Białe noce () – opowiadanie Fiodora Dostojewskiego wydane w 1848.
Historia powstania Białe noce zostały napisane przez Dostojewskiego w październiku i listopadzie 1848 i po raz pierwszy opublikowane w czasopiśmie "Otieczestwiennyje zapiski" (nr 12/1848) z dedykacją dla poety A. N. Pleszczejewa, przyjaciela z młodości Dostojewskiego. Opowiadanie nosi podtytuł Powieść sentymentalna. Ze wspomnień marzyciela. Jako motto dla utworu autor wybrał słowa Iwana Turgieniewa z wiersza Kwiatek (1843):
...Albo został on stworzony, żeby pobyć choć chwilę obok serca twojego?...
Utwór składa się z sześciu rozdziałów (Pierwsza noc, Druga noc, Historia Nastieńki, Trzecia noc, Czwarta noc, Ranek).
Treść Opowiadanie jest historią o samotnym człowieku, marzycielu, który nie odnalazł szczęścia. Akcja toczy się podczas białych nocy, skąd wziął się tytuł utworu. Podstawą akcji jest trójkąt miłosny (Marzyciel – Nastieńka – Lokator). Jednakże Nastieńka pozostając wierna swemu uczuciu porzuca Marzyciela przepraszając za zdradę w liście. Główny bohater wybacza jej i mimo wszystko nadal ją kocha. W czasie akcji opowiadania będą w nim zachodzić zmiany i jego zrozumienie świata fantastycznego stanie się mniej rzeczywiste, niż świata realnego.
W utworze została opowiedziana tragiczna historia Nastieńki, która całe swoje dzieciństwo przeżyła razem ze swoją ślepą babcią, trafiwszy do niej po śmierci rodziców, przypięta szpilką do jej sukni. Żyły z emerytury babci. Przez cały ten czas bohaterka chciała uciec, ale nie mogła się na to zdecydować, babcia nie mogłaby przeżyć w samotności, a przecież Nastieńka kochała ją choć trochę. Wszystko się zmieniło, gdy przyjechał do nich lokator, któremu żal się zrobiło dziewczyny. Nastia zakochała się i zamierzała wyjechać wraz z nim, jednak mężczyzna był bardzo biedny i obiecał wrócić za rok. Termin minął, i Lokator znajduje się w mieście, ona o tym wie, lecz on ciągle do niej nie przychodzi. W dni zwątpienia poznała Marzyciela, który zakochał się w niej, a ona widzi w nim jedynie pokrewną duszę. Nastieńka jest najbardziej znaczącym wydarzeniem w jego życiu, a on jest dla niej tylko podporą na trudne dni.
Autor głównym bohaterem uczynił młodzieńca, uciekającego w schillerowską „krainę ideału”. Jednak w miłości nadał mu cechy „zbędnego człowieka”, znanego w literaturze rosyjskiej z twórczości Aleksandra Puszkina. Bohater Białych nocy ponosi klęskę swych miłosnych iluzji.
Bohaterowie Marzyciel Nastieńka Babcia Lokator Tekla Matriona
Prototypem Marzyciela, głównego bohatera Białych nocy, był być może A. N. Pleszczejew, któremu Dostojewski zadedykował utwór.
Ekranizacje Białe noce (Le notti bianche) – reż. Luchino Visconti, Włochy, 1957 Białe noce – reż. Merab Dżaliaszwili, ZSRR, 1958 Białe noce – reż. Iwan Pyrjew, ZSRR, 1959 Oszustwo (Chhalia) – reż. Manmohan Desai, Indie, 1960 Cztery noce marzyciela (Quatre nuits d'un rêveur) – reż. Robert Bresson, Francja, 1971 Białe noce – reż. Leonid Kwinichidze, Rosja, 1992 Krok po kroku (Ahista Ahista) – reż. Shivam Nair, Indie, 2006 Ukochana (Saawariya) – reż. Sanjay Leela Bhansali, Indie, 2007 Kochankowie (Two Lovers) – reż. James Gray, USA, 2008 Strangely in love – reż. Amin Matalqa, USA, 2014
Film pt. Białe noce w reż. Taylora Hackforda (USA, 1985) nie ma żadnego związku z opowiadaniem Dostojewskiego.
Bibliografia
Kategoria:Rosyjskie opowiadania Kategoria:Opowiadania Fiodora Dostojewskiego Kategoria:Utwory literackie z 1848