Władysław Siemaszko, ps. „Wir” (ur. 8 czerwca 1919 w KurytybieWho is Who w Polsce. Wydanie II, 2003 r., strona 3861. Wyd. Hübners blaues Who is who. ., zm. 11 grudnia 2025 ) – polski prawnik, kombatant Armii Krajowej, działacz kresowy, od lat 80. XX wieku badacz ludobójstwa na Wołyniu w okresie II wojny światowej. Kawaler Orderu Orła Białego i Orderu Virtuti Militari.
Życiorys Syn polskiego dyplomaty. Mieszkał na Wołyniu w latach 1924–1944. W 1940 skazany przez sąd sowiecki na karę śmierci (zamienioną później na 10 lat łagru). Osadzony w więzieniu w Łucku do czerwca 1941, uniknął masowej egzekucji przeprowadzonej przez funkcjonariuszy Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych (NKWD). W latach 1942–1944 walczył w szeregach Armii Krajowej jako oficer 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty. W 1945 aresztowany ponownie przez władze radzieckie, a następnie przekazany polskim władzom komunistycznym. W więzieniu przebywał do 1948. Po wojnie ukończył studia na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Do chwili przejścia na emeryturę pracował jako radca prawny.
W 1984 po opublikowaniu na łamach czasopisma „Nurt” artykułu Jerzego Tomaszewskiego, w którym autor oskarżył Armię Krajową o mordowanie ukraińskich cywilów, środowisko kombatanckie żołnierzy 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty Armii Krajowej przystąpiło do zbierania relacji świadków na temat wydarzeń z okresu 1943–1944. Efektem zainicjowanych wtedy prac dokumentacyjnych były publikacje Władysława Siemaszki oraz jego córki Ewy Siemaszko dotyczące zbrodni popełnionych przez ukraińskich nacjonalistów na Polakach na WołyniuMusieliśmy pokazać tragedię na Wołyniu, „Nasz Dziennik”, 22–23 listopada 2008 [dostęp 6 sierpnia 2010]..
Jego opracowanie wydane w 1990 r. Zbrodnie nacjonalistów ukraińskich dokonane na ludności polskiej na Wołyniu 1939–1945 napisane wraz z J. Turowskim zostało krytycznie ocenione przez Andrzeja Leona Sowę„Zamieszczony w książce materiał nie został opracowany przez autorów krytycznie, lecz jedynie uporządkowany chronologicznie – stąd wątpliwe są daty, podawana liczba ofiar (raz pisze się o liczbie ofiar, innym razem o liczbie rodzin), a nawet nazwy miejscowości. Nie wykluczone, iż niektóre wydarzenia podawane są dwukrotnie, tyle że z innymi datami. (...) Jeszcze większe zastrzeżenia wzbudzają wątpliwe metodologiczne próby dokonania całościowej oceny liczby ofiar polskich na Wołyniu. Stąd też praca doczekała się ocen krytycznych, tak ze strony polskiej, jak i ukraińskiej.” Andrzej Leon Sowa – „Stosunki polsko-ukraińskie 1939–1945”, Kraków 1998, s. 22–23. Jest to ocena pracy W. Siemaszki i J. Turowskiego Zbrodnie nacjonalistów ukraińskich dokonane na ludności polskiej na Wołyniu 1939–1945 wydanej w 1990., krytyczne uwagi do książki „Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939–1945” miał również ukraiński historyk Ihor IljuszynIhor Iljuszyn – „UPA i AK. Konflikt w Zachodniej Ukrainie (1939–1945)”, Warszawa 2009, , s. 34–37.. Z kolei opracowanie to pozytywnie oceniają polscy historycy – Grzegorz Hryciuk„Największą wartość merytoryczną ma imponujące pod względem objętościowym, będące efektem wieloletniej benedyktyńskiej pracy, opracowanie Władysława i Ewy Siemaszków. Przynosi ono najpełniejsze, co nie oznacza, że bezdyskusyjne, zestawienie i dokumentację polskich ofiar.” Grzegorz Hryciuk – Przemiany narodowościowe i ludnościowe w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach 1931–1948, Toruń 2005, , s. 14. i Grzegorz Motyka„Książka ta w wersji faktograficznej jest trudna do przecenienia. Autorom, po wