thumb thumb 53 pułk piechoty Strzelców Kresowych (53 pp) – oddział piechoty Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego II RP.

Pułk stacjonował do września 1939 w garnizonie Stryj. Wchodził w skład 11 Karpackiej Dywizji Piechoty.

Formowanie i zmiany organizacyjne Pułk powstał na bazie 11 pułku strzelców polskich Armii Polskiej we Francji. We wrześniu 1919 roku został przemianowany na 53 pułk piechoty Strzelców Kresowych.

W grudniu 1919 batalion zapasowy pułku stacjonował we Lwowie.

Obsada personalna pułku w 1920StanowiskoStopień, imię i nazwiskoDowódca pułkuppłk Feliks Kapelsiewiczwz kpt. Jan Góra (2 IV – 3 VII)ppłk Aleksander Zoerner (4 VII – 22IX)ppłk Karol Golachowski (od 23 IX)Kapelanks. Stanisław Kuprelks. Antoni SkrzymowskiAdiutant i oficer łącznościppor. Franciszek Raczekpor. Franciszek Kubalappor. Feliks KwapińskiOficer bronippor. Antoni WaratusOficer łącznościppor. Jan PolakLekarzpor. lek. dr Julian Zeigerkpt. lek. dr Adam Morusppor. lek. dr Leon Pajchel (od 11 VIII)Dowódca I batalionuppłk Tadeusz Duplickipor. Roman Orzechowski (V – VII)kpt Marcin Wachowski (VIII – IX)mjr Kazimierz WalczakAdiutantppor. [Stanisław?] Baranppor. Eugeniusz ChmiołekOficer gazowyppor, Władysław TodtOficer gospodarczyppor, Władysław MyszkowskiLekarzppor. lek. Leon KohnDowódca 1 kompaniippor. Piotr Przybyszewski († 19 VII)por. [Witold?] Zubkowskipor. Roman OrzechowskiDowódca plutonuppor. Józef Rymarski (od 13 VII)Dowódca 2 kompaniipor. Franciszek Pawluszek (do 18 VI)ppor. Tomasz Cyndler († 29 VI)por. Andrzej SkórkaDowódca plutonupchor. Tadeusz Ząbek († 29 VI)Dowódca 3 kompaniippor. Alojzy Mackiewicz (f5 IX)Dowódca plutonuppor. Kazimierz Międzybrodzia (do 6 IX)Dowódca 4 kompaniipor. Paweł Piskozub (do 4 VI)Nast,por. Kazimierz WalczakDowódca plutonupor. Natan LipnerDowódca plutonuppor. Otton Gold (niewola 6 IX)Dowódca 1 kompanii kmppor. Władysław MalinowskiDowódca II batalionumjr Edward Miszkinis (V)por. Kazimierz Mackiewicz (V VII)kpt. Stanisław Homa (VIII X)Adiutantppor. Antoni ZnasińskiOficer gospodarczyppor. Władysław TwardochlebOficer gazowyppor. Andrzej BalińskiDowódca 5 kompaniippor, Władysław Włodyga (ranny 12 VII)ppor. Kazimierz Kruczkowski (do 15 VII)ppor. Franciszek Raczek (do 23 VII)ppor. Józef KazimierczykDowódca plutonuppor. Wacław CiepielewskiDowódca plutonuppor. Stanisław Kolberg († 7 VI)Dowódca plutonuppor. Feliks Kwapiński (do 13 VII)Dowódca plutonuppor. Piotr SiedleckiDowódca plutonuppor. Hipolit SwobodaDowódca plutonuppor. Stanisław ŚwigotDowódca 6 kompaniipor. Marian Saranecki († 25 VIII)por. Józef Matheis (do 18 VII)por. Teodor DruhejkoDowódca 7 kompaniippor. Stanisław KorolewiczDowódca 8 kompaniippor. Bronisław Haas († 19 VII)sierż. sztab. Jan Rączkapor. Ludwik Rawicki († 2 VIII)por./kpt, Andrzej SkórkaDowódca plutonupor. Józef GrzybekDowódca plutonuppor. Mieczysław GonekDowódca plutonupchor. Piotr Roman Knobloch (24 VI – 27 VIII)Dowódca 2 kompanii kmpor. Kazimierz MackiewiczDowódca III batalionukpt. Stanisław Sokołowskipor. Andrzej Skórkakpt. Stanisław Homa (VII)por. Bernard Zeller (VIII – X)Adiutantppor. Władysław KucharekOficer prowiantowyppor. Tadeusz DolińskiOficer gospodarczypor. Julian KozaczyńskiLekarzppor. lek. dr Stefan BiegaDowódca 9 kompaniippor. Stanisław Janik (t 2 VIII)ppor. Zdzisław ReinhardtDowódca plutonuppor. Wacław Biesiadowski (do 13 VII)Dowódca plutonuppor. Aleksander BatkowskiDowódca 10 kompaniipor. Adolf Pasterczykppor. Ludwik Sommer († 27 VII)ppor, Beniamin Dornstrauch (do 6 VIII)ppor. Jan GralińskiDowódca plutonuppor. Józef ŚwierkDowódca plutonuppor. Kazimierz WojtowiczDowódca 11 kompaniippor. Antoni Czerny (do 18 VI)ppor. Julian MyśliwskiDowódca plutonuppor. Andrzej Baliński (do 18 VII)Dowódca 12 kompaniippor. Karol KlimczykDowódca plutonuppor. Emil MagajDowódca plutonuppor. Władysław ŚwięcickiDowódca plutonuppor. Bolesław WójtaDowódca 3 kompanii kmppor. Wilhelm Suchoń († 29 VII)por. Antoni Czapappor. Władysław ŚwięcickiDowódca plutonupor. Wacław Michałowski (do 12 VII)Dowódca plutonupor. Adolf Pasterczyk (do VII)Dowódca kompanii marszowejppor. Stanisław SzydłoOficer pułku (dca baonu)kpt. Władysław Kozak (ranny 3 VIII)Oficer pułku (dca kompanii)ppor. Władysław Kadów (ranny 21 VII)Oficer pułku (dca kompanii)ppor. Władysław Krogulski (od 4 IX)Oficer pułku (dca kompanii)ppor. Stefan Matlak (ranny 22 VII)Oficer pułkukpt. Stanisław DowgiałłoOficer pułkupor. Alfred Dubowski (od 29 IX)Oficer pułkupor. Aleksander GazdaOficer pułkupor. Karol JamiołOficer pułkupor. Jan Kiszka (urlop plebiscytowy)Oficer pułkupor. Stanisław ZiemiańskiOficer pułkuppor. Stanisław BanaszkiewiczOficer pułkuppor. Michał BernakiewiczOficer pułkuppor. Jan CięciałaOficer pułkuppor. Józef Godycki ĆwirkoOficer pułku ppor. Maksymilian Hansen (do 5 VIII)Oficer pułku ppor./por. Bolesław Heine (t 26 IV)Oficer pułku ppor. Adam Kitzman (od 29 IX)Oficer pułku ppor. Zygmunt KlimaszewskiOficer pułku ppor. Adolf LewandowskiOficer pułku ppor. Zygmunt Lewicki († 13 VII)Oficer pułku ppor. Herman Lewinger († 22 VII)Oficer pułku ppor. Jan MakarewiczOficer pułku ppor. Ludwik MenhardOficer pułku ppor. Władysław MeszkowskiOficer pułku ppor. Kazimierz PanasOficer pułku ppor. Tadeusz SchmidtOficer pułku ppor. Władysław SieńczakOficer pułku ppor. Franciszek ŚliwińskiOficer pułku ppor. Jan Szydło (do 12 VIII)Oficer pułku ppor. Michał WillonekOficer pułku pchor. Bolesław Machowicz (t 16 IX)Oficer pułku pchor. Stokłosa (do 6 IX)Oficer pułku ppor. Guttman (dezercja 22 VII)Lekarz (przydział nieustalony) por. lek. dr Józef WassermanLekarz (przydział nieustalony) por. lek. Ignacy WeinbergLekarz (przydział nieustalony) ppor. lek. Jan BartOficer sanitarny (przydział nieustalony) ppor. san. Tadeusz Kowalczuk (do 22 VII)Oficer sanitarny (przydział nieustalony) pchor, san. Tadeusz Żabokrzycki

