Język indonezyjski (indonez. ) – język z rodziny austronezyjskiej, od 1949 roku objęty statusem języka urzędowego w Indonezji. Według danych spisu ludności z 2020 roku posługuje się nim 249 mln mieszkańców tego kraju. W Indonezji język indonezyjski spełnia wszelkie funkcje języka państwowego – jest językiem komunikacji urzędowej, edukacji i środków masowego przekazu; powstaje w nim literatura oraz większość tekstów oficjalnych. Jest używany jako lingua franca wśród różnych grup etnolingwistycznych.

Pojęcie języka indonezyjskiego zostało sformalizowane w konstytucji Republiki Indonezji z 1945 roku. Od momentu uznania suwerenności Indonezji w 1949 roku język ten spełnia rolę języka państwowego. Urósł do rangi języka narodowego i jest określany mianem języka jedności (bahasa persatuan). Większość mieszkańców Indonezji, władających językiem indonezyjskim, posługuje się bowiem również jednym z siedmiuset języków lokalnych, takich jak jawajski, sundajski czy balijski. Indonezyjski stał się jednym z głównych języków Azji Południowo-Wschodniej (pod względem liczby użytkowników i zasięgu użycia).

Literacki język indonezyjski jest zbliżony do odmian języka malajskiego z Malezji, Singapuru i Brunei, odróżnia się natomiast źródłami słownictwa oraz pewnymi cechami wymowy i morfologii. Nie bez znaczenia dla jego odrębności pozostaje również tożsamość narodowa mieszkańców Indonezji, jako czynnik motywujący samodzielny rozwój języka. Ponadto, o ile Indonezja i Malezja dzielą w dużej mierze wspólny (choć nie tożsamy) język standardowy, to do złożonego charakteru sytuacji socjolingwistycznej przyczynia się obecność wysoce zróżnicowanych form potocznych i regionalnych.

Indonezyjski odznacza się dużym poziomem dyglosji, tj. silnym zróżnicowaniem ze względu na sferę użycia. Jednocześnie nie jest pozbawiony wpływów języków lokalnych, które nadają mu dynamiczny i różnorodny charakter. Codzienny indonezyjski czerpie nie tylko z zasobów języka standardowego, ale oferuje też duży repertuar potocznych bądź lokalnych sformułowań i konstrukcji gramatycznych. Znaczną część wpływów o podłożu niemalajskim stanowią wpływy języka jawajskiego, które sięgają zarówno leksyki, jak i elementów potocznej gramatyki.

Z punktu widzenia typologii język indonezyjski wykazuje cechy aglutynacyjne, przy czym w odmianach potocznych pojawiają się elementy izolujące. Akcent pada zwykle na drugą sylabę od końca, a w zdaniu panuje szyk SVO (podmiot orzeczenie dopełnienie). Do jego zapisu służy podstawowy alfabet łaciński, składający się z 26 liter.

W przeciwieństwie do wielu innych języków Azji Południowo-Wschodniej (ale podobnie jak np. filipiński czy inne języki austronezyjskie) indonezyjski nie jest językiem tonalnym.

