El Al Israel Airlines (hebr. אל על, pol. Do nieba lub Do góry, arab. إل عال; TASE: ELAL) – państwowe linie lotnicze Izraela (kod linii IATA: LY) obsługujące stałe połączenia pasażerskie i towarowe pomiędzy jej macierzystym portem lotniczym im. Ben Guriona a lotniskami w Afryce, Azji, Ameryce Północnej, Europie i na Bliskim Wschodzie. Obsługiwane są także linie krajowe do Ejlatu.
Od czasu inauguracyjnego lotu z Genewy do Tel Awiwu we wrześniu 1948 rozwinęły się na tyle, że obecnie obsługują czterdzieści pięć linii pasażerskich na cztery kontynenty. Jako państwowe linie lotnicze El Al odegrały ważną rolę w misjach humanitarnych, ratunkowych i operacjach ewakuowania Żydów z miejsc, gdzie ich życie było zagrożone np. z Etiopii, Jemenu czy innych rejonów świata. Linie lotnicze ustanowiły rekord świata w największej liczbie pasażerów przewiezionych jednym samolotem transportowym (podczas operacji „Salomon” w 1991) na pokładzie samolotu Boeing 747 przewieziono 1122 pasażerów.
El Al są często w rozmaitych publikacjach prasowych nazywane najbezpieczniejszymi liniami lotniczymi na świecie, dane statystyczne liczby wypadków i incydentów z udziałem samolotów tych linii przeczą jednak tej opinii. El Al mają jedyny w swoim rodzaju system zapewniania bezpieczeństwa przelotu niespotykany w innych liniach lotniczych. Obejmuje on m.in. szczegółowe kontrole bagażu, wypełnianie drobiazgowych kwestionariuszy oraz indywidualnie przeprowadzane rozmowy z każdym pasażerem. Zdaniem byłego dyrektora El Al, Davida Chermesza wynika to z faktu, że linie te są szczególnie narażone na ataki terrorystyczne.
Historia Początki We wrześniu 1948 pierwszy prezydent Izraela Chaim Weizman był obecny na międzynarodowej konferencji w Genewie. Planował wrócić samolotem rządowym, jednakże z powodu embarga nałożonego na Izrael było to niemożliwe. Przystosowano wówczas wojskowy samolot transportowy Douglas C-54 Skymaster do potrzeb cywilnych po pozbawieniu go oznaczeń wojskowych, nadano mu rejestrację cywilną i na jego pokładzie Weizman z osobami towarzyszącymi wrócili do domu. Samolot miał logo Israel National Aviation Company i był wyposażony w dodatkowe zbiorniki paliwa, które umożliwiły przelot do Izraela bez międzylądowań. Lot odbył się w dniach 28–30 września, po czym samolot wrócił do Sił Powietrznych Izraela. thumb|Lockheed Constellation w barwach El Al Oficjalnie założenie państwowych linii lotniczych El Al nastąpiło 15 listopada 1948, pomimo że pierwsze samoloty zakupiono dopiero w lutym 1949 – były to dwa pasażerskie DC-4 należące wcześniej do American Airlines. Zakup został sfinansowany przez rząd Izraela, Agencję Żydowską i inne żydowskie organizacje. Pierwszy samolot wylądował na lotnisku Lod 3 kwietnia. Pierwszym dyrektorem przedsiębiorstwa został wybrany Aryeh Pincus, prawnik z RPA. Pierwszy międzynarodowy przelot miał miejsce 31 lipca 1949 na trasie z Tel Awiwu do Paryża, z międzylądowaniem w Rzymie. Do końca 1949 linia lotnicza przewiozła pasażerów do Londynu i Johannesburga. Stałe połączenie z Londynem ustanowiono w 1950. W tym samym roku El Al przejęły linie lotnicze Universal Airways, które należały do Syjonistów z RPA. Natomiast w 1949 utworzono linie lotnicze Arkia Israel Airlines, w których El Al miały 50% udziałów.
Usługi przewozów towarowych zainaugurowano w 1950 na niewykorzystywanych przez wojsko samolotach transportowych C-46 Commando. W tym samym roku przeprowadzono pierwsze loty rejsowe do Stanów Zjednoczonych. El Al od samego początku istnienia przestrzegały religijnych zasad judaizmu (Halacha), takich jak żywność koszerna i wstrzymywanie się od lotów podczas szabatu. Gdyby Dawid Ben Gurion nie spełnił tych warunków, partie religijne nie przystąpiłyby do jego rządu, pozostając w parlamentarnej opozycji.
