Marek Antoniusz Orator (; ; ur. 143 p.n.e.M. TVLLI CICERONIS BRVTVS, CLXI;( ), zm. 87 p.n.e.) – rzymski polityk i znany mówca.
Około 117 p.n.e. bronił przed sądem konsula z roku 118 p.n.e. Kwintusa Marcjusza ReksaM. Tvlli Ciceronis de oratore ad qvintvm fratrem liber secvndvs,125 ;(). Kwestor w 113 roku w prowincji AsiaValeri Maximi factorvm et dictorvm memorabilivm liber iii;7,9 (). Gdy dotarł do portu w Brundyzjum (dzisiejsze Brindisi) w drodze do swojej prowincji, otrzymał wiadomość, że został oskarżony przed pretorem Lucjuszem Kasjuszem o przestępstwo seksualne. Nie skorzystał z immunitetu przysługującemu urzędnikom służbowo przebywającym poza krajem, ale dobrowolnie wrócił do Rzymu, dając dowód pewności siebie, i szybko uzyskał uniewinnienie. Jako przykład lojalności podawano zachowanie się w trakcie tego procesu jednego z niewolników Antoniusza, który najsroższymi torturami nie dał się skłonić do zeznawania przeciwko swojemu panuValeri Maximi factorvm et dictorvm memorabilivm liber VI,8,1 (). W 112 p.n.e. oskarżał Gnejusza Papiriusza Karbona, który jako konsul w roku poprzednim poniósł klęskę w wojnie z Cymbrami i TeutonamiApulei apologia sive pro se de magia liber, 66; ()M. TVLLI CICERONIS EPISTVLARVM AD FAMILIARES LIBER NONVS, XXI;() a w 103 p.n.e. bronił konsula Gnejusza Malliusza Maksimusa konsula z roku 105 p.n.e., który też poniósł klęskę w walce z Cymbrami. Pretor w 104; dowódca w randze prokonsula (praetor proconsule) w wojnie z piratami w CylicjiTITI LIVI AB URBE CONDITA LIBER LXVIII PERIOCHA ()P. CORNELI TACITI ANNALIVM LIBER DVODECIMVS,62 (
). Po drodze do Cylicji zatrzymał się w Atenach, gdzie przysłuchiwał się dysputom filozoficznym i retorycznymM. TVLLI CICERONIS DE ORATORE AD QVINTVM FRATREM LIBER PRIMVS, 82; ( ). Zginął w tej wojnie służący pod nim jako legat Marek Gratydiusz, jego przyjaciel a krewny CyceronaM. TVLLI CICERONIS BRVTVS, CLXVIII;( ). Wrócił do Rzymu w 100 p.n.e. już po tym jak na mocy procedury senatus consultum ultimum został stłumiony ruch SaturninusaM. TVLLI CICERONIS PRO C. RABIRIO PERDVELLIONIS REO AD QVIRITES ORATIO ,26().
Za sukcesy w wojnie z piratami senat przyznał Markowi Antoniuszowi w roku 100 prawo do tryumfu. W późniejszym okresie piraci zemścili się na nim, porywając i zabijając jego córkę. Sprzeciwiał się reformom agrarnym proponowanym w 99 p.n.e., Sekstiusza Titiusza. Konsulat sprawował w 99 p.n.e. razem z Aulusem Postumiuszem AlbinusemC. PLINIVS SECVNDVS; NATVRALIS HISTORIA;VIII,19 ()M. TVLLI CICERONIS POST REDITVM AD QVIRITES ORATIO , 11 (). Cenzor w 97 wraz z Lucjuszem Waleriuszem FlakkusemVALERI MAXIMI FACTORVM ET DICTORVM MEMORABILIVM LIBER II;9,5 ().
Usunęli z senatu byłego trybuna Marka Duroniusza za to, że zawetował ustawę przeciwko zbytkowi, bezczelnie argumentując, że wolność oznacza także swobodę zrujnowania się i prawo nie może narzucać bycia oszczędnym. Duroniusz później oskarżył Antoniusza o nadużycia wyborcze (de ambitu), ten został jednak uniewinniony.
