I Wieluński Batalion Obrony Narodowej (batalion ON „Wieluń I”) – pododdział piechoty Wojska Polskiego II RP.
Organizacja i formowanie Batalion sformowany został wiosną 1939, w powiecie wieluńskim, w składzie Sieradzkiej Brygady ON według etatu batalionu ON typ IV. Jednostką administracyjną i mobilizującą dla batalionu ON „Wieluń I” był 31 pułk Strzelców Kaniowskich.
I Wieluński batalion ON w kampanii wrześniowej W kampanii wrześniowej walczył w składzie Oddziału Wydzielonego nr 2 płk. dypl. Jerzego Grobickiego (10 Dywizji Piechoty, Armia „Łódź”).
1 września na jednostki Zgrupowania nr 2 (OW nr 2) uderzyły oddziały niemieckiej 17 Dywizji Piechoty wraz z przydzielonym jej pułkiem piechoty zmotoryzowanej SS-Leibstandarte „Adolf Hitler” oraz elementy niemieckiej 1 Dywizji Lekkiej. Niemieckiemu atakowi główny opór stawił 1 pułk kawalerii KOP. Na lewe skrzydło 1 pkaw. KOP naciskały silnie oddziały rozpoznawcze 1 DLek. oraz na pododdziały batalionu ON „Wieluń II” w kierunku Wielunia. W tym celu na rozkaz dowódcy Zgrupowania nr 2 w lesie na wschód od Mieleszyna zgrupowano odwodowe kompanie obu wieluńskich batalionów ON z zadaniem wykonania kontrataku ze wsparciem dwóch baterii 10 pułku artylerii lekkiej. Z I Wieluńskiego batalionu ON została wyznaczona 2 kompania ON „Wieruszów”. Około godz.17 rozpoczął się kontratak na niemiecką piechotę walczącą z 1 pkaw. KOP, kontratakujące kompanie dostały się pod gwałtowny i silny ostrzał ukrytej dotąd w lesie niemieckiej broni maszynowej, a następnie dostały się pod ostrzał obu polskich baterii 10 pal. Kontratak nie powiódł się obie kompanie odniosły duże straty osobowe i się wycofały na podstawy wyjściowe. Wśród poległych znalazł się por. Wiktor Sas dowódca kompanii, ppor. Tadeusz Zajdel, 3 szeregowych, kilkunastu żołnierzy odniosło rany. Dowództwo kompanii objął ppor. rez. Zenon Polak. Nocą 1/2 września na rozkaz płk. Grobickiego batalion wycofał się na następne stanowiska obrony w rejonie Sokolnik.
2 września w godzinach popołudniowych batalion ON „Wieluń I” wraz z batalionem ON „Wieluń II” na rozkaz płk. Grobickiego przemieściły się na następną pozycję opóźniająca w rejonie wsi Siedliska, wysuwając ubezpieczenia na skraj lasu. W nocy pomiędzy ubezpieczeniami i podchodzącymi patrolami niemieckimi doszło do wymiany ognia. W nocy 2/3 września na rozkaz dowódcy Zgrupowania nr 2 oba bataliony podjęły marsz za rzekę Wartę. O świcie 3 września przeszły przez Lututów kierując się na wieś Piaski na prawym brzegu Warty. Marsz prowadzono poprzez Złoczew, Hutę Szklaną, Lipno, Barczew, Chojnę, na most pod Bieleniem. Podczas przeprawy batalion został zbombardowany przez niemieckie lotnictwo. Straty były niewielkie kilku żołnierzy odniosło rany. Przejściowo obsadził odcinek obrony po 30 pułku piechoty Woźniki-Pstrokonie.
Ze względu na potrzebę zmian personalnych w składzie Zgrupowania nr 2 wchodzącego w skład 10 DP, jego dowództwo od płk. Jerzego Grobickiego wyznaczonego na dowódcę Kresowej Brygady Kawalerii przejął ppłk. Feliks Kopeć dowódca 1 pkaw. KOP. Po odpoczynku w lesie Zygmuntów i uzupełnieniu amunicji 4 września, batalion był gotowy do dalszych działań na stanowiskach obronnych na odcinku Woźniki-Pstrokonie na linii rzeki Warty. Wieczorem 4 września oddziały niemieckie zdobyły przyczółek na odcinku 30 pułku piechoty w rejonie Bielenia oraz opanował wzgórze 185 z wiatrakiem. Do wykonania kontrataku wyznaczone zostały 1 pułk kawalerii KOP i batalion ON „Wieluń I”. Kontratak kawalerzystów KOP i I Wieluńskiego batalionu ON podjęty po północy 5 września doprowadził do częściowego zepchnięcia niemieckiej piechoty na wał przeciwpowodziowy na Warcie. Zdobyć wzgórze 185 i wyprzeć oddziały niemieckie na lewy brzeg Warty nie udało się do świtu 5 września. Batalion poniósł straty, wśród rannych znalazł się por. Emil Woźniak dowódca 1 kompanii ON „Wieluń I”.