Jako izraelskie państwowe linie lotnicze El Al wzięły udział w kilku tajnych operacjach. Między czerwcem 1949 a wrześniem 1950 ewakuowano podczas operacji „Zaczarowany dywan” 49 tysięcy Żydów z Jemenu i Adenu. Na przełomie 1951 i 1952 podczas operacji „Ezdrasz i Nehemiasz” ewakuowano drogą powietrzną 120 tysięcy Żydów z Iraku. W 1960 samolot El Al przewiózł z Argentyny do Izraela porwanego przez agentów Mosadu nazistowskiego zbrodniarza wojennego Adolfa Eichmanna.
W 1955, po kilku latach używania samolotów Lockheed Constellation, linie zakupiły dwie Britannie produkcji Bristol Aeroplane Company. El Al były drugą linią na świecie, po British Overseas Airways Corporation, które wprowadziły ten typ samolotu do eksploatacji.
Ekspansja w latach 60. mały|Boeing 707 w barwach El Al na lotnisku Bazylea-Miluza-Fryburg, 1987 Pod koniec lat 50. dyrektorem przedsiębiorstwa został Efraim Ben-Arzi, który kupił do El Alu pasażerskie odrzutowce De Havilland Comet, Boeing 707 i Douglas DC-8. Zakupy te były obliczone na rozwój połączeń transatlantyckich bez międzylądowań. Pierwszym rokiem, w którym El Al wypracowały zysk, był 1960. Tamtego roku ponad połowa osób przylatujących do Izraela skorzystała z samolotów El Al.
15 czerwca 1961 uruchomiono stałe połączenie z Nowym Jorkiem. Samolot Boeing 707 należący do linii El Al ustanowił wówczas rekord świata w najdłuższym locie handlowym non stop – na trasie z Tel Awiwu do Nowego Jorku przebył 10 668 km w czasie dziewięciu godzin i trzydziestu trzech minut. Od tego czasu El Al przewoziły 56 tysięcy pasażerów rocznie, konkurując z liniami Qantas i . W 1961 linie El Al zajęły 35. miejsce na świecie w rankingu przebytych mil (14. miejsce w lotach pasażerskich). Sukces El Al trwał do późnych lat 60. W 1968 r. ustanowiono regularne połączenie pasażerskie do Bukaresztu i towarowe do Europy i Stanów Zjednoczonych. Utworzono także własną niezależną firmę gastronomiczną Teshet Tourism and Aviation Services Ltd. Wszystkie te przedsięwzięcia przyniosły w tamtym roku zysk w wysokości dwóch milionów dolarów.
Lata 70. i 80. mały|Boeing 747 El Al w nowych barwach na lotnisku Heathrow W 1971 El Al zakupiły swój pierwszy Boeing 747, nazywany potocznie Jumbo Jetem. Wiele osób obawiało się, że tak duży samolot pasażerski w izraelskich barwach okaże się kuszącym celem dla kolejnych ataków terrorystycznych. Z tego powodu rząd oraz linie El Al wprowadziły nowe procedury bezpieczeństwa, które zapobiegły takim aktom terroru w przyszłości. Natomiast nowe Boeingi 747 otworzyły regularną linię transatlantycką z Tel Awiwu do Nowego Jorku. Lot trwający bez przerwy przez trzynaście godzin został uznany najdłuższym handlowym lotem na świecie.
Na początku lat 70. kierownictwo El Al zaczęło planować loty z lotnisk położonych poza Izraelem, które rozpoczynały się podczas żydowskiego święta szabatu. Religijne partie w Izraelu uznały, że stanowi to naruszenie żydowskiego prawa religijnego i stanowczo się temu sprzeciwiły, zmuszając El Al do wycofania się z projektu. W 1981 r. premier Menachem Begin obiecał przestrzegać zawartych porozumień, co wywołało sprzeciw świeckiej części społeczeństwa, która rozpoczęła bojkot państwowych linii lotniczych. W sierpniu 1982 doszło do incydentu, podczas którego świeccy robotnicy El Al zaatakowali grupę religijnych Żydów wchodzących do terminalu lotniczego.
W 1975 linie El Al odnotowały po raz pierwszy od końca lat 50. stratę finansową, która w dużej mierze wynikała z globalnej recesji gospodarczej. Trzykrotnie nastąpiła zmiana kierownictwa, aż pod koniec lat 70. dyrektorem został Icchak Szander. W 1977 El Al utworzyły zależną od siebie linię przewozów towarowych El Al Charter Services Ltd., która później zmieniła nazwę na Sun d’Or International Airlines Ltd. mały|Boeing 767 w barwach El Al, Amsterdam Pod koniec 1982 w liniach lotniczych El Al doszło do licznych strajków i protestów pracowniczych, co doprowadziło do czasowego zawieszenia lotów. W kwietniu 1983 przedsiębiorstwo odnotowało z tego powodu stratę w wysokości 123,3 miliona dolarów. 8 kwietnia El Al sprzedały udziały w Arkia Israel Airlines. W styczniu 1983 rozpoczęto działalność przewozową pod zarządem komisarycznym. Rząd zakupił wówczas dwa nowe wąskokadłubowe samoloty pasażerskie Boeing 737 i ogłosił zamiar kupna czterech samolotów dalekiego zasięgu Boeing 767 za kwotę dwustu milionów dolarów. Po czterech latach El Al zaczęły ponownie przynosić zyski. W maju 1988 znowu odnotowano rekord – najdłuższy lot handlowy bez międzylądowania – z Los Angeles do Tel Awiwu (13 000 km w czasie trzynastu godzin i czterdziestu jeden minut). W 1989 zainaugurowano loty do Polski i Jugosławii.
