Paleografia (gr. παλαιός palaiós „stary”, γράφω graphō „piszę”) – jedna z nauk pomocniczych historii, zajmująca się badaniem rozwoju pisma w procesie historycznymW. Kopaliński, Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych z almanachem, Świat Książki, Warszawa 2000, s. 369.Nauki pomocnicze historii, [w:] Encyklopedia szkolna WSiP. Historia, red. A. Friszke, E.C. Król, Warszawa 2004, wyd. 4 zm. i rozsz., s. 539.. Paleografia zajmuje się także badaniem środowiska, w jakim żył i tworzył dany pisarz, jak również rozpoznawaniem skrótów (brachygrafia) i „rozszyfrowywaniem” (odczytywaniem) dawnego pisma np. minuskuła karolińska, tekstura, bastarda, antykwa.
Charakterystyka Jest jedną z najwcześniejszych i najważniejszych dziedzin nauk „dających poznawać historię” (Lelewel). Uznaje się ją również za „królową nauk pomocniczych”R. Kiersnowski, Nauki pomocnicze historii w okresie powojennym, „Kwartalnik Historyczny”, 94, 1987, nr 1, s. 298.. Bez znajomości tej nauki badanie źródeł pisanych jest praktycznie niemożliwe. Najważniejsze polskie podręczniki paleografii napisali Władysław Semkowicz oraz Aleksander Gieysztor.
Podstawy paleografii stworzyli na przełomie XVI i XVII w. Jean Mabillon i benedyktyn Bernard de Montfaucon. Początków studiów nad starym pismem należy szukać w dziele Jeana Mabillona De re diplomatica libri sex z 1681, zaś nazwy paleografia użył po raz pierwszy Bernard de Montfaucon w 1708 roku w dziele Palaeographia Graeca sive De ortu et progressu literarum GraecarumJ. Szymański, Nauki pomocnicze historii, wyd. 6, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008, s. 304..
Zobacz też
brachygrafia
Przypisy
Bibliografia A. Pieniądz, Narzędzia internetowe w nauczaniu paleografii, „Studia Źródłoznawcze”, 51, 2013, s. 131–143. W. Semkowicz, Encyklopedia nauk pomocniczych historii, wyd. 2, Kraków 2011, s. 14 i n. .
Kategoria:Nauki pomocnicze historii