Brzozowate (Betulaceae A. Gray) – rodzina zaliczana w zależności od ujęcia systematycznego do rzędu bukowców lub leszczynowców. W wąskim ujęciu (np. system Reveala) obejmuje dwa rodzaje (olsza i brzoza), w ujęciu szerszym (np. według systemów APG i Angiosperm Phylogeny Website) zalicza się tu 6 rodzajów ze 145–167 gatunkami, które w innym wypadku wyodrębniane są w rodziny leszczynowatych Corylaceae i grabowatych Carpinaceae. W szerszym ujęciu należą tu drzewa i krzewy strefy umiarkowanej i borealnej półkuli północnej, z przedstawicielami sięgającymi także tropików w południowo-wschodniej Azji i Ameryce Środkowej oraz docierającymi wzdłuż Andów na półkulę południową. Liczne gatunki odgrywają istotną rolę jako dominanci w różnych formacjach leśnych. Rośliny zawierają flawony.
Owoce z rodzaju leszczyna (orzechy laskowe) są spożywane, podobnie jak sok brzozowy. Drewno jest ważnym surowcem o zróżnicowanym zastosowaniu w zależności od rodzaju i gatunku.
Morfologia thumb|Brzoza brodawkowata thumb|Grab pospolity Pokrój Zrzucające liście na zimę drzewa i krzewy. Bywają owłosione, włoski są gruczołowate i tarczowate. Liście Skrętoległe, pojedyncze, niepodzielone, ogonkowe, z pierzastym użyłkowaniem, ząbkowane lub piłkowane, z szybko odpadającymi przylistkami. Kwiaty Rozdzielnopłciowe. Kwiaty męskie zebrane są w zwisające kotki. Kwiaty żeńskie skupione są w kotki lub główki, zwisające lub wzniesione. W obrębie kwiatostanów z kątów łuskowatych podsadek wyrastają trójkwiatowe wierzchotki (często ze zredukowanym kwiatem szczytowym). U niektórych przedstawicieli kwiaty wsparte są dwoma podkwiatkami. Okwiat zredukowany, u olchy i brzozy wykształcony w postaci czterech drobnych listków (łusek) w kwiatach męskich, podczas gdy w kwiatach żeńskich brak ich zupełnie. W innych rodzajach kilkulistkowy okwiat obecny jest także w kwiatach żeńskich (listki te uznawane też bywają za przysadki). Kwiaty męskie zawierają od jednego do 6 (rzadko do 12) pręcików, zwykle z rozstawionymi woreczkami pyłkowymi. Kwiaty żeńskie mają pojedynczą zalążnię powstającą z dwóch lub rzadziej trzech owocolistków. Zalążnia jest podzielona na komory odpowiednio do liczby owocolistków, zawierające pojedyncze, czasem dwa zalążki. Owoce Orzechy, czasem drobne i oskrzydlone (skrzydlaki) siedzące w kącie zdrewniałych łusek. U brzozy łuski opadają po dojrzeniu, u olszy pozostają na szyszkowatym, drewniejącym kwiatostanie (tzw. szyszeczce).
Biologia Kwiaty brzozowatych są wiatropylne. Także owoce są najczęściej rozprzestrzeniane przez wiatr (anemochoria).
Systematyka Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016) Jedna z rodzin rzędu bukowców należącego do kladu różowych w obrębie okrytonasiennych:
Podział rodziny na podrodziny i rodzaje podrodzina: Betuloideae Arnott Alnus Mill. – olsza Betula L. – brzoza podrodzina: Coryloideae J. D. Hooker (w niektórych ujęciach podrodzina jest monotypowa (tylko z Corylus), podczas gdy pozostałe rodzaje włączane są do podrodziny Carpinoideae) Carpinus L. – grab Corylus L. – leszczyna Ostrya Scopoli – chmielograb Ostryopsis Decaisne
Pozycja w systemie Reveala (1993–1999) Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa oczarowe (Hamamelididae Takht.), nadrząd Juglandanae Takht. ex Reveal, rząd leszczynowce (Corylales Dumort.), rodzina brzozowate (Betulaceae Gray).
plemię: Alneae (Spach) Ledeb. Alnus Mill. – olsza plemię: Betuleae Dumort. Betula L. – brzoza Zaliczane tu w innych systemach rodzaje: leszczyna, chmielograb i Ostryopsis, zostały przez Reveala zgrupowane w rodzinie leszczynowatych, a grab zaliczony został do rodziny Stylocerataceae.
Przypisy