Lata 90. Od stycznia 1990 El Al rozpoczęły współpracę z North American Airlines w transporcie pasażerów ze Stanów Zjednoczonych do Izraela. El Al weszło wówczas w posiadanie (do lipca 2003) 24,9% udziałów w tych liniach. W owym czasie El Al dysponowały flotą dwudziestu samolotów pasażerskich (w tym dziewięciu Boeingów 747) i rozpoczynały wymianę starych Boeingów 707 na wąskokadłubowe Boeingi 757.
24 maja 1991 samoloty pasażerskie El Al (Boeing 747) i transportowe Sił Powietrznych Izraela (C-130 Hercules) w ciągu 36 godzin ewakuowały 14 325 etiopskich Żydów z Addis Abeby (Etiopia) do Izraela. Podczas operacji o nazwie Salomon pobito kolejny rekord, przewożąc pasażerskim samolotem Boeing 747 1087 pasażerów (w rzeczywistości było 1122 pasażerów, ponieważ wiele dzieci, poukrywanych w fałdach ubrań matek, niezauważenie weszło na pokład). Dwoje dzieci urodziło się podczas lotu.
Po upadku ZSRR rozpoczęto rozmowy o ustanowieniu stałych połączeń lotniczych pomiędzy Izraelem a Rosją, porozumienie udało się jednak osiągnąć dopiero w 1991. Pierwsze loty czarterowe rozpoczęto w listopadzie 1991, jednak bardzo szybko okazało się, że ograniczona liczba samolotów El Al nie będzie w stanie przewieźć olbrzymiej liczby imigrantów pragnących osiedlić się w Izraelu. Z tego powodu zawarto stosowne umowy handlowe i porozumienia z Aerofłotem i w ciągu trzech lat przewieziono do Izraela ponad 400 tysięcy imigrantów.
W 1995 El Al poinformowały o planie uzyskania w roku budżetowym 1995 piętnastu milionów dolarów zysku netto przy przychodach rocznych 1,2 miliarda (wzrost o 17,5% w porównaniu z 1994). Dzięki tym danym w lutym 1995 zniesiono w przedsiębiorstwie zarząd komisaryczny, który prowadził spółkę przez ostatnie dwanaście lat. W tym samym roku zainaugurowano loty na Daleki Wschód i podpisano porozumienie o współpracy z American Airlines. W czerwcu 1996 odbył się pierwszy lot do Ammanu w Jordanii.
Pomimo wcześniejszych planów rok 1996 zamknięto ze stratą 83,1 miliona, głównie z powodu strachu przed zamachami terrorystycznymi. Aby utrzymać loty, El Al przedstawiły pasażerom nietypową ofertę. Zaproponowano między innymi loty w rejonie Morza Śródziemnego z różnorodnymi rozrywkami na pokładzie samolotów. Proponowano także jednodniowe wyloty na zakupy do Londynu lub odwiedziny do miejsc kultu religijnego we Wschodniej Europie.
W 1997 utworzono oddzielne przedsiębiorstwo przewozów towarowych El Al Cargo.
Od 2000 W marcu 2000 El Al włączyły do swojej floty pierwszy szerokokadłubowy samolot pasażerski Boeing 777. W tym samym roku ponownie pojawiły się problemy dotyczące lotów podczas szabatu. Kierownictwo El Al poinformowało, że traci rocznie 55 milionów dolarów z powodu nielatania w sobotę. Wywołało to falę krytyki i publiczną dyskusję w Izraelu. W czerwcu 2003 rozpoczął się pierwszy etap częściowej prywatyzacji przedsiębiorstwa. 15% akcji linii lotniczej weszło na Giełdę Papierów Wartościowych w Tel Awiwie.
W 2003 przedsiębiorstwo przewiozło 2,8 miliona pasażerów, w 2004 – 3,2 miliona, a w 2005 – 3,5 miliona. Prawie 60% pasażerów było Izraelczykami. Począwszy od 6 czerwca 2004 rząd kontynuując proces prywatyzacji El Al utworzył przedsiębiorstwo w którym połowa udziałów znajdowała się w rękach państwa. Stroną zainteresowaną przejęciem przedsiębiorstwa była spółka K’nafaim Holdings Ltd. (K’nafaim). mały|Boeing 777 El Al w nowych barwach na lotnisku w Los Angeles