Władysław Mącior (ur. 25 czerwca 1930 w Szynwałdzie, zm. 20 października 2022In memoriam: Władysław Mącior) – polski prawnik, profesor nauk prawnych, specjalista prawa karnego, doradca ministra sprawiedliwości Zbigniewa Ziobry, nauczyciel akademicki Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Życiorys W latach 1951–1953 studiował na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Na własną prośbę przeniesiony został na Wydział Prawa UJ, który ukończył w 1957. Stopień doktora nauk prawnych uzyskał w roku 1963 na podstawie pracy pod tytułem „Polska konstrukcja podżegania i pomocnictwa a teoria udziału w przestępstwie.” Uchwałą Rady Wydziału Prawa UJ z dnia 10 grudnia 1968 na podstawie dorobku naukowego i pracy pt. „Problem przestępstw nieumyślnych na tle aktualnych wymagań teorii i praktyki” uzyskał stopień naukowy doktora habilitowanego w zakresie nauk prawnych. Jego praca habilitacyjna została nagrodzona w 1970 przez Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego. W latach 1978–1979 prowadził badania naukowe w Instytucie Maksa Plancka we Freiburgu, a w latach 1985 oraz 1987 na Uniwersytecie w Getyndze. Tytuł naukowy profesora nauk prawnych uzyskał w 1992 r. Prowadził wykłady i seminaria z prawa karnego na UJ, a ponadto wykłady z logiki dla prawników najpierw w Filii Wydziału Prawa UJ w Katowicach, a następnie także na UJ w Krakowie.
Był delegatem na I Krajowy Zjazd NSZZ „Solidarność”. Był członkiem Polskiej Sekcji Międzynarodowego Stowarzyszenia Prawa Karnego (Association internationale de droit pénal). Uczestniczył w pracach Centrum Obywatelskich Inicjatyw Ustawodawczych Solidarności. Do 15 listopada 2007 był wiceprzewodniczącym Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego przy Ministrze Sprawiedliwości.
Poglądy W swojej działalności naukowej zajmował się głównie problematyką przestępstwa i kary. W zakresie nauki o przestępstwie zakwestionował powszechnie uznawane przez prawników twierdzenie, że zaniechanie jest czynem. Twierdzenie to jest niezgodne z rzeczywistością, czyli fałszywe. Zaniechanie to brak czynu, a nie żaden czyn. W konsekwencji podważył powszechnie akceptowane przez prawników założenie, że każde przestępstwo musi być czynem. Założenie to jest nieadekwatne do potrzeb walki z przestępczością. Nie obejmuje bowiem zaniechania. Aby jednak móc karać za przestępstwa z zaniechania, przyjmuje się – wbrew rzeczywistości – że zaniechanie jest czynem.
Jego zdaniem system prawa karnego powinien opierać się na realistycznym założeniu, że przestępstwo jest czynem zakazanym (działaniem) lub brakiem czynu nakazanego (zaniechaniem)Zob. Krystyna Daszkiewicz: „Kodeks Karny z 1997 roku, Uwagi krytyczne” Gdańsk 2001. .. Jest zwolennikiem sprawiedliwościowej racjonalizacji kary. Kara jako dolegliwość powinna być sprawiedliwą odpłatą za wyrządzone zło, czyli za popełnione przestępstwo. Głównym wskaźnikiem jej wymiaru powinna być wina sprawcy. Od tej zasady możliwe są wyjątki na rzecz prewencji indywidualnej, ale tylko w odniesieniu do przestępców nieletnich i młodocianych. Jest zdecydowanym i konsekwentnym krytykiem kodeksu karnego z roku 1997. Jego zdaniem kodeks ten został pod wieloma względami źle opracowanyZob. Władysław Mącior, Nieudany Kodeks Karny z 1997 r. w: „W kręgu teorii i praktyki prawa karnego, księga poświęcona pamięci profesora Andrzeja Wąska’’, Lublin 2005, s. 257-269. .. Sankcje karne zostały nadmiernie zredukowane, zwłaszcza za przestępstwa popełnione przy użyciu przemocy wobec ofiary. Idea kary sprawiedliwej nie znalazła w kodeksie normatywnego wyrazu, co jest dużym jego błędem. Mącior twierdził, że u podstaw tego kodeksu legły następujące czynniki: ideologia liberalizmu w prawie karnym, naiwna wiara w resocjalizację przestępców, znacznie większa troska o przestępców aniżeli o ich ofiary.
