Święta Góra k. Staświn – grodzisko położone w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie giżyckim, w gminie Miłki, odległości ok. 800 m na południowy zachód od wsi Staświny.

Grodzisko wielofazowe, użytkowane od epoki żelaza aż do co najmniej wczesnego średniowiecza. Wzniesienie usytuowane pomiędzy wysokim brzegiem jeziora Wojnowo i wąwozem wyżłobionym przez strugę , co stwarzało naturalne walory obronne, zaś od strony północnej (gdzie naturalne warunki obronne były gorsze) znajduje się wał zaporowy, którego zewnętrzna wysokość dochodzi do 4 m. Całkowita długość grodziska, mającego kształt trójkąta, wynosi ok. 250 m, zaś długość majdanu, ok. 130 m. W okresie użytkowania terenu grodziska układ hydrograficzny zapewne był nieco odmienny.

Wyróżniane są trzy fazy zasiedlenia grodu: od V w. p.n.e. we wczesnej epoce żelaza (III faza rozwoju kultury kurhanów zachodniobałtyjskich), w okresie wędrówek ludów (grupa olsztyńska) i średniowieczu (Galindia), do początku XIV w. Ostatnia faza, sięgająca czasów krzyżackich, może być wyróżniana jako czwarta. Istnieją przypuszczenia, że wówczas mogło to być miejsce kultu. Później grodzisko było wykorzystywane militarnie, o czym świadczą znaleziska z różnych okresów. W czasie potopu szwedzkiego skonstruowano wał grodziska, bez fosy. W okresie I wojny światowej sięgały tu umocnienia należące do systemu twierdzy Boyen. W okolicy grodziska mogło funkcjonować kilka (dwie, trzy) osad w różnym miejscu i czasie.

W XXI w. na grodzisku organizowane są festyny z elementami nawiązującymi do historii z cyklu „Bój na Świętej Górze w Staświnach”.

Historia badań Grodzisko było notowane przez kartografów od drugiej połowy XVII w. Od lat 20. XIX w. było przedmiotem badań archeologiczno-historycznych. Archeolodzy zanotowali, że miejscowa ludność określa grodzisko mazurską nazwą Swinta Gura/Swinta Gora i wiąże je z legendami. Ówcześnie funkcjonowały także niemieckie nazwy „Heiliger Berg” lub „Pruzzen Höhe”. Ze względu na związek legend z nocą świętojańską, wysunięto przypuszczenia istnienia reliktów obrządków pogańskich. Geolog amatorsko zajmujący się archeologią , analizując średniowieczne teksty uznał, że gród był siedzibą legendarnego króla Galindów Isegubsa, który miał rezydować na wschód od Giżycka.

W XIX w. kamienie z wału grodziska wykorzystywano do budowy dróg i domów. Wykopaliska archeologiczne prowadzono pod koniec tego wieku i w latach 20. XX w. W 1881 roku rozpoczął je staświński nauczyciel o nazwisku Scherbing, a kontynuował delegowany przez Towarzystwo Prussia H. Lorek. Część znalezisk trafiła do w Królewcu i sali pamięci Twierdzy Boyen w Giżycku. Eksponaty z tej drugiej w 1946 roku trafiły do Muzeum Mazurskiego w Olsztynie. Część znalezisk zaginęła lub jest opisana jako pochodząca z nieznanych zasobów poniemieckich. Z kolei część eksponatów przypisywanych Świętej Górze może pochodzić z innych miejsc.

Po II wojnie światowej inwentaryzacją znalezisk i nowymi pracami archeologicznymi kierował . Rozpoczęły się w 1949 roku wraz z powołaniem zabytku archeologicznego. Dalsze wykopaliska, jak również przypadkowe odkrycia wynikające z prac rolniczych, prowadzono do XXI w. Wśród nich były badania Małgorzaty i Macieja Karczewskich w ramach Archeologicznego Zdjęcia Polski w 1998 roku oraz w latach 2005 i 2011–2012.

Przypisy

Staświny Kategoria:Stanowiska archeologiczne w województwie warmińsko-mazurskim Kategoria:Staświny