Marek Antoniusz z sukcem bronił Maniusza Akwiliusza oskarżonego o zdzierstwa na Sycylii, kończąc mowę obrończą zdarł z piersi oskarżonego tunikę, ukazując blizny po ranach odniesionych na wojnach i uzyskał uniewinnienieTiti livi ab urbe condita liber LXX periocha ()M. TVLLI CICERONIS ORATIONES IN VERREM; ACTIONIS IN C. VERREM SECVNDAE LIBER QVINTVS()M. FABII QVINTILIANI INSTITVTIO ORATORIA LIBER SECVNDVS,XV,VII ().
Bronił samego siebie oskarżony według prawa Kwintusa Wariusza Hybrydy, trybuna ludowego z 91 p.n.e., o zachęcanie sprzymierzeńców do powstania przeciw RzymowiM. TVLLI CICERONIS TVSCVLANARVM DISPVTATIONVM LIBER SECVNDVS, LVII ().
Należał do stronnictwa arystokratycznego i w czasie wojny domowej był stronnikiem Sulli i służył prawdopodobnie w wojsku jako legatM. Tulli Ciceronis Brutus, CCCIV;.
W 87 p.n.e. był przez senat wysłany w charakterze posła do Kwintusa Cecyliusza Metellusa Piusa z wezwaniem do powrotu do Rzymu i obrony przed stronnictwem popularówGranius Licinianus histories XXXV, XIX-XXI (). W konsekwencji swojej postawy zginąłM. TVLLI CICERONIS BRVTVS, CCCVII;, gdy w 87 p.n.e. Rzymem zawładnęli Mariusz i CynnaTITI LIVI AB URBE CONDITA LIBER LXXX PERIOCHA () i rozkazali zabić AntoniuszaM. TVLLI CICERONIS IN M. ANTONIVM ORATIO PHILIPPICA PRIMA,XXXIV()M. TVLLI CICERONIS TVSCVLANARVM DISPVTATIONVM LIBER QVINTVS, LV (). Podobno żołnierze wysłani z rozkazem zamordowania Antoniusza wahali się wykonać zadanie poruszeni elokwencją mówcyC. VELLEI PATERCULI HISTORIAE ROMANAE LIBRI DUO;LIBER POSTERIOR;22,3(). Dopiero ich dowódca, Publiusz Anniusz, ściął Markowi Antoniuszowi głowęM. ANNAEI LVCANI BELLI CIVILIS LIBER SECVNDVS;122(), którą Mariusz kazał umieścić na rostrach1 lub na własnym stoleFLORI EPITOMAE DE TITO LIVIO BELLORVM OMNIVM ANNORVM DCC LIBRI DVO LIBER SECVNDVS IX ().
Był wybitnym mówcą, łączył karierę polityczną z występowaniem jako obrońca i oskarżyciel w procesach cywilnych. Nie zachowała się żadna mowa Marka Antoniusza Oratora i jego reputację jako mówcy opieramy na świadectwie Cycerona. Cyceron uważał Marka Antoniusza obok Lucjusza Licyniusza Krassusa za najwybitniejszego i najwytworniejszego mówcę rzymskiegoM. TVLLI CICERONIS BRVTVS, CXXXVII-CXLIV;. Marka Antoniusza uczynił jednym z głównych rozmówców w dziele De oratore ad quintum fratrem i przez jego usta wyraził swoje przemyślenia i wiadomości na temat sztuki oratorskiej w Rzymie.
Dzieci Marek Antoniusz Kretyk Gajusz Antoniusz Hybryda Antonia
Zobacz też Drzewo genealogiczne Antoniuszów
Przypisy
Kategoria:Konsulowie Republiki Rzymskiej Kategoria:Urodzeni w II wieku p.n.e. Kategoria:Zmarli w 87 p.n.e.