W związku z oparciem kodeksu karnego z roku 1997 na takich przesłankach Mącior pisał tak:„im dłużej będzie obowiązywał niepoprawiony kodeks karny, tym gorzej dla społeczeństwa, natomiast tym lepiej dla przestępców.”Władysław Mącior: Złe prawo należy zmienić, [w:] Aktualne problemy prawa karnego – Księga pamiątkowa z okazji Jubileuszu 70. urodzin Profesora Andrzeja Szwarca. Poznań: Wyd. Naukowe UAM, 2009, s. 379. .
Publikacje naukowe Monografie Problem przestępstw nieumyślnych na tle aktualnych wymagań teorii i praktyki, Kraków: Zeszyty Naukowe UJ, 1968. Czyn ludzki i jego znaczenie w prawie karnym, Warszawa: Wyd. Prawnicze, 1990, .
Artykuły dot. podstawowych zagadnień prawa karnego O finalizmie w prawie karnym, Warszawa: „Państwo i Prawo” nr 6/1971. Nieświadomość bezprawności czynu a odpowiedzialność karna, Warszawa: „Państwo i Prawo” nr 10/1972. Zbieg przepisów ustawy jako problem logiczny i prawny, Warszawa: „Państwo i Prawo” nr 1/1975, Odpowiedzialność karna za przestępne współdziałanie, Warszawa: „Państwo i Prawo” nr 4/1977 (artykuł napisany dla uczczenia 80-tej rocznicy urodzin profesora Władysława Woltera). Das Verbrechen als verbotene Handlung oder als Mangel der gebotenen Handlung, Zeitschrift für die gesamte Strafrechtswissenschaft, Band 93 / 1981 / Heft 3, . Kara śmierci jako ultima ratio, Warszawa: „Państwo i Prawo” nr 9-12/1981. Die polnische Konstruktion von Anstiftung und Beihilfe, „Recht in Ost und West”, Heft 1/1986, . Der Begriff und die Bedeutung der gesellschaflichen Gefährlichkeit der Tat im polnischen Strafgesetzbuch von 1969, „Recht in Ost und West”, Heft 1 / 1989, . Negatywny wpływ marksizmu na polską naukę prawa karnego, Warszawa: „Palestra” nr 8-9/1990.Nr indeksu 36851, . Założenia nowej polityki karnej. Analiza Kodeksu Karnego z 1997 roku. „Kwartalnik konserwatywny” Nr 5, s. 21-33, Lato 1999 Wyd. A.S.A.P Warszawa, . Nieudany kodeks karny z 1997 roku, [w:] W kręgu teorii i praktyki prawa karnego, Księga poświęcona pamięci Profesora Andrzeja Wąska, Lublin 2005, . Kara dostosowana do stopnia winy sprawcy. Rzeczpospolita Nr 123(6503)s. C3, 28 maja 2003. Naczelne założenia prawa karnego a rzeczywistość, [w:] Skargowy model procesu karnego, Księga ofiarowana Profesorowi Stanisławowi Stachowiakowi, Warszawa 2008, . Złe prawo należy zmienić, [w:] Aktualne problemy prawa karnego – Księga pamiątkowa z okazji Jubileuszu 70. urodzin Profesora Andrzeja Szwarca. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2009, s. 367-379. . Powstanie i zmierzch krakowskiej szkoły prawa karnego [w:] Księga jubileuszowa Profesora Romualda Kmiecika, Warszawa: Wydawnictwo Iudicium et Scientia, 2011, . Nieudane regulacje kodeksowe a polityka karna. "Dziennik Gazeta Prawna" Nr 214 (3604), s. B13, 5 listopada 2013.
Inne artykuły Czy Senat powinien nadal istnieć. „Rzeczpospolita” 239 (3888) s. 5, 13 października 1994. Na granicy prawa. „Rzeczpospolita”. 268 (3917) s.16, 18 listopada 1994. . Transplantacja – ale uczciwa. „Dziennik Polski”. 95 (15461) s. 15, 24 kwietnia 1995. r. . Nietykalność cielesna także po śmierci. Kontrowersyjna transplantacja „Rzeczpospolita – Prawo co dnia” Nr 214 (4167), s. 14, 15 września 1995 r. . Nadmierna liberalizacja jest tak samo szkodliwa jak nadmierna represja. „Rzeczpospolita”. 113 (4367) s. 17, 16 maja 1996. . Referendum konstytucyjne. „Prawo i Życie”. 26 (1693) s. 27, 28 czerwca 1997. . Obrona konieczna. „Prawo i Życie”. 14 (1729) s. 16-17, 7 kwietnia 1998; . Sąd nad złem – Parlamentarny osąd Polski Ludowej i komunizmu. „Prawo i Życie”. 17 (1732) s. 12-13, 28 kwietnia 1998. Zasada Petera. „Prawo i Życie”. 30 (1745) s. 16-17, 18 sierpnia 1998. Dwie Polski: posierpniowa i postkomunistyczna. „Tygodnik Solidarność” Nr 51/52(379-/380) s. 10-11, 1995. Oświęcimskie krzyże. „Prawo i Życie”. 36 (1751) s. 19, 10 listopada 1998 r. Błędne założenia polityki karnej – Wadliwy kodeks karny i ultraliberalni sędziowie to czynniki uniemożliwiające sprawiedliwie sadzenie przestępców. „Życie”. 106 (1096) s. 14, 8 maja 2000. Cynizm postkomunistyczny. „Tygodnik AwS”. 24 (179) s. 20, 11 czerwca 2000 r. . Nie sztuka twierdzić, sztuka uzasadnić. „Rzeczpospolita”. 195(6272) s. C3, 22 sierpnia 2002. . Kryzys autorytetu władzy. „Jurysta – Magazyn prawny”. 9-10 (120-121) s. 30-33, 2003. . Konstytucja i kodeksowa ochrona życia. „ Jurysta – Magazyn prawny”. 3 (126) s. 3-5, 2004. . Pozorny autorytet. „Gazeta Polska” Nr 7 (760) s. 10, 13 lutego 2008. . „Jaka wina, taka kara” Rozmowa z prof. Władysławem Mąciorem – rozmawiał Włodzimierz Knap. „Dziennik Polski”. 255(19 569) s. 11, 30 października 2008. . Mit kary nieuchronnej. „ Dziennik Polski – Kraków”. 132 (20 055) s. A9, 9 czerwca 2010. . Wolność słowa a godność człowieka. „Dziennik Gazeta Prawna”. 111 (3249W1) s. A15, 11 czerwca 2012. Prawo do dziecka istnieje jak prawo do wolności. „Dziennik Gazeta Prawna”. 213 (3351W1) s. A4, 2-4 listopada 2012. Niekompetencja a wspinanie się po szczeblach kariery. „Dziennik Gazeta Prawna”. 59 (3449W2) s. A4, 25 marca 2013. Przywrócić niektórym występkom charakter zbrodni. „Dziennik Gazeta Prawna”. 103 (3493W1) s. B12, 29-30 maja 2013. Społeczna solidarność 33 lata po powstaniu "Solidarności" "Dziennik Gazeta Prawna" 167 (3557) s. A5, 29 sierpnia 2013. Upadek komunizmu: pewne sprawy warto przypomnieć. "Dziennik Gazeta Prawna" 108 (3749) s. A6, 5 czerwca 2014. Granice ochrony życia. "Dziennik Gazeta Prawna" 192 (3833) s. C8, 3-5 października 2014. Troska o przestępców, a nie o ofiary. „Rzeczpospolita”. 128(10157) s. I3, 3 – 4 czerwca 2015. Dodatek tylko dla prenumeratorów "Rz". . Sejm powinien mieć prawo uchylania błędnych orzeczeń TK. "Dziennik Gazeta Prawna" 138 (4285) s. D7, 19 lipca 2016.
Ponadto Mącior jest autorem wielu glos do orzeczeń Sądu Najwyższego oraz kilku recenzji prac naukowych, m.in. książki ks. prof Tadeusza Ślipko SJWładysław Mącior Kara śmierci z teologicznego i filozoficznego punktu widzenia „Przegląd Powszechny”. Nr 11/951(tom 307 rok 117)s.268-269,WAM Jezuici Warszawa, listopad 2000 r., .. Napisał wspomnienia pośmiertne profesorów nauk prawnych Władysława WolteraWładysław Mącior Wspomnienie,prof.Władysław Wolter(1897-1986)„Gazeta Wyborcza-Kraków”. Nr 280 (4491)s.7,Kraków z dnia 2 grudnia 2003 r., ., Jana SehnaWładysław Mącior Wspomnienie Profesor Jan Sehn (1909-1965)„Gazeta Wyborcza-Kraków”. s.7,Kraków z dnia 10-11 grudnia 2005 r. . i Juliusza MakarewiczaWładysław Mącior Wspomnienie (1872-1955) Profesor Juliusz Makarewicz „Gazeta Wyborcza-Kraków”, s. 7, Kraków z dnia 13 kwietnia 2006 r. .
Udział w ważniejszych konferencjach naukowych krajowych i zagranicznych Kraków, październik 1974 – referat nt. zbiegu przepisów ustawy. Popowo, maj 1977 – głos w dyskusji, [w:] Zeszyty Naukowe Instytutu Badania Prawa Sądowego, numer specjalny z 1978. Bonn, maj 1979 – głos w dyskusji nt. etiologii przestępstwa. Katowice, wrzesień 1982 – referat nt. ogólnych dyrektyw sądowego wymiaru kary. Frankfurt a.M., maj 1985 – głos w dyskusji nt. prewencji generalnej jako dyrektywy wymiaru kary, [w:] Zeitschrift für die gesamte Strafrechtswissenschaft, B.97 / 1985 / Heft 4. Kazimierz n. Wisłą, kwiecień 1988 – konferencja naukowa zorganizowana przez Katolicki Uniwersytet Lubelski nt. reformy prawa karnego; głos w dyskusji nt. kary śmierci oraz przerywania ciąży. Kraków, czerwiec 1988; międzynarodowa konferencja nt. „Konstytucyjne podstawy wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych” – głos w dyskusji nt. konstytucyjnego zapisu zasady nullum crimen sine lege poenali. Kraków, śierpień 1988 – Międzynarodowa Konferencja Praw Człowieka zorganizowana przez Komisję ds. Interwencji i Praworządności NSZZ „Solidarność” – udział w obradach.
Odczyty wygłoszone za granicą Instytut Maksa Plancka we Freiburgu, 1979 – odczyt nt. czynu i zaniechania w prawie karnym. Uniwersytet w Getyndze oraz w Kolonii, 1985 – odczyt nt. polskiej konstrukcji podżegania i pomocnictwa. Uniwersytet w Getyndze, 1987 – odczyt nt. pojęcia społecznego niebezpieczeństwa czynu w polskim kodeksie karnym z 1969 r.
Kontrowersje wokół artykułu w Newsweeku Polska