Status i użycie Indonezja charakteryzuje się złożoną sytuacją językową, polegającą na współistnieniu licznych grup etnicznych i języków regionalnych. Język malajski (pod nazwą „język indonezyjski”) został półoficjalnie ogłoszony językiem narodowym 28 października 1928 w Batavii, kiedy to doszło do złożenia (Sumpah Pemuda). Deklaracja ta została sformalizowana w konstytucji z 1945 roku. Język malajski pomyślnie zadomowił się jako język urzędowy niepodległej Indonezji (od 1949 r.), a nazwę „język malajski” stopniowo wyparł termin „język indonezyjski”. Język indonezyjski stał się językiem oświaty i środków masowego przekazu, ostatecznie zyskując pierwszeństwo przed innymi znaczącymi językami archipelagu, takimi jak jawajski i sundajski. Przekształcił się także w element tożsamości narodowej Indonezyjczyków, jako byt politycznie i systemowo odrębny od malajskiego z Malezji, Singapuru i Brunei. Kolonialny język niderlandzki, dawniej używany przez elity społeczne, przestał odgrywać kluczową rolę i został wyeliminowany z systemu edukacji oraz administracji. W związku z polityką władz kolonialnych niderlandzki ani nie został narzucony ogółowi społeczeństwa, ani nie był promowany na szeroką skalę – co odróżnia Indonezję od wielu krajów o przeszłości kolonialnej, gdzie zaczęły obowiązywać języki europejskie.mały| została złożona w 1928 roku w ówczesnej Batavii. Znalazła się tutaj afirmacja języka indonezyjskiego jako języka narodowego mieszkańców Indonezji.|lewoIstnieje kilka powodów, które miały zadecydować o uczynieniu malajskiego językiem narodowym i państwowym. Wprawdzie malajski nie był w Indonezji językiem dominującym pod względem liczby użytkowników, ale wyróżniał się swoją ekspansją geograficzną oraz historycznym zakorzenieniem w roli lingua franca regionu, sięgającym setek lat wstecz. Język Malajów był bowiem stosowany w handlu i polityce, a od VI wieku służył do kontaktów międzynarodowych w Azji Południowo-Wschodniej. Posługiwało się nim królestwo Śriwidżaja (VII–XI w.) na Sumatrze, a następnie był używany przez państwa Bintan, Tumasik, Malakka, Johore i Riau. Przyjął się w regionie zwanym Nusantarą, od Sumatry (na zachodzie) po wybrzeża zachodniej Nowej Gwinei (na wschodzie). Jednocześnie malajski nie był na wyspach językiem żadnej uprzywilejowanej grupy społecznej, ani językiem ojczystym dominującego ludu, co miało sprzyjać wyniesieniu go do rangi języka narodowego. Ponadto język malajski, jako język egalitarny, miał być stosunkowo łatwy do przyswojenia dla zróżnicowanej ludności Indonezji. Brak w nim bowiem typowych dla języków Indonezji hierarchicznych poziomów mowy, wyrażanych poprzez zniuansowane słownictwo i afiksy gramatyczne. Jednakże wypromowany standard języka indonezyjskiego został oparty na klasycznym języku literackim (odmianie johor-riau), nie zaś na powszechniej znanym języku bazarowym, wskutek czego umocniło się rozróżnienie między językiem wysokim (oficjalnym) a niskim (nieformalnym).

thumb|Znak w języku indonezyjskim

Według danych spisu ludności z 2020 roku językiem indonezyjskim posługuje się 249 mln mieszkańców Indonezji. Jednocześnie nieco ponad 70% ludności używa języków lokalnych w środowisku domowym lub w kontaktach z osobami z sąsiedztwa i rodziny. Indonezyjski jest używany najczęściej jako język ojczysty w miastach Indonezji, natomiast jako język wyuczony – na terenach wiejskich i w mniejszych miejscowościach, gdzie ludność posługuje się jednym z języków regionalnych. Kształcenie, niemal wszystkie transmisje medialne oraz inne formy komunikacji oficjalnej (w administracji czy biznesie) są prowadzone w języku indonezyjskim; indonezyjski to też język bogatej literatury i popkultury. Rola języków regionalnych bywa ograniczona do sytuacji nieformalnych (służą zatem jako nieformalne dopełnienia języka narodowego), choć niektóre z nich są stosowane w szerszym spektrum domen użycia. Czasem mowa wręcz o kontinuum (C.E. Grimes), na którego jednym krańcu znajdują się miejscowe języki (języki etniczne i odmiany malajskiego, tzw. basilekt), na drugim zaś standardowy indonezyjski (jako język mediów, edukacji itp. – tzw. akrolekt).