Pułk w walkach o granice 1 czerwca 1920 dowódca 12 Dywizji Piechoty gen. Januszajtis wydał rozkaz przeprowadzenia wypadu na Cybulówkę – Obodówkę. Jego celem było rozpoznanie sił sowieckich koncentrujących się przed frontem dywizji. Oddział wypadowy stanowiły II i III batalion 53 pułku piechoty Strzelców Kresowych i jeden batalion 54 pułku piechoty Strzelców Kresowych, wzmocnione baterią 12 pułku artylerii polowej. Dowodzenie nad nim przejął pełniący obowiązki dowódcy 53 pp kpt. Jan Góra. Na czas działań stanowiska opuszczone przez bataliony 53 pp dozorował 6 pułk ułanów.

2 czerwca oddział ruszył w kierunku obiektu wypadu. W południe zajęto bez walk Cybulówkę, a kompanie III batalionu ruszyły na sąsiednią Tatarówkę (Tarkanówkę?). Tu jednak Sowieci zorganizowali obronę. Dopiero przy wsparciu ogniowym baterii artylerii piechota zdobyła Tatarówkę. Nie zdecydowano się jednak pozostać we wsi i na nocleg powrócono do Cybulówki. 3 czerwca po raz kolejny zdobywano Tatarówkę i sąsiednią Obodówkę, a następnie Trościaniec. Sowieci wycofali się jednak do okopów z czasów I wojny światowej na wzgórzach za Obodówką. Kolejne uderzenia polskich batalionów przynosiły zyski terenowe, ale nie osiągano celu wypadu. Sowieci wycofali się, nie ponosząc większych strat. Po południu bataliony otrzymały rozkaz powrotu na stanowiska wyjściowe.

