Choroby spowodowane powtórzeniami trinukleotydów (ang. trinucleotide repeat (expansion) disorders) – grupa chorób uwarunkowanych genetycznie, spowodowanych mutacją dynamiczną, czyli nieprawidłowo dużą liczbą powtórzeń sekwencji danego trinukleotydu. W warunkach prawidłowych takie krótkie powtarzające się sekwencje rozproszone są w całym genomie człowieka; translacja nieprawidłowych powtórzeń zlokalizowanych w obrębie genu może prowadzić do utworzenia defektywnego białka, nie pełniącego prawidłowo swoich funkcji, co powoduje chorobę.
Jak dotąd zidentyfikowano kilkanaście chorób ekspansji trinukleotydowych. W blisko połowie z nich powtarzany trinukleotyd to CAG, kodujący glutaminę; podgrupę tych schorzeń określa się jako choroby ekspansji poliglutaminowych (polyglutamine (PolyQ) diseases). Pozostałe choroby spowodowane są powtórzeniami trójek nukleotydów kodujących inne niż glutamina aminokwasy lub krótkich sekwencji znajdujących się w obszarach niekodujących (np. w intronach); traktowane są łącznie jako choroby ekspansji nieglutaminowych (non-PolyQ diseases). Podział taki jest dodatkowo umotywowany danymi klinicznymi: choroby ekspansji glutaminowych są neurologicznymi chorobami degeneracyjnymi, których objawy ujawniają się w późniejszym wieku; choroby ekspansji nieglutaminowych nie są do nich podobne w obrazie klinicznym.
Choroby ekspansji glutaminowych Choroba (synonimy) Białko o upośledzonej funkcji Lokalizacja powtórzenia Liczba powtórzeń OMIM Zanik zębatoczerwienny pallidoniskowzgórzowy(DRPLA, choroba Naito-Oyanagi,NOD, w tym zespół rzeki Haw, HRS) Atrofina-1 Otwarta ramka odczytu Mała (<100) OMIM 125370 Choroba Huntingtona (HD) Huntingtyna Otwarta ramka odczytu Mała (<100) OMIM 143100 Choroba Kennedy’ego(zależny od chromosomu X rdzeniowo-opuszkowy zanik rdzeniowy, SBMA) Receptor androgenowy Otwarta ramka odczytu Mała OMIM 313200 Ataksja rdzeniowo-móżdżkowa, typ 1 (SCA1) Ataksyna 1 Otwarta ramka odczytu Mała (<100) OMIM 164400 Ataksja rdzeniowo-móżdżkowa, typ 2 (SCA2) Ataksyna 2 Otwarta ramka odczytu Mała (<100) OMIM 183090 Ataksja rdzeniowo-móżdżkowa, typ 3 (SCA3, choroba Machado i Josepha, MJD) Ataksyna 3 Otwarta ramka odczytu Mała (<100) OMIM 109150 Ataksja rdzeniowo-móżdżkowa, typ 6 (SCA6) α-1-polipeptyd 4 izoformy kanału Ca typu L Mała (<100) OMIM 183086 Ataksja rdzeniowo-móżdżkowa, typ 7 OMIM 164500 Ataksja rdzeniowo-móżdżkowa, typ 17 OMIM 607136
Choroby ekspansji nieglutaminowych Choroba (synonim) Białko o upośledzonej funkcji Sekwencja powtórzenia(kodowany aminokwas) Lokalizacja powtórzenia Liczba powtórzeń OMIM Zespół łamliwego chromosomu X(zespół Martina-Bell, FRAXA) FMRP CGG 5'-UTR Duża (200-1000) OMIM 300624 Zespół FRAXE ? CGG albo CCG ? Duża (200-1000) OMIM 309548 Zespół FRAXF CGG 5'-UTR Duża (300-500) OMIM 300031 Zespół FRA16A 5'-UTR Bardzo duża (1000-2000) OMIM 136580 Dystrofia miotoniczna(choroba Steinerta, DM) Kinaza miotoninowa CGT albo CAG 3'-UTR Bardzo duża (200-4000) OMIM 106900 Synpolidaktylia typu 1 (SPD-1) HOXD13 GCG . . OMIM#113200 Ataksja rdzeniowo-móżdzkowa, typ 8 SCA8 CTG . . OMIM 608768 Ataksja rdzeniowo-móżdżkowa, typ 12 Fosfataza białkowa PP2A CAG OMIM 604326 Zespół Jacobsena CBL2 CGC OMIM#147791 Choroba Friedreicha (FRDA) Frataksyna FXN GAA intron OMIM 229300 Zespół wrodzonej ośrodkowej hipowentylacji PHOX2B GCN (GCA, GCT, GCC lub GCG) ekson 3 25-33 OMIM#209880
Bibliografia Robert K. Murray Biochemia Harpera. PZWL, Warszawa 2005 .
Kategoria:Choroby genetyczne