Znajomość języka indonezyjskiego jest szerzona przez system edukacji i środki masowego przekazu. Typowi Indonezyjczycy ze starszych pokoleń w domu przyswajali swój lokalny język, a umiejętność posługiwania się indonezyjskim nabywali dopiero w procesie edukacji szkolnej. Jednakże z czasem krajowa sytuacja językowa znacząco się zmieniła. Wraz ze wzrastającą mobilnością upowszechniły się małżeństwa mieszane, stąd też wielu ludzi nie posiadło znajomości żadnego języka lokalnego. Część rodziców świadomie nie przekazuje dzieciom swojego języka, starając się, by te przyswoiły indonezyjski jako język ojczysty; spotyka się przekonanie, że obecność języka lokalnego nie sprzyja procesowi uczenia się. W dzisiejszej dobie większość Indonezyjczyków wyrasta w środowisku dwujęzycznym, a kontakt z językiem indonezyjskim mają już we wczesnym dzieciństwie, czyli przed rozpoczęciem formalnej edukacji. Przeważnie uważają się toteż za rodowitych użytkowników tego języka, nawet jeśli w dzieciństwie przyswoili swój język etniczny, używany w obrębie lokalnej społeczności. W odróżnieniu od języków lokalnych, indonezyjski jest szeroko używany w wypowiedziach pisanych, komunikacji ponadregionalnej oraz w sferze oświaty. Uchodzi za symbol postępu i modernizacji. Bywa preferowany we wszelkiego rodzaju kontaktach formalnych, nawet między członkami tej samej grupy etnicznej. W największych ośrodkach miejskich, takich jak Dżakarta, Medan, Bandung i Surabaja, indonezyjski to wręcz język kontaktów domowych dla znaczącej części populacji.

W Timorze Wschodnim język indonezyjski ma status języka roboczego. Indonezyjski został wprowadzony w okresie okupacji kraju przez Indonezję i zachował się w szerszym użyciu (obok tetum i portugalskiego).

Fonetyka + Samogłoskiprzedniecentralnetylneprzymkniętepółprzymknięteotwarte W języku indonezyjskim występują także dwugłoski //, // i //. W sylabach zamkniętych, tak jak w wyrazie air „woda”, dwie samogłoski są wymawiane oddzielnie.

+ Spółgłoskiwargowezębowezadziąsłowepodniebiennemiękko-podniebiennekrtaniowe zwartenosowe   zwarteustne     zwarto-szczelinowe           szczelinowe () () ()   () półotwarte      

Spółgłoski w nawiasach występują tylko w zapożyczeniach.

Gramatyka W języku indonezyjskim istotną rolę odgrywa szyk wyrazów. Przykładowo człon określający sytuuje się zawsze po członie określanym – np. – „duży dom”, tidur nyenyak – „słodko spać”. W zdaniu pojedynczym podmiot znajduje się przed orzeczeniem, a okolicznik stoi zwykle na ostatnim miejscu w zdaniu – por. Kemarin saya menulis surat di sekolah saya – „Wczoraj w (swojej) szkole napisałem list”. Do wyrażania znaczeń gramatycznych służy często reduplikacja – w przypadku rzeczowników zreduplikowana forma stanowi liczbę mnogą (np. rumah – „dom” w porównaniu do rumah-rumah – „domy”, w dawnym piśmiennictwie przyjęty był także zapis rumah2), przy czym liczba mnoga wynika zwykle z kontekstu i nie musi być określona gramatycznie. Zwiększone użycie zreduplikowanych form rzeczowników (pierwotnie rzeczowników zbiorowych) w celu uwydatnienia liczby mnogiej wynika z naśladowania języków europejskich, które umożliwiają oddanie tego znaczenia za pomocą morfologii. Reduplikacja czasowników wyraża iteratywność (fakt powtarzania się danej czynności) – np. berjalan – „iść”, berjalan-jalan – „chodzić, spacerować”. Reduplikacja jest także środkiem słowotwórczym, który może całkowicie zmieniać sens wyrazu, np. orang – „człowiek, osoba”, orang-orangan – „strach na wróble”.

W słowotwórstwie języka indonezyjskiego funkcjonuje wiele afiksów – są to m.in. przedrostki takie jak ber-, per-, ter-, meN-, peN- (N oznacza zmiany asymilacyjne pod wpływem postaci rdzenia), se-, ke-, di- czy też przyrostki – -an, -kan. Wrostki typu -el-, -er-, -em- występują w ograniczonej grupie słów i nie mają charakteru produktywnego. Nie osiągnięto pełnej zgody co do sposobu wyróżniania części mowy (przeważnie wyodrębnia się klasy czasowników i rzeczowników, mniej jasny jest zaś status przymiotników i przysłówków). Rozbieżności te wynikają z istnienia różnych kryteriów klasyfikacji i częstego kierowania się wzorcami języków europejskich (które niekoniecznie są właściwe dla innych obszarów językowych). Według jednego z poglądów można uznać, że rdzenie indonezyjskie nie dają się zakwalifikować do żadnej klasy wyrazów, dopóki nie zostaną poddane afiksacji lub umiejscowione w zdaniu.