Jan Antoni Blaton (ur. 16 maja 1907 w Sporyszu, zm. 17 maja 1948 w Tatrach) – polski fizyk.
Życiorys Syn Stanisława i Anny z Henslerów. W 1925 ukończył z odznaczeniem gimnazjum w Bielsku, po czym rozpoczął studia na Wydziale Inżynierii Lądowej i Wodnej Politechniki Lwowskiej. Kontynuował je na Wydziale Ogólnym w dziedzinie fizyki.
Od 1929 był asystentem prof. Wojciecha Rubinowicza. Za działalność w akademickim ruchu lewicowym „Życie” został wkrótce skazany na areszt i usunięty z uczelni. W 1931 uzyskał magisterium. W 1932 otrzymał stypendium Funduszu Kultury Narodowej i obronił doktorat na podstawie pracy o dyspersji światła w sąsiedztwie linii kwadrupolowych. Kontynuował studia u prof. Arnolda Sommerfelda w Monachium, po przewrocie hitlerowskim przeniósł się do Zurychu.
W latach 1933–1935 był asystentem przy katedrze fizyki teoretycznej Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. Wspólnie z prof. Henrykiem Niewodniczańskim odkrył w 1933 magnetyczne linie dipolowe. W 1934 habilitował się z fizyki teoretycznej na uniwersytecie w Wilnie. W 1935 ogłosił pracę o kwaternionach, semiwektorach i spinorach.
W latach 1936–1939 był dyrektorem Państwowego Instytutu Meteorologicznego w Warszawie. W okresie okupacji mieszkał w nadleśnictwie Jegiel, uczestniczył w tajnym nauczaniu w Warszawie. Od października 1944 współorganizował Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, objął katedrę fizyki ogólnej, od 1945 fizyki teoretycznej. Od 1946 był profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego. Od jesieni 1947 pracował w Instytucie Nielsa Bohra w Kopenhadze.
Był autorem prac głównie z dziedziny optyki.
Od 25 października 1936 był mężem Marianny Otylii Morawskiej.
Zginął podczas wycieczki w Tatrach, w masywie Świnicy. Miejscem spoczynku jest cmentarz Rakowicki w Krakowie (kwatera XXIIa-1-3).
W 1949 odznaczony pośmiertnie Nagrodą Państwową.
Upamiętnienie Od jego nazwiska nazwano Żleb Blatona w masywie Świnicy spadający ze Świnickiej Szczerbiny Niżniej do Doliny Cichej w Tatrach Wysokich, w którym to uległ śmiertelnemu wypadkowi na skutek poślizgnięcia na śniegu. Imieniem Jana Blatona nazwano ulicę na warszawskim Bemowie ()Uchwała nr 60 Rady Narodowej Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 22 lutego 1980 r. w sprawie nadania nazw ulicom, "Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, Warszawa, dnia 29 czerwca 1980 r., nr 8, poz. 6, s. 2..
Prace naukowe (1) Über die Intensitäten der Multipollinien in der Balmerserie, Z. Phys., 61, 263 (1930). (1a) O natężeniu linij multipolowych w serii Balmera, Spraw. I Prace Polsk. Tow. Fiz., 5, 17, (1930). (2) Gibt es Doppelstreuung von Lichtquanten? Z. Phys., 69, 835 (1931). (3) Über die Richtungsquantelung der Atome durch eine Lichtwelle, Bull. Int. Acad. Polonaise. Sci. Lett., Série A, 599 (1931). (4) Über die Dispersion des Lichtes in der Umgebung von Quadrupollinien, Z. Phys., 74, 418 (1932); 82, 684 (1935). (5) Die Quadrupolstrahlung (m. A. Rubinowicz), Erg. Exakt. Naturwiss., 11, 176 (1932). (6) The Nature of the Forbidden Lines in the Pb I Spectrum (with H. Niewodniczański), Phys. Rev., 45, 64 (1934). (7) O natężeniach linij dipolowych magnetycznych. Wilno 1934. (7a) Über die Intensitäten magnetischer Dipollinien, Z. Phys., 89, 155 (1934). (8) Quaternionen, Semivektoren und Spinoren, Z. Phys., 95, 337 (1935). (9) Versuch einer Anwendungdes Fermat’schen Prinzips auf geophysikalische Wellenprobleme, Biul. Tow. Geofiz. W Warszawie, nr 14 (1937). (10) Zur Theorie der Multipolstrahlung, Acta Phys. Polonica, 6, 256 (1937). (11) Zur Kinematik und Dynamik nichtstationärer Luftströmungen, Biul. Tow. Geofiz. W Warszawie, nr 15 (1938). (12) On a Geometrical Interpretation of Energy and Momentum Conservation in Atomic Collisions and Disintegration Processes, K. Danske Vidensk. Selsk. Mat.-fys. Medd., 24, No. 20 (1950).
Przypisy
Bibliografia Wojciech Rubinowicz: Ś.p. Jan Blaton, „Rocznik Towarzystwa Naukowego Warszawskiego”, rok XLI – 1948, s. 148–152.
Linki zewnętrzne O Janie Blatonie Prace Jana Blatona w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci Politechniki Lwowskiej Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Polscy fizycy XX wieku Kategoria:Urodzeni w 1907 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie Kategoria:Zmarli w 1948 Kategoria:Zmarli w górach