczęsny Brończyk s. Kazimierza z 19 pp ppor. kaw. rez. mgr Zygmunt Danek XI rocznik Szkoła Podchorążych Rezerwy Kawalerii 1936-1937 → 6 dżand. we Lwowie ppor. piech. rez. mgr Tadeusz Dziurzyński → 10 dżand. (zamordowany w 1940 r. w Charkowie) ppor. rez. mgr Mieczysław Halardziński → 2 dżand. (Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie) ppor. piech. rez. mgr Longin Stanisław Kaczor (ur. 15 lutego 1913) → 10 dżand. ppor. piech. rez. mgr Kazimierz Lubecki → 1 dżand. (Polskie Siły Zbrojne) ppor. kaw. rez. mgr Maksymilian Lorenz IX rocznik SPRez. Kaw. 1934-1935 → 8 dżand. (Armia Krajowa, Polskie Siły Zbrojne) ppor. kaw. rez. mgr Jan F. Morelewski → 3 dżand. (Armia Krajowa, Polskie Siły Zbrojne) ppor. piech. rez. mgr Józef Cyprian Styrna → 7 dżand. (zginął we IX 1939) ppor. piech. rez. mgr Władysław Wilhelm Uzar (ur. 15 grudnia 1911) → 6 dżand. (Armia Krajowa) ppor. piech. rez. mgr Heronim Wielądek (ur. 14 listopada 1910) → 4 dżand. (Polskie Siły Zbrojne) ppor. kaw. rez. mgr Leonard Zub-Zdanowicz V rocznik SPRez. Kaw. 1930-1931 → 3 dżand. (Polskie Siły Zbrojne, NSZ)
Kadra Komendanci rtm. żand. dr Franciszek Stoch (od 28 X 1918) por. / kpt. żand. Maksymilian Marszałek (14 XI 1918 – 12 II 1920) por. / mjr żand. Stanisław I Wyszyński (od 17 III 1920) ppłk żand. Franciszek Kopeczny (od 18 III 1922) mjr żand. Zygmunt Jan Manowarda (od 16 X 1923) ppłk żand. Wojciech Stepek (od 14 IV 1927) ppłk żand. Stanisław Sitek (30 I 1930 – IX 1939)
Zastępca komendanta - dyrektor nauk mjr żand. Karol Józef Pulda (do 1939)
Dowódcy batalionu szkolnego kpt. / mjr żand. Piotr Guziorski (1 I 1930 - 23 III 1932) kpt. / mjr żand. Karol Józef Pulda
Oficerowie kpt. / mjr żand. Piotr Guziorski wykładowca (1 VII - 31 XII 1929) kpt. piech. Stanisław Habowski (instruktor i wykładowca) kpt. / mjr żand. Czesław Mańkowski (wykładowca do 1 III 1926 oraz 31 III 1927 – VII 1929) kpt. żand. Tadeusz Miś kpt. żand. Władysław PodsadaWładysław Podsada urodził się 6 kwietnia 1886 roku. Zweryfikowany w stopniu kapitana ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku w korpusie oficerów żandarmerii. W 1934 roku pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Warszawa Miasto III. Posiadał przydział do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr I. Był wówczas „przewidziany do użycia w czasie wojny”. Rocznik Oficerski Rezerw 1934, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1934, L.dz. 250/mob. 34, s. 359, 857. dowódca kompanii szkolnej (od 1 IX 1925Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 88 z 1 września 1925 roku, s. 479.) kpt. żand. Ryszard Sikorski (od 13 VII 1933 → Biuro Personalne MSWojskDziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 11 z 28 września 1933 roku, s. 202.) por. / kpt. żand. Tadeusz Nisiewicz-Dobrzański por. żand. Jan Niedziołek (1927-1931 → 5 dżand.) ppor. Jerzy Pepłowski (28 VI 1919 przydzielony z 6 pp Leg. w charakterze instruktora) ppor. Kazimierz Kowalski (28 VI 1919 przydzielony z 36 pp w charakterze instruktoraDziennik Rozkazów Wojskowych Nr 74 z 8 lipca 1919 roku, poz. 2417.)
Absolwenci Józef Franczak Józef Żurek
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Zbigniew Otremba; Grudziądz. Kronika dziejów miasta wyd. Regnum, Gdańsk 1999 Grudziądz i okolice. Przewodnik, Grudziądzkie Towarzystwo Kultury, Biblioteka Miejska w Grudziądzu, Grudziądz 1990
Linki zewnętrzne Centrum Wyszkolenia Żandarmerii. Rocznik Pamiątkowy 1931 opublikowany w Jagiellońskiej Bibliotece Cyfrowej
Kategoria:Żandarmeria II Rzeczypospolitej Kategoria:Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Grudziądzu Kategoria:Centra wyszkolenia wojska II Rzeczypospolitej