mały|239x239px|Uczestnicy otwarcia wystawy Grupy Artystów Wielkopolskich „Plastyka” w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych w Poznaniu (1938). Stanisław Powalisz stoi czwarty od lewej. thumb|270x270px|Kościół Matki Boskiej Bolesnej w Poznaniu, witraże w kaplicy południowej mały|Grób Stanisława Powalisza na cmentarzu Miłostowo w Poznaniu|240x240px Stanisław Powalisz (ur. 7 kwietnia 1898 w Kostrzynie, zm. 19 sierpnia 1968 w Poznaniu) – malarz, witrażysta, powstaniec wielkopolski, działacz harcerski.
Życiorys Urodził się jako syn krawca Augustyna i Marii z Michałowskich. W 1906 roku rodzina przeprowadziła się do Poznania, gdzie Powalisz ukończył szkołę powszechną i Państwową Szkołę Sztuk Zdobniczych i Przemysłu Artystycznego. W 1912 roku rozpoczął aktywną działalność w skautingu. Był między innymi komendantem 2. Drużyny im. ks. Józefa Poniatowskiego, a później 5. Poznańskiego Hufca Harcerzy. W 1918 roku został zaprzysiężony na członka POW zaboru pruskiego. Pełnił funkcję dowódcy zakonspirowanej grupy dziesiątek. Organizator Biura Werbunkowego na ul. Głównej, oraz Kwatery Skautowej na ul. Garbary 28. Po wybuchu Powstania Wielkopolskiego kierował grupą skautów gońców przy Dowództwie Głównym Powstania. Przeprowadzał szkolenia z młodzieżą w oddziałach wielkopolskich. Po zakończeniu walk w 1919 roku założył Drużynę im. Jana Kilińskiego, która przekształciła się w Drużynę Wilków Morskich. Inicjator budowy przystani harcerskiej w Kiekrzu. Posiadał zdolności plastyczne oraz organizatorskie. W latach 1923–1927 studiował na Wydziale Grafiki i Witrażownictwa Poznańskiej Szkoły Sztuk Zdobniczych w Poznaniu. Kontynuował naukę w latach 1930–1931 w Academii Colorossi w Paryżu.
Za udział w Powstaniu Wielkopolskim został odznaczony Medalem Niepodległości. Brał udział w licznych wystawach grafiki, malarstwa i witrażownictwa. W 1929 roku miał pierwszą samodzielną wystawę w salonie Związku Wielkopolskich Artystów Plastyków. Dalszą działalność artystyczną poświęcił witrażownictwu. W latach 1932–1936 zdobywał doświadczenie w warsztacie mistrza witraży Dezyderego Mocznaya w Zbąszyniu. W tym okresie współpracował również z pracownią architektoniczną Adama Ballenstaedta, wykonując witraże dla kościoła św. Antoniego w Chorzowie. Artysta wielokrotnie brał udział w Międzynarodowych Targach Poznańskich oraz innych imprezach wystawienniczych. Prace Stanisława Powalisza były wielokrotnie nagradzane. W 1933 otrzymał złoty medal za witraż „Chrystus na krzyżu”, a w 1937 roku nagrodę ministerialnąP. Michałowski, Powalisz Stanisław (1898-1968), w: Polski Słownik Biograficzny, T. XXVIII, Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1985, s. 273..
W 1936 roku otworzył w Poznaniu własną pracownię przy ulicy Bydgoskiej 5T. Wieczorkiewicz, Pracownia witrażysty Stanisława Powalisza, w: Stanisław Powalisz. Katalog witraży. Rok 1949, [Poznań] 1949, str. nlb.. Razem z inżynierem Z. Wirbeserem, zaprojektował gazowy piec witrażowniczy do wypalania szkła witrażowego, który został wykonany przez pracowników miejskiej gazowni. Była to całkowicie nowatorska konstrukcja na terenie Polski.
Po wybuchu wojny zaangażował się w harcerską działalność konspiracyjną, współtworzył Szare Szeregi. Stanisław Powalisz wraz z rodziną w 1940 roku został przymusowo wysiedlony do Międzyrzeca Podlaskiego na teren Generalnego Gubernatorstwa. Po powrocie do Poznania w 1945 roku uruchomił zniszczony warsztat. Pierwsze powojenne dzieła figuralne artysta wykonał w 1946 roku do kościoła OO. Franciszkanów we Wronkach. Jako członek Związku Polskich Artystów Plastyków Stanisław Powalisz brał udział wielu wystawach okręgowych i ogólnopolskich. W krótkim czasie uznany został za wybitnego artystę witrażownictwa. W 1968 roku otrzymał nagrodę ministra kultury i sztuki. Od 23 czerwca 1932 roku żonaty z Pelagią Kasprzak (1906–1955), z którą miał sześcioro dzieci: Danutę, Andrzeja, Marię, Zdzisławę, Wiesławę i Katarzynę. Pracownię witrażowniczą prowadzi syn Marii, Jakub.
Pochowany 22 sierpnia 1968 roku na cmentarzu komunalnym Miłostowo w Poznaniu (pole 7, kwatera 20-16).
Zrealizowane, własne projekty ok. 1936, Poznań – kościół św. Stanisława KostkiEdmund Jurdziński, Z dziejów Winiar, parafii i kościoła (9), w: Życie Parafii św. Stanisława Kostki, nr 6(11)/1994, Poznań, s. 5 1936, Toruń – kościół NMP 1938, Wielichowo – kościół św. Marii Magdaleny 1938, Śrem – kaplica szpitalna 1946, Wronki – klasztor OO. Franciszkanów 1947, Wielbark Warmiński – kościół św. Jana Nepomucena 1948–1952, Książ Wielkopolski – kościół Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej 1948, Poznań – kościół św. Jana Jerozolimskiego 1950–1952, Poznań – kościół Bożego Ciała 1950–1952, Przasnysz – kościół OO. Pasjonistów 1950, Lublin – kościół OO. Kapucynów 1951, Kościan – kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny 1954, Turek – kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa 1955–1956, Sanktuarium Maryjne w Charłupii Małej 1956–1958, Poznań – kościół św. Wojciecha 1956, Ciechanów – kościół Narodzenia Najświętszej Marii Panny 1956, Poznań – kościół Matki Boskiej Bolesnej 1957, Buk – kościół św. Stanisława Biskupa 1962–1963, Bydgoszcz–Fordon – kościół św. Mikołaja 1964, Jastrzębie – kościół Nawiedzenia NMP i bł. S.W.Frelichowskiego ok. 1964, Ostrów Wielkopolski – Dom Rzemiosła
Odznaczenia Medal Niepodległości (16 marca 1933) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
Upamiętnienie W styczniu 2020 roku Rada Miasta Poznania podjęła uchwałę o nazwaniu skweru w pobliżu pętli tramwajowej Zawady, imieniem Stanisława PowaliszaUchwała Rady Miasta Poznania nr XXII/382/VIII/2020 z dnia 21 stycznia 2020 r..
Przypisy
Bibliografia
A. Nowak: Skauci poznańscy w walce o polskość i niepodległość, Poznań 1994. J. Jabrzemski: Harcerze z Szarych Szeregów, Warszawa 1997. E. Serwański: Z dziejów wielkopolskiej konspiracji 1939–1945, Poznań 1999. J. Mulczyński: Poznańska Zdobnicza 1919–1939, Poznań 2009. Z. Pilarczyk: Skauci poznańscy w Powstaniu Wielkopolskim 1918–1919 [w] Powstaniec Wielkopolski, Poznań 2015. Praca zbiorowa pod red. B. Polaka: Powstańcy Wielkopolscy. Biogramy uczestników powstania wielkopolskiego 1918–1919. Tom XIV, Poznań 2017.
Linki zewnętrzne Kolekcja witraży Stanisława Powalisza na szklanych negatywach w Wirtualnym Muzeum Historii Poznania CYRYL
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Zaboru Pruskiego Kategoria:Członkowie Szarych Szeregów Kategoria:Członkowie Związku Polskich Artystów Plastyków Kategoria:Ludzie urodzeni w Kostrzynie Kategoria:Odznaczeni Medalem Niepodległości Kategoria:Pochowani na cmentarzu Miłostowo w Poznaniu Kategoria:Polacy wysiedleni z Wielkopolski 1939–1941 Kategoria:Polscy malarze Kategoria:Polscy witrażyści Kategoria:Powstańcy wielkopolscy (1918–1919) Kategoria:Urodzeni w 1898 Kategoria:Zmarli w 1968 Kategoria:Projektanci witraży