Po zakończeniu odwrotu znad Zbrucza, oddziały 12 Dywizji Piechoty płk. Mariana Żegoty-Januszajtisa obsadziły front nad Seretem, od Proniatynia do Janowa. 26 lipca 53 pułku piechoty Strzelców Kresowych osiągnął linię Seretu. Jego II batalion obsadził Łuczki Małe i Bucniów, zaś I i III bataliony, jako odwodowe, stanęły w Nastasowie. Korzystając z chwilowego spokoju, rozpoczęto kopanie rowów strzeleckich.

Będąca w pościgu sowiecka 60 Dywizja Strzelców na kierunku Mikuliniec wyprzedziła jednostki polskie i 27 lipca opanowała miejscowość. Następnego dnia pod Mikulińce podszedł I/53 pułku piechoty i wyparł Sowietów z miasta. Już 29 lipca po raz kolejny na Mikulińce uderzyła 60 Dywizja Strzelców i zdobyła je ponownie. Miejscowość stała się dla niej bazą wypadową do wyprowadzenia natarcia na Czartorię. Jednak strona polska nie pogodziła się z utratą miejscowości. Kontratakujący 53 pułk piechoty po całodziennych walkach ulicznych odzyskał ją, a oddziały sowieckie wyparte zostały za Seret. Wieczorem 30 lipca III batalion obsadził odcinek Krzywki – Mikulińce – Łuczki Małe, II batalion odcinek Czartoria – Bucniów, a I batalion pozostał w odwodzie w Nastasowie.

Kolejne natarcie sowiecka 60 DS wyprowadziła 31 lipca wieczorem. Uderzenia nie wytrzymał III batalion 53 pułku piechoty i cofnął się na wzgórza na zachodnim skraju miasteczka. Interweniował dowódca dywizji i osobiście stanął na czele kontrataku wyprowadzanego siłami I a potem i III batalionu 53 pp. Komunikat prasowy Sztabu Generalnego z 3 sierpnia 1920 tak opisywał ten kontratak:

Polacy odbili Mikulińce, 1 sierpnia odparli dwa kolejne natarcia przeciwnika, ale trzecie odrzuciło 53 pp znad Seretu. Dowództwo Frontu Południowo-Wschodniego nakazało dowódcy 12 Dywizji Piechoty odtworzyć rubież obrony na linii Seretu. W tym celu zorganizowana została grupa uderzeniowa w składzie 53. i 51 pułki piechoty oraz 3 kompania 1 pułku czołgów. Natarcie piechoty wzmocnione czołgami przyniosło zamierzony skutek i 3 sierpnia dywizja odzyskała utracone pozycje nad Seretem.Komunikat prasowy Sztabu Generalnego z 4 sierpnia 1920 donosił:

Jednak 5 sierpnia sowiecka kawaleria sforsowała Seret i wyszła na tyły 12 Dywizji Piechoty. W tej sytuacji dowództwo 6 Armii nakazało płk. Januszajtisowi odwrót za Strypę.

Mapy walk pułku

Kawalerowie Virtuti Militari

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1919-1921. Gwiazdką przy nazwisku zaznaczono żołnierzy odznaczonych dekretami Naczelnego Wodza L. 2793 i 2794 z 26 marca 1921.

Ponadto 8 kwietnia 1922 Naczelny Wódz odznaczył Krzyżem Srebrnym nr 6093 byłego dowódcę I batalionu 53 pp, oficera armii francuskiej mjr. Jerzego Girardin.

Pułk w okresie pokoju 200px|left W maju 1921 roku pułk został skoncentrowany w Brzeżanach, a 22 grudnia przeniesiony do Stryja.

19 maja 1927 roku minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 20 lipca, jako datę święta pułkowegoDz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.. Pułk obchodził swoje święto „w rocznicę największego wysiłku bojowego podczas obrony przyczółka mostowego «Wołoczyska» w 1920 roku”.

W 1928 roku został opublikowany „Zarys historii wojennej pułku”. Autorem opracowania był oficer pułku, kapitan Leon Grzegorz Szuchatowicz, zamordowany w 1940 roku w Charkowie.

Na podstawie rozkazu wykonawczego L.dz. 3900/tj. Org. Departamentu Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych z 10 października 1930 roku o wprowadzeniu w życie przepisu służbowego P.S. 10–50 – „Organizacja – Piechota na stopie pokojowej” 53 pułk piechoty zaliczony został do pułków piechoty typ II tzw. „wzmocniony”. W każdym roku pułk otrzymywał około 845 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 68 oficerów oraz 1900 podoficerów i szeregowców. Na czas wojny przewidywany był do pierwszego rzutu mobilizacyjnego. W okresie zimowym posiadał dwa bataliony starszego rocznika i batalion szkolny, w okresie letnim zaś trzy bataliony strzeleckie. Jego stany były wyższe od pułku typu I tzw. „normalnego” o ok. 400-700 żołnierzy.