Poprawność polityczna () – sposób używania języka w dyskursie publicznym, którego deklarowanym celem jest wyrażanie szacunku dla różnych grup społecznych (w tym szczególnie mniejszościowych m.in. pod względem rasy, płci, kultury, czy orientacji seksualnej) oraz dyskryminowanych. Współczesne znaczenie tego terminu zostało ukształtowane przez debatę pomiędzy konserwatystami (np. Allan Bloom, Dinesh D’Souza) a przedstawicielami nowej lewicy w USA w latach 80. XX wieku.
W Wielkiej Brytanii i USA termin na ogół funkcjonuje jako określenie o negatywnych konotacjach. Od lat 90. XX wieku stosowany jest przez osoby o prawicowych poglądach, jako rodzaj krytyki działań mających na celu walkę z seksizmem, rasizmem, antysemityzmem, homofobią. Termin przyjął się jako internacjonalizm o zasięgu ogólnoeuropejskim.
Koncepcja znaczenia Poprawność polityczna ma na celu unikanie zwrotów, które mogą być uznawane za obraźliwe lub nacechowane negatywnie. Poprawność polityczna obejmuje samoograniczanie w posługiwaniu się symbolami i określeniami, które mogą wykluczać, marginalizować lub obrażać dyskryminowane grupy społeczne. Z perspektywy lingwistycznej działania te można uznać za formę preskryptywizmu, gdyż ich celem jest wywarcie pewnego wpływu na zachowania językowe (w tym przypadku nie chodzi jednak o normy poprawności językowej). Celem stosowania poprawności politycznej może być obniżenie poziomu antyspołecznych uprzedzeń i dyskryminacji danych grup społecznych. Używanie zwrotów bardziej neutralnych bywa także motywowane chęcią uniknięcia protekcjonalności i respektowania godności osób, do których odnoszą się pejoratywne określenia. Elementem poprawności politycznej może być wprowadzanie feminatywów, czyli żeńskich form nazw zawodów i funkcjiLingwistyka Stosowana 8, 2013.indd.
Poprawność polityczna opiera się na zaczerpniętym m.in. od B.L. Whorfa założeniu, że język wpływa na rzeczywistość, a stosowanie obraźliwego i atakującego języka przyczynia się do zwiększenia poziomu uprzedzeń i wpływa na postawy wobec dyskryminowanych grup.
Krytyka koncepcji poprawności politycznej Niektóre osoby, szczególnie o poglądach konserwatywnych, porównują poprawność polityczną do nowomowySchmidt M. The Orwellian Language of Big Government, NTUF Policy Paper 152. Spotyka się ona z negatywnym odbiorem tych środowisk przez postrzeganie jej jako zakazu krytyki określonych grup, wynikający z ich pochodzenia, historii, kultury lub zachowania. Poprawność polityczna przez krytyków bywa określana mianem cenzury lub neocenzury. Krytycy poprawności politycznej wskazują też na fakt, że może mieć ona efekt mrożący i zniechęcający do słusznej krytyki osoby z grup mniejszościowych z obawy o bycie oskarżonym o dyskryminację.
Niektórzy językoznawcy zwracają uwagę na fakt, że zastępowanie słów tradycyjnych określeniami bardziej poprawnymi politycznie może prowadzić do trudności w rozumieniu tekstów, a określenia takie nie mają w języku polskim żadnych skojarzeń negatywnych. Jerzy Bralczyk uważa, że nie należy usuwać z języka tradycyjnych słów na określenie narodowości, ale używać ich w pozytywnym kontekście.
Zobacz też
akcja afirmatywna mowa nienawiści nowomowa psi gwizdek zbrodnie nienawiści
Przypisy
Bibliografia
Isabelle Barbéris, L'art du politiquement correct. Le nouvel académisme anticulturel, Paris, PUF, 2019, 208 p. (ISBN 978-2-13-080478-9). Philippe Bernier Arcand, Faux rebelles: les dérives du "politiquement incorrect", Montréal, Poètes de brousse, 2022, 148 p. (ISBN 978-2-925226-05-5) Michael Behrens, Robert von Rimscha: „Politische Korrektheit“ in Deutschland: eine Gefahr für die Demokratie. Bouvier 1995, ISBN 978-3-416-02540-9. Diedrich Diederichsen: Politische Korrekturen. Kiepenheuer & Witsch, Köln 1996, ISBN 3-462-02551-1 Nat Hentoff, Free Speech for Me – But Not for Thee, HarperCollins, 1992, (ISBN 0-06-019006-X) Geoffrey Hughes: Political Correctness: A History of Semantics and Culture. Wiley-Blackwell, Maldon 2009, ISBN 1-4051-5278-8 Josef Joffe, Dirk Maxeiner, Michael Miersch, Henryk M. Broder: Schöner Denken: Wie man politisch unkorrekt ist. Piper, München / Zürich 2008, ISBN 978-3-492-25316-1. Klaus Rainer Röhl: Deutsches Phrasenlexikon. Lehrbuch der Politischen Korrektheit für Anfänger und Fortgeschrittene. Mit Zeichnungen von Klaus Böhle. Ullstein, Berlin / Frankfurt am Main 1995, 3. Auflage 1995, ISBN 3-550-07077-2. Jörg Schönbohm: Politische Korrektheit: Das Schlachtfeld der Tugendwächter. Manuscriptum, Leipzig 2009, ISBN 978-3-937801-56-8. Switzer, Jacqueline Vaughn. Disabled Rights: American Disability Policy and the Fight for Equality. Washington DC: Georgetown University Press, 2003 Sabine Wierlemann: Political Correctness in den USA und in Deutschland. Erich Schmidt, Berlin 2002, ISBN 3-503-06144-4.
Kategoria:Socjologia polityki Kategoria:Teoria polityki