mały|200px|Mappa generalna gubernii mińskiey, Petersburg 1821 200px|mały|Gubernia mińska 1821 na tle ziem zaboru rosyjskiego Gubernia mińska (, Minskaja gubiernija) – jedna z guberni Imperium Rosyjskiego utworzona na ziemiach zabranych I Rzeczypospolitej po II rozbiorze Polski w 1793. Istniała do 1917.
W 1903 powierzchnia guberni wynosiła 91 213 km², a ludność 2 539 100 mieszkańców. Od 1819 roku gubernia mińska pozostawała pod naczelnym zarządem administracyjnym wielkiego księcia KonstantegoWacław Tokarz, Wojna polsko-rosyjska 1830 i 1831, Warszawa 1993, s. 55–56..
Administracja i samorząd W 1885 składała się z następujących powiatów: powiat bobrujski powiat borysowski powiat ihumeński powiat mozyrski powiat miński powiat nowogródzki powiat piński powiat rzeczycki powiat słucki.
Na terenie guberni, podobnie jak na innych terenach ziem zabranych, władze rosyjskie szczególnie długo opóźniały utworzenie samorządu terytorialnego, tzw. ziemstw. Wynikało to z obawy przed zdominowaniem ich przez miejscową ludność nierosyjską, szczególnie Polaków. Podczas gdy w innych częściach Imperium Rosyjskiego ziemstwa tworzone były już w drugiej połowie XIX wieku, w guberni mińskiej ich namiastka powstała dopiero 2 kwietnia 1903 roku. Członkowie ziemstw byli jednak wyznaczani przez administrację carską i mieli skrajnie ograniczone kompetencje. Samorząd w guberni uległ wzmocnieniu 14 marca 1911 roku, gdy ta została objęta ukazem carskim o wprowadzeniu ziemstw z 12 czerwca 1890 roku. Była to jednak jego zmodyfikowana wersja, gwarantująca dominującą pozycję Rosjan.
Po rozpadzie Imperium Rosyjskiego i uzyskaniu niepodległości przez kraje Europy Wschodniej większa część guberni mińskiej znajdowała się przejściowo pod kontrolą polską w obrębie okręg mińskiego pod Zarządem Cywilnym Ziem Wschodnich (oprócz powiatu rzeczyckiego i wschodnich gmin powiatów bobrujskiego, ihumeńskiego i borysowskiego). Po ostatecznym wytyczeniu granicy polsko-radzieckiej około 2/3 powierzchni guberni mińskiej przypadło jednak Rosji (i kolejno ZSRR). Wschodnia 1/3 znalazła się w granicach odrodzonej Polski. Część ta objęła w całości powiaty nowogródzki i piński, po pół powierzchni powiatów mińskiego i słuckiego oraz skrawki powiatów: mozyrskiego (gminy Berezów, Chorsk, Czuczewicze, Lenin i Łachwa) i borysowskiego (miasto Dokszyce, gminy Dokszyce i Tumiłowicze oraz połowa gminy Milcza)Adam Janusz Mielcarek: Podziały terytorialno - administracyjne II Rzeczypospolitej w zakresie administracji zespolonej. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2008..
Oświata Według spisu z 1897 roku, w guberni umiejętność czytania i pisania posiadało 24% ludności powyżej 9 roku życia. 23 kwietnia 1913 roku miński gubernator Aleksiej Girs wydał tajne rozporządzenie, zalecające, by dzieci mówiące w języku białoruskim uczyć religii tylko w języku rosyjskim.
W wyniku rewolucji lutowej nastąpiła legalizacja polskiej oświaty na ziemiach zabranych. W roku szkolnym 1917/1918 w guberni mińskiej powstały 243 polskie szkoły, w tym średnie w Kojdanowie i Nieświeżu. Według oficjalnych danych uczyło się w nich 11 199 dzieci, czyli prawie 1/4 wszystkich uczniów na terenie tej guberni. Poza Mińskiem polskie szkolnictwo szczególnie rozwinęło się w powiatach: ihumeńskim, słuckim i borysowskim.
Demografia mały|Lachowiccy muzycy, powiat słucki guberni mińskiej, rok 1913 Według rosyjskiego spisu ludnościowego z 1897 roku Gubernie zamieszkiwało 2 147 621 osób, podział etniczny populacji przedstawiał się następującoDemoscope Weekly – Annex. Statistical indicators reference.: Rosjanie (w spisie jako Rosjan określano także Ukraińców i Białorusinów) – 1 727 159 (80,4%) w tym: Białorusini 1 633 091 (76%) Żydzi – 343 466 (15,9%) Polacy – 64 617 (2,9%) Inni – 12 379 (0,8%)
Natomiast podział wyznaniowy tejże guberni, na podstawie tegoż samego spisu, wyglądał następująco: prawosławni – 1 558 264 (72,5%) wyznawcy judaizmu – 345 015 (16%) katolicy – 217 959 (10,1%)Przy zestawieniu liczby katolików z liczbą respondentów określających się jako posługujących się językiem polskim należy się zastanowić na ile spis z roku 1897 oddał rzeczywisty stosunek narodowościowy w guberni mińskiej. Por. spis narodowościowy przeprowadzony w czasie okupacji niemieckiej (1916) na tym terytorium. starowiercy – 15 860 (0,73%) luteranie – 5552 (0,25%) muzułmanie – 4619 (0,21%) pozostali – 352 (0,01%) łącznie – 2 147 621
Największe miasta Lista największych miast na podstawie danych z carskiego spisu powszechnego z 1897 roku, przynależność administracyjna przed rozbiorami Polski oraz przynależność państwowa w międzywojniu i współcześnie: mały|Mińsk, ok. 1903 miastopopulacjawojewództwo(1771)19302016 1. Mińsk 90 91220px mińskie 2. Bobrujsk 34 33620px mińskie 3. Pińsk 28 36820px brzeskolitewskie 4. Borysów 15 06320px mińskie 5. Słuck 14 34920px nowogródzkie 6. Rzeczyca 9 28020px mińskie 7. Nieśwież 8 45920px nowogródzkie 8. Mozyrz 8 07620px mińskie 9. Nowogródek 7 88720px nowogródzkie 10. Ihumeń 4 57320px mińskie
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Minsk Gubernia
!