Puchar Gordona Bennetta (, ) – Międzynarodowe Zawody Balonów Wolnych.
Historia Po raz pierwszy zostały zorganizowane przez Amerykanina, wydawcę, milionera i entuzjastę sportów ekstremalnych Jamesa Gordona Bennetta w 1906 w Paryżu. Z przekazanej przez niego kwoty 50 000 franków szwajcarskich, za 1/4 zakupiono puchar, a 3/4 zostało rozdzielone dla zwycięskich załóg. Aby wystartować w zawodach należało spełniać warunki regulaminu w tymJerzy Liwiński, Gordon Bennett okresu międzywojennego, s. 82,, „Lotnictwo”, sierpień 2014, ISSN 1732-5323.:
balony o pojemności 2200m³ używanie jednego gazu nośnego zwycięstwo po uzyskaniu najdalszej odległości od miejsca startu do lądowania jeżeli dojdzie do wodowania, balon musi być odholowany przez pilotów do brzegu w przypadku uzyskania równej odległości liczona będzie prędkość zawody są coroczne i minimalna liczba uczestników to trzy z jednego państwa można wystawić maksymalnie trzy załogi puchar po trzykrotnym zdobyciu przechodzi na własność zwycięzców kolejne zawody są organizowane w kraju zwycięzcy
W pierwszych zawodach wzięło udział 16 załóg i 250 000 widzów. Zwycięzcą pierwszych zawodów zorganizowanych w 1906 w Paryżu był Amerykanin Frank Purdy Lahm, który wraz z Henrym Jerseyem przeleciał 641,1 km w czasie 22h i 15 minut, do północno-wschodniego wybrzeża Anglii. W drugich zawodach zwycięstwo odniosła załoga niemiecka. W trzecich zawodach wystartowały już 23 balony w Berlinie. Doszło również do pierwszego niebezpiecznego incydentu jakim było pęknięcie czaszy balonu amerykańskiej załogi „Conqueror”. Dzięki utworzeniu się z rozdartej powłoki spadochronu, kosz opadł na ziemię na tyle powoli, że załoga nie doznała kontuzji. Dodatkowo hiszpański balon „Herera” uległ wypadkowi przez uszkodzenie rozrywacza, a trzy balony musiano wyławiać z Morza Północnego. Zwyciężyła załoga SzwajcarskaJerzy Liwiński, Gordon Bennett okresu międzywojennego, s. 83,, „Lotnictwo”, sierpień 2014, ISSN 1732-5323..
W latach 1909–1910 dwukrotnie zwyciężali Amerykanie, w 1911 roku – Niemcy. W 1912 roku w Stuttgarcie ustanowiono rekord zasięgu lotu balonem (pobity w 2005 roku) – francuska załoga przeleciała 2191 km w ciągu 45 godzin i 42 minut docierając w okolice Riazania w Rosji. Po przerwie spowodowanej I wojną światową, zawody były prowadzone corocznie do wybuchu II wojny światowej. Wyjątek stanowił 1931 rok, kiedy zawody w USA się nie odbyły z powodu zbyt małej ilości zawodników. (wysokie koszty podróży). W 1920 roku Belg Demuyter zwyciężył zawody, a w 1921 roku podczas startu jeden z żołnierzy trzymający balon nie puścił liny i został porwany. Pilot balonu zdołał wciągnąć żołnierza na pokład balonu, ale przez dodatkowe obciążenie nie zdołano obronić tytułu. W 1923 roku w Brukseli tragicznie zginęło pięciu pilotów i zniszczone zostały trzy balony: amerykański, hiszpański i szwajcarski. W okresie międzywojennym Puchar Gordona Bennetta zdobywały na własność ekipy trzech państw: pierwszy w roku 1924 – Belgia dzięki sukcesom Ernesta Demuytera, następne dwukrotnie Stany Zjednoczone, a w roku 1935 Polska.
W 1939 roku organizatorem kolejnych zawodów miała być Polska, a zaplanowano je na 3 września we Lwowie (protektorat nad nimi objął i ufundował pierwszą nagrodę prezydent RP Ignacy Mościcki), lecz wybuch wojny uniemożliwił ich przeprowadzenie. Po wojnie zawody zostały wznowione dopiero w 1983 r. w Paryżu, a zdobywcami pucharu zostali wtedy Polacy: Stefan Makné oraz Ireneusz Cieślak.