I Wieluński i II Wieluński bataliony ON wycofały się nocą 5/6 września w rejon Lutomierska nad Nerem. Tam kpt. Stefan Faczyński 6 września otrzymał rozkaz reorganizacji obu batalionów wieluńskich. Kolejnym rozkazem nocą 6/7 września oba bataliony podjęły marsz do Warszawy. Marsz prowadzono poprzez Stryków, Głowno, Łowicz, Sochaczew, Błonie. Bataliony dotarły do Warszawy w nocy 8/9 września.
9 września batalion odpoczywał, a następnie wraz II Wieluńskim batalionem ON 10 września poprzez most Poniatowskiego przekroczył Wisłę i podjął marsz do Otwocka, gdzie zajął obronę. 11 września I i II Wieluńskie bataliony ON wykonały natarcie na Karczew, wypierając oddziały niemieckie za Wisłę. Po zwycięskiej walce bataliony przeszły przez Sobiekursk, w rejon Warszawice-Osieck. Tam 12 września dołączyły do 1 pkaw. KOP. 13 września na oddziały Zgrupowania nr 2 ppłk. Feliksa Kopcia uderzyły oddziały niemieckiej 1 Dywizji Pancernej, która przeprawiła się przez Wisłę na tym odcinku. Oddziały niemieckie rozbiły 1 pułk kawalerii KOP oraz zadały obu wieluńskim batalionom znaczne straty osobowe. Bataliony pozbawione broni przeciwpancernej były bezbronne wobec niemieckich czołgów. Z batalionów ocalało około 200-300 żołnierzy, którzy jako jeden oddział przedzierali się w kierunku Lublina, toczył walki podczas których stracił około 40 żołnierzy. Pozostałość obu batalionów została 17 września okrążona pod wsią Stoczek nad Wilgą, gdzie z braku amunicji zostały wzięte do niemieckiej niewoli. Obsada personalna Dowództwo dowódca – kpt. Stefan Faczyński adiutant – ppor. Longin Frankowski lekarz – por. lek. Zwierzyński (por. lek. Markus Weltman) dowódca plutonu ppanc. - plut. pchor. Kazimierz Oblizajek sekcja zaopatrzenia – ppor. Władysław Smarzyński
1 kompanii ON „Wieluń I” dowódca kompanii – por. Emil Woźniak dowódca I plutonu – ppor. rez. Kolasiński dowódca II plutonu – ppor. rez. Nagrodzki dowódca III plutonu – ppor. rez. Władysław Pajszczyk dowódca plutonu ckm - ppor. rez. Jerzy Dul
2 kompanii ON „Wieruszów” dowódca kompanii – por. Wiktor Sas (+ 1 IX 1939), ppor. rez. Zenon Polak dowódca I plutonu – ppor. Kazimierz Dominas dowódca II plutonu – ppor. Zenon Polak dowódca III plutonu – ppor. Tadeusz Zajdel(+ 1 IX 1939) dowódca plutonu ckm - ppor. Mieczysław Wiktor Plewiński
3 kompanii ON „Rudniki” dowódca kompanii – por. Engels dowódca I plutonu – ppor. rez. Piotr Gasztych dowódca II plutonu – ppor. rez. Jan Glądała dowódca III plutonu – ppor. rez. Bolesław Jacaszek dowódca plutonu ckm - por. rez. Henryk Zieliński
Przypisy
Bibliografia
Tadeusz Jaruga: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939 : organizacja, działania bojowe, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975 Stefan Kranc: Wieluńskie Bataliony Obrony Narodowej w Wojnie Obronnej Polski 1939 r. [w:] Siedem wieków Wielunia. Warszawa-Łódź: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987.
Wieluń I, Batalion ON Kategoria:Polskie jednostki obrony narodowej utworzone w 1939 Wieluń I, Batalion ON Kategoria:Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Wieluniu