Bronisław Szwalm (ur. 26 września 1892 w Łodzi, zm. 23 czerwca 1969 tamże) – polski nauczyciel, krajoznawca, turysta, regionalista, organizator turystyki, społeczny opiekun zabytków.

Nauka i praca zawodowa W 1912 po ukończeniu Seminarium Nauczycielskiego w Łęczycy rozpoczął pracę w szkole we wsi Zajączki k. Częstochowy, a od 1914 pracował jako nauczyciel szkół łódzkich.

W okresie okupacji hitlerowskiej pracował od 1940 roku do zakończenia działań wojennych w 1945 roku w szkole powszechnej w Michałowie, w powiecie skierniewickim oraz prowadził tajne nauczanie w Michałowie i w Puszczy Mariańskiej na kompletach gimnazjalnych jako nauczyciel geografii. Mimo niesprzyjających w tym czasie okoliczności organizował dla młodzieży w niewielkich grupach tajne wycieczki krajoznawcze po najbliższej okolicy.

Od 1945 do przejścia na emeryturę w 1961 był kierownikiem Szkoły Podstawowej nr 19 w Łodzi, a następnie – do roku 1968 – pracował jako kierownik Szkolnego Ośrodka Krajoznawczo-Turystycznego dla dzielnicy Łódź-Polesie.

Od momentu powstania Wojewódzkiego Ośrodka Doskonalenia Kadr Oświatowych (WODKO) aż do jego likwidacji brał czynny udział w pracach Sekcji Geografii, wygłaszając na zebraniach referaty na tematy dotyczące krajoznawstwa i metodyki wycieczkowania. Z ramienia WODKO dwukrotnie brał udział w szkoleniu instruktorów i nauczycieli geografii na kursach Ministerstwa Oświaty w Otwocku (1952) i Sulejówku.

Działalność pozazawodowa W 1918 był organizatorem Łódzkiego Oddziału Związku Nauczycielstwa Polskiego, sekretarzem pierwszego zarządu i kierownikiem sekcji pedagogiczno-odczytowej, prowadził też wycieczki krajoznawcze dla nauczycieli. Wówczas w Łodzi było zatrudnionych ok. 50% nauczycieli spoza Łodzi, w większości z Małopolski, należało ich zintegrować, zainteresować krajoznawstwem i turystyką w regionie łódzkim. Jako zapalony krajoznawca i turysta prowadził wycieczki po Łodzi i okolicach, a także dalsze (do Warszawy, Krakowa i Wieliczki, Poznania, Gniezna i jeszcze dalej). Te pierwsze wycieczki miały nie tylko cele poznawcze i kształcące, lecz także zbliżały członków ZNP z byłych trzech zaborów w jednej rodzinie związkowej.

W 1924 z ramienia ZNP i Kuratorium Okręgu Szkolnego Łódzkiego zapoczątkował pierwsze w Łodzi wyjazdy wakacyjne dzieci szkół powszechnych na kolonie letnie i do 1934 przez 10 lat w czasie wakacji letnich pełnił bezinteresownie trudne i odpowiedzialne obowiązki generalnego kierownika i lustratora tych kolonii.

W latach 1931–1939 prowadził Komisję Wycieczkową przy Inspektoracie Szkolnym miasta Łodzi i organizował specjalne pociągi wycieczkowe, wożące młodzież łódzką do ciekawych miejsc w całej Polsce.

Była to pierwsza tego typu planowa akcja w kraju a wzięło w niej udział ponad 25 000 uczniów. Prasa szeroko opisywała te wycieczki, ilustrując je zdjęciami.

W latach 1937–1939 był aktywnym członkiem zarządu Ligi Popierania Turystyki. Opracował wtedy liczne trasy wycieczkowe i marszruty, a w 1939 w czasie od 23 do 29 czerwca prowadził z ramienia Zarządu Okręgu ZNP kurs dla kierowników wycieczek z terenu całej Polski ("Głos Nauczycielski" nr 37 z 1939, s. 871 – kurs dla kierowników wycieczek) subsydiowany przez Ligę Popierania Turystyki.

Za akcję kolonijną Bronisław Szwalm zostaje odznaczony 9 maja 1925 Medalem 3 Maja, a za akcję wycieczkową Srebrnym Krzyżem Zasługi (21 października 1938).

Był autorem 2 podręczników dla szkół podstawowych oraz ponad 20 prac z dziedziny krajoznawstwa i turystyki szkolnej. O działalności Bronisława Szwalma napisano ponad 40 artykułów w prasie.

Działalność pozazawodowa w krajoznawstwie Do Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego wstąpił w 1912. Od 1914 był jego aktywnym działaczem prowadząc w Oddziale Łódzkim PTK odczyty krajoznawcze i wycieczki. W latach 1915–1918 mimo okupacji, PTK organizuje odczyty krajoznawcze, a później wycieczki, w których brał bardzo czynny udział. Odtąd w pracy krajoznawczej łączyły go bliższe stosunki z prezesem Zarządu PTK dyrektorem Janem Czeraszkiewiczem, mec. J. Adamowiczem, Fr. Lenartowiczem, redaktorem K. Fiedlerem, inż. K. Izydorczykiem. Ci krajoznawcy i turyści odgrywali w PTK wielką, wiodącą rolę. W 1919 brał aktywny udział w zorganizowaniu przy Oddziale Łódzkim PTK Muzeum Krajoznawczego, którego eksponaty zostały później przekazane Miejskiemu Muzeum Etnograficznemu w Łodzi.

W latach 1919–1924 był przez kilka lat członkiem Zarządu Oddziału PTK. W tym czasie organizował liczne wycieczki po całej Polsce, wciągając do tej akcji nauczycieli z ZNP. W 1945 jako jeden z pierwszych przyczynił się do reaktywowania Oddziału PTK i wszedł w skład jego zarządu.

Organizował w szkołach koła krajoznawcze (w 1949 było ich w Łodzi 112 – drugie miejsce w Polsce). "Był przewodniczącym okręgu łódzkiego KKMS (Koła Krajoznawcze Młodzieży Szkolnej) i wchodził w skład Zarządu Komisji KKMS" przy PTK. Po fuzji Towarzystw przestała funkcjonować Komisja KKMS. Pozostały idee i wzorce pracy wśród młodzieży. Działało wtedy 600 kół". Wanda Skowron Czy można było dokonać więcej? Ostatnie – powojenne lata działalności PTK 1945–1950.

W 1948 był z ramienia PTK organizatorem i kierownikiem kursu dla przewodników – pierwszego po wojnie i w 1950 kolejnego kursu.

W grudniu 1950 nastąpiło w Warszawie połączenie Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego z Polskim Towarzystwem Krajoznawczym w PTTK był delegatem Oddziału Łódzkiego na ów Zjazd połączeniowy PTK i PTT. W Łodzi połączenie to nastąpiło w marcu 1951, powstał wtedy okręg łódzki, z którego z czasem wyodrębniły się oddziały, w tym Oddział Łódzki.

Bronisław Szwalm w 1951 wszedł w skład pierwszego Zarządu Okręgu PTTK w Łodzi jako odpowiedzialny za pracę Towarzystwa wśród młodzieży.

W 1955 został członkiem prezydium Zarządu Okręgu PTTK i przewodniczącym Komisji Krajoznawczej, którą prowadził do 1968.

Działał także w ogniwach Zarządu Głównego PTTK. W imiennym składzie Plenum Komisji Krajoznawczej ZG PTTK z 10 stycznia 1969 jego nazwisko znajdujemy w następujących zespołach: organizacyjnym, programowo-szkoleniowym, popularyzacji, regionalizmu, dokumentacji i inwentaryzacji.

Opracował kilka wzorcowych szlaków wycieczkowych po województwie łódzkim. Szlak: Dolina Bzury – umieszczony został w Informatorze Turystycznym Ministerstwa Oświaty wydanym w 1957 i w piśmie "Poznaj swój kraj" w 1961 r. nr 7/8.

Artykułem pt. "Kartki z dziejów krajoznawstwa łódzkiego" zapoczątkował w 1968 w roczniku PTK "Ziemia" nowy dział pod nazwą "Z dziejów krajoznawstwa i turystyki".

Wtedy też opracował historię turystyki łódzkiej i krajoznawstwa łódzkiego – pionierską pracę, której ustalenia przed laty wykorzystywali ci, którzy zajmowali się tą tematyką, bowiem rękopis pracy pozostawił przed pójściem do szpitala w 1969 do wykorzystania w Łódzkim Oddziale PTTK. Swoim bogatym doświadczeniem organizacyjnym służył do ostatnich dni swego życia w pracach Szkolnego Wojewódzkiego Ośrodka Krajoznawczo-Turystycznego (SWOKT) oraz Zarządu Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych.

Pełnił funkcję Społecznego Opiekuna Zabytków PTTK (legitymacja nr 3942 ZG PTTK w Warszawie).

Od 1967 działał w celu utworzenia Oddziału Nauczycielskiego PTTK w Łodzi. Oddział powstał co prawda w 1969, ale tego już Bronisław Szwalm nie doczekał. Oddział od 1979 nosi imię Bronisława Szwalma.

Odznaczenia Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1959), Złoty Krzyż Zasługi, Srebrny Krzyż Zasługi (1938), Medal Komisji Edukacji Narodowej, Złota Odznaka „Zasłużony Działacz Turystyki” (1963), Złota Honorowa Odznaka PTTK (1956), Złota Odznaka PTSM (1965), Medal Aleksandra Janowskiego (1966), Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego, Honorowa Odznaka Miasta Łodzi (1959), odznaczenia związkowe, resortowe i inne.

Przypisy

Bibliografia Opracowano na podstawie materiałów Komisji Historycznej PTTK w Łodzi – Słownik biograficzny łódzkich działaczy krajoznawstwa i turystyki, pr. zb. pod redakcją Jacka K. Ciesielskiego Łódź 1985, Lechosław Fularski, 50 lat Oddziału Łódzkiego Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, Łódź 2001, 70 lat społecznej turystyki i krajoznawstwa w województwie łódzkim, pr. zb., pod red. Kazimierza Hempla, Łódź 1979, Piotr Babecki, Łódzki Oddział Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego w latach 1919–1939, praca magisterska w Zakładzie Najnowszej Historii Polski Wydziału Filozoficzno-Historycznego Uniwersytetu Łódzkiego, promotor doc. dr hab. Barbara Wachowska, 1991, Zofia i Tadeusz Gerstenkornowie, Pedagog, działacz społeczno-oświatowy, krajoznawca – Zarys życia i działalności Bronisława Szwalma 1892–1969, Kwartalnik Krajoznawczy RPK PTTK w Łodzi "Wędrownik" nr III (365) 2000, s. 3 i 4, Zbigniew Piąstka, W cieniu alei cmentarnych – Przewodnik biograficzny po cmentarzach przy ulicach Ogrodowej i Srebrzyńskiej w Łodzi, s. 107–108, wyd. Towarzystwo Przyjaciół Łodzi 1990.

Kategoria:Odznaczeni Honorową Odznaką Miasta Łodzi Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem 3 Maja Kategoria:Polscy działacze kulturalni Kategoria:Polscy nauczyciele Kategoria:Regionaliści łódzcy Kategoria:Pochowani na Starym Cmentarzu w Łodzi Kategoria:Działacze Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego Kategoria:Nauczyciele związani z Łodzią Kategoria:Ludzie urodzeni w Łodzi Kategoria:Odznaczeni Honorową Odznaką PTTK Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Turystyki” Kategoria:Odznaczeni Odznaką 1000-lecia Państwa Polskiego Kategoria:Urodzeni w 1892 Kategoria:Zmarli w 1969