W roku 2005, podczas zawodów w Albuquerque, belgijska załoga Robert Berben i Benoît Siméons pobiła dotychczasowy rekord, przelatując balonem 3400,39 km do St. Michel de Squatec koło Quebec w Kanadzie.
W 1908 r. szwajcarska załoga Theodor Schaeck i Emil Messner ustanowiła rekord czasu lotu balonem 73 h 1 min. Rekord ten został pobity dopiero w 1995 r. przez załogę niemiecką Wilhelm Eimers i Bernd Landsmann, która uzyskała czas 92:11 h.
Po wojnie dwukrotnie zdobyła puchar na własność ekipa Austrii (w latach 1987 i 1990) oraz Francji (w latach 2003 i 2013). Utarł się zwyczaj, że zdobywca Pucharu fundował następny i zawody były kontynuowane.
Zawodnikiem, który najwięcej razy zdobył Puchar Gordona Bennetta jest Francuz Vincent Leÿs. Udało mu się tego dokonać dziewięć razy. Pierwszy swój Puchar zdobył w 1997 r., a ostatni w roku 2017.
Podczas Międzynarodowych Zawodów Balonów Wolnych ekipa polska sześciokrotnie (w latach: 1933, 1934, 1935, 1938, 1983, 2018) zdobyła Puchar Gordona Bennetta.
Zwycięzcy
Poniższa tabela przedstawia zwycięzców poszczególnych zawodów wraz z osiągniętymi wynikami.
UWAGA: Oznaczenie rekordu długości lotu oraz czasu przelotu zaznaczone jest następująco: REKORD
1906-1939 Edycja Data Miejsce zawodów Załoga Kraj Balon Czas lotu [h] Odległość [km] 1 30.09.1906 Paryż (Francja) Frank Purdy Lahm, Henry Hersey United States 22:15 641,10 2 21.10.1907 Saint Louis (Stany Zjednoczone) Oskar Erbslöh, Henry Helm Clayton Pommern 40:00 1403,55 3 11.10.1908 Berlin (Niemcy) Theodor Schaeck, Emil Messner Helvetia 73:01 1190,00 4 3.10.1909 Zurych (Szwajcaria) Edgar W. Mix, Andre Roussel America II 35:07 1121,11 5 17.10.1910 Saint Louis (Stany Zjednoczone) Alan Ramsay Hawley, Augustus Post America II 44:25 1887,60 6 5.10.1911 Kansas City (Stany Zjednoczone) Hans Gericke, Otto Duncker Berlin II 12:28 757,84 7 27.10.1912 Stuttgart (Niemcy) Maurice Bienaimé, René Rumpelmayer La Picardie 45:42 2191,00 8 12.10.1913 Paryż (Francja) Ralph Hazlett Upson, Ralph Albion Drury Preston Goodyear 43:30 618,00 9 23.10.1920 Birmingham (Stany Zjednoczone) Ernest Demuyter, Mathieu Labrousse Belgica 40:15 1769,00 10 18.09.1921 Bruksela (Belgia) Paul Armbruster, Louis Ansermier Zurych 27:24 766,00 11 6.08.1922 Genewa (Szwajcaria) Ernest Demuyter, Alexander Veenstra Belgica 25:49 1372,10 12 23.09.1923 Bruksela (Belgia) Ernest Demuyter, Leon Coeckelbergh Belgica 21:00 1155,00 13 15.06.1924 Bruksela (Belgia) Ernest Demuyter, Leon Coeckelbergh Ekipa Belgii zdobyła puchar na własność. Belgica 43:16 714,00 14 7.06.1925 Bruksela (Belgia) Alexander Veenstra, Philippe Quersin Prince Leopold 47:30 1345,00 15 30.05.1926 Antwerpia (Belgia) Ward Tunte van Orman, Walter W. Morton Goodyear III 16:37 864,00 16 10.09.1927 Detroit (Stany Zjednoczone) Edward J. Hill, Arthur G. Schlosser Detroit 48:00 1198,00 17 30.06.1928 Detroit (Stany Zjednoczone) William Elsworth Kepner, William Olmstead Eareckson Ekipa Stanów Zjednoczonych zdobyła puchar na własność. US Army 48:00 740,80 18 28.09.1929 Saint Louis (Stany Zjednoczone) Ward Tunte van Orman, Alan L. McCracken Goodyear VIII 24:00 548,94 19 1.09.1930 Cleveland (Stany Zjednoczone) Ward Tunte van Orman, Alan L. McCracken Goodyear VIII 27:56 872,00 20 25.09.1932 Bazylea (Szwajcaria) Thomas G.W. Settle, Wilfred Bushnell Ekipa Stanów Zjednoczonych zdobyła po raz drugi puchar na własność. US Navy 41:20 1550,00 21 2.09.1933 Chicago (Stany Zjednoczone) Franciszek Hynek, Zbigniew Burzyński SP-ADS Kościuszko 38:32 1361,00 22 23.09.1934 Warszawa (Polska) Franciszek Hynek, Władysław Pomaski SP-ADS Kościuszko 44:48 1333,00 23 16.09.1935 Warszawa (Polska) Zbigniew Burzyński, Władysław Wysocki Ekipa Polski zdobyła puchar na własność. SP-AMY Polonia II 57:54 1650,47 24 30.08.1936 Warszawa (Polska) Ernest Demuyter, Pierre Hoffmans OO-BFM Belgica 46:24 1715,80 25 20.06.1937 Bruksela (Belgia) Ernest Demuyter, Pierre Hoffmans OO-BFM Belgica 46:15 1396,00 26 11.09.1938 Liège (Belgia) Antoni Janusz, Franciszek Janik SP-BCU LOPP 37:47 1692,00 -- 3.09.1939 Lwów (Polska) Zawody nie odbyły się z powodu wybuchu II wojny światowej
1983-2000 Edycja Data Miejsce zawodów Załoga Kraj Balon Czas lotu [h] Odległość [km] 27 1.07.1983 Paryż (Francja) Stefan Makné, Ireneusz Cieślak SP-BZO Polonez 36:00 690,00 28 13.10.1984 Zurych (Szwajcaria) Karl Spenger, Martin Messner HB-BFC Jura 43:08 793,00 29 28.09.1985 Genewa (Szwajcaria) Josef Starkbaum, Gert Scholz HB-BBL Volksbank 21:09 342,00 30 18.10.1986 Salzburg (Austria) Josef Starkbaum, Gert Scholz HB-BBL Volksbank 19:11 272,43 31 3.10.1987 Seefeld in Tirol (Austria) Josef Starkbaum, Gert Scholz Ekipa Austrii zdobyła puchar na własność. HB-BBL Volksbank 32:16 852,00 32 23.10.1988 Bregenz (Austria) Josef Starkbaum, Gert Scholz OE-PZS Polarstern 41:09 1110,90 33 16.09.1989 Lech (Austria) Josef Starkbaum, Gert Scholz OE-PZS Polarstern 37:33 911,20 34 2.09.1990 Lech (Austria) Josef Starkbaum, Gert Scholz Ekipa Austrii zdobyła po raz drugi puchar na własność. OE-PZS Polarstern 33:20 692,50 35 21.09.1991 Lech (Austria) Volker Kuinke, Jürgen Schubert D-EUREGIO 44:18 1039,40 36 19.09.1992 Stuttgart (Niemcy) David Levin, James Herschend D-ASPEN 45:36 964,19 37 4.10.1993 Albuquerque (Stany Zjednoczone) Josef Starkbaum, Rainer Röhsler OE-PZS Polarstern 59:29 1832,00 38 18.09.1994 Lech (Austria) Karl Spenger, Christian Stoll HB-BZH Stadt Wil 31:01 825,14 39 9.09.1995 Wil (Szwajcaria) Wilhelm Eimers, Bernd Landsmann D-OCOL Columbus II 92:11 1628,10 40 28.09.1996 Warstein (Niemcy) Wilhelm Eimers, Bernd Landsmann D-OCOL Columbus II 72:01 1286,90 41 7.09.1997 Warstein (Niemcy) Vincent Leÿs, Jean François Leÿs F-PPSE Le Petit Prince 45:30 1732,50 42 12.09.1998 Paryż (Francja) Zawody nie odbyły się z powodu złych warunków meteorologicznych 43 1.10.1999 Albuquerque (Stany Zjednoczone) Phillipe De Cock, Ronny Van Havare D-OCOX Belgica II 40:15 1666,54 44 9.09.2000 Saint-Hubert (Belgia) Wilhelm Eimers, Bernd Landsmann D-OOWE Columbus IV 70:49 795,70
od 2001 Edycja Data Miejsce zawodów Załoga Kraj Balon Czas lotu [h] Odległość [km] 45 8.09.2001 Warstein (Niemcy) Vincent Leÿs, Jean François Leÿs F-PPSE Le Petit Prince 77:47 1626,60 46 31.08.2002 Châtellerault (Francja) Vincent Leÿs, Jean François Leÿs F-PPSE Le Petit Prince 69:59 1282,30 47 14.09.2003 Arc-et-Senans (Francja) Vincent Leÿs, Jean François Leÿs Ekipa Francji zdobyła puchar na własność. F-PPSE Le Petit Prince 53:42 1596,50 48 29.08.2004 Thionville (Francja) Richard Abruzzo, Carol Rymer Davis N96YD Zero Gravity 52:52 1803,36 49 1.10.2005 Albuquerque (Stany Zjednoczone) Robert Berben, Benoît Siméons N6326T 65:20 3400,39 50 9.09.2006 Waasmunster (Belgia) Philippe De Cock, Ronny Van Havere D-OCOX Belgica II 66:53 2449,60 51 15.09.2007 Bruksela (Belgia) Zawody nie odbyły się 52 7.10.2008 Albuquerque (Stany Zjednoczone) David Hempleman-Adams, Jonathan Mason N4054N Lady Luck 74:12 1768,67 53 5.09.2009 Genewa (Szwajcaria) Sébastien Rolland, Vincent Leÿs F-PPSE Golden Eyes 85:18 1588,29 54 25.09.2010 Bristol (Wielka Brytania) Kurt Frieden, Pascal Witprächtiger HB-QKF MM-Technics 58:37 2434,31 55 10.09.2011 Gap-Tallard (Francja) Sébastien Rolland, Vincent Leÿs F-PPSE 26:42 779,83 56 31.08.2012 Ebnat-Kappel (Szwajcaria) Sébastien Rolland, Vincent Leÿs F-PPGB 69:02 1620,06 57 24.08.2013 Grand Nancy-Tomblaine (Francja) Vincent Leÿs, Christophe Houver Ekipa Francji zdobyła po raz drugi puchar na własność. F-PPGB 73:33 1402,43 58 29.08.2014 Vichy (Francja) Wilhelm Eimers, Matthias Zenge D-OTLI 61:35 1410,64 59 28.08.2015 Pau (Francja) Kurt Frieden, Pascal Witprächtiger HB-QKF 68:21 2080,80 60 18.09.2016 Gladbeck (Niemcy) Kurt Frieden, Pascal Witprächtiger HB-QKF MM Technics 58:12 1803,40 61 8.09.2017 Fribourg (Szwajcaria) Vincent Leÿs, Christophe Houver F-PPGB 36:20 1836,06 62 28.09.2018 Berno (Szwajcaria) Mateusz Rękas, Jacek Bogdański D-OWBA 58:28 1145,29 63 13.09.2019 Montbéliard (Francja) Laurent Sciboz, Nicolas Tieche HB-QRV 82:03 1774,76 64 21.08.2021 Toruń (Polska) Kurt Frieden, Pascal Witprächtiger HB-QKF MM Technics 85:10 1559,68 65 2.09.2022 St. Gallen (Szwajcaria) Wilhelm Eimers, Benjamin Eimers D-OTLI Leonid 60:45 1572,36 66 5.10.2023 Albuquerque (Stany Zjednoczone) Eric Decellieres, Benoit Havret F-PPSE (LE PETIT PRINCE) 85:43 2661,40 67 14.09.2024 Münster (Niemcy) Christian Wagner, Stefanie Liller OE-ZZM 67:01 2111,17 68 5.09.2025 Metz (Francja) Kurt Frieden, Pascal Witprächtiger HB-BLA 67:30 1359,09
Państwa biorące udział w pucharze