Prawo i Sprawiedliwość (PiS) – polska partia polityczna o charakterze prawicowym, założona na kongresie 29 maja 2001 przez braci Lecha i Jarosława Kaczyńskich, zarejestrowana sądownie 13 czerwca 2001. Powstała na fali popularności uzyskanej przez Lecha Kaczyńskiego podczas sprawowania przez niego funkcji ministra sprawiedliwości i prokuratora generalnego w rządzie Jerzego Buzka.
Ideologia partii jest zazwyczaj określana jako prawicowa (także przez samo PiS, wokół którego powstała koalicja określana jako Zjednoczona Prawica). Doktryna tej partii to połączenie konserwatyzmu społecznego i narodowego, solidaryzmu, interwencjonizmu, w przeszłości także chrześcijańskiej demokracji. Z biegiem lat, a zwłaszcza po 2015, ugrupowanie zaczęło stopniowo przesuwać się na prawo, co cechowało się odejściem od klasycznych wartości konserwatywnych w kierunku narodowo-etatystycznym oraz uwypukleniem cech nacjonalistycznych. We współczesnej literaturze politologicznej PiS jest wpisywane w szeroki europejski nurt populistycznej prawicy radykalnej (obok ugrupowań takich jak węgierski Fidesz, francuskie Zjednoczenie Narodowe czy Alternatywa dla Niemiec). Choć partia od początku swojej działalności była określana przez część komentatorów politycznych i mediów jako ugrupowanie populistyczne i eurosceptyczne, cechy te uległy wyraźnemu wzmocnieniu w wyniku ewolucji ideologicznej ugrupowania. O ile w początkowej fazie działalności i w okresie pierwszych rządów (zarówno koalicyjnych, jak i wczesnych lat po 2015) polityka europejska PiS była charakteryzowana jako eurorealistycznaWaldemar Paruch, W obronie interesów narodowych i tożsamości politycznej Europy Środkowo-Wschodniej: Eurorealizm w myśli politycznej Prawa i Sprawiedliwości, [w:] Rodzinna Europa. Europejska myśl polityczno – prawna u progu XXI wieku, red. P. Fiktus, M. Marszał, H. Malewski, Wrocław 2015.Joanna Sanecka-Tyczyńska, Spór polityczny między PiS i PO wokół modelu integracji europejskiej, „Polityka i Społeczeństwo” 2022, nr 4 (20), s. 290. i popierająca Europę narodów, o tyle ewolucja ideologiczna doprowadziła do dominacji nurtu określanego jako eurosceptycyzm o charakterze konfrontacyjnym, oparty na retoryce suwerenistycznej i systemowym sporze z instytucjami Unii Europejskiej. Mimo to, ugrupowanie formalnie opowiada się za członkostwem Polski w UE. W ramach strategii politycznej i mobilizacji elektoratu, partia podjęła ścisłą współpracę z narodowo-katolickim Radiem Maryja, co w publicystyce określane jest mianem „sojuszu tronu z ołtarzem”.
Po raz pierwszy Prawo i Sprawiedliwość uczestniczyło w sprawowaniu władzy w latach 2005–2007, tworząc rządy Kazimierza Marcinkiewicza (do 2006) i Jarosława Kaczyńskiego (od 2006) – w latach 2006–2007 w koalicji z Samoobroną RP i Ligą Polskich Rodzin, a do 2006 i w schyłkowym okresie w 2007 rząd mniejszościowy. Przez dwie kolejne kadencje (2007–2015) PiS było największą partią opozycyjną w parlamencie. W okresie VIII kadencji Sejmu RP (2015–2019) PiS posiadało największy klub parlamentarny w historii III RP (rekordową liczbę członków – 238 posłów i 65 senatorów – liczył w 2018, a najwięcej posłów – 240 – w 2019), który stał się zapleczem rządów Beaty Szydło (2015–2017) i Mateusza Morawieckiego (2017–2023). W skład Rady Ministrów wraz z PiS wchodziły Suwerenna Polska (do 2023 Solidarna Polska), Partia Republikańska (od 2021) oraz w latach 2015–2021 Polska Razem, w 2017 przekształcona w Porozumienie – po wyjściu którego z koalicji rządzącej rząd przybrał charakter mniejszościowy. Formalną większość odzyskał w 2022, po wejściu w jego skład stowarzyszenia Polskie Sprawy, posiadającego koło poselskie. Po wyborach w 2023 i złożeniu dymisji rząd ponownie stał się mniejszościowy; następnie powołano funkcjonujący przez kilkanaście dni nowy rząd PiS i Suwerennej Polski (nadal pod premierostwem Mateusza Morawieckiego), po którego upadku PiS od 2023 ponownie jest największą partią opozycyjną. PiS posiadało największy klub w Sejmie w latach 2005–2007 i 2015–2026.
Prezydentami Rzeczypospolitej Polskiej byli dwaj kandydaci wystawieni przez PiS: Lech Kaczyński (2005–2010) i Andrzej Duda (2015–2025). W 2025 na ten urząd wybrany został także popierany przez PiS Karol Nawrocki.
Prawo i Sprawiedliwość należy do grupy Europejscy Konserwatyści i Reformatorzy w Parlamencie Europejskim oraz do europejskiej Partii Europejskich Konserwatystów i Reformatorów, której przewodniczącym w latach 2025–2026 był Mateusz Morawiecki, a w 2026 został nim Adam Bielan.
Działacze PiS starszej generacji wywodzą się w większości ze środowiska „Solidarności” i późniejszej AWS (Porozumienia Centrum, Ruchu Społecznego AWS, Porozumienia Polskich Chrześcijańskich Demokratów, Stronnictwa Konserwatywno-Ludowego i Zjednoczenia Chrześcijańsko-Narodowego) oraz Ruchu Odbudowy Polski.
Historia PiS Kalendarium 22 marca 2001 Jarosław Kaczyński ogłosił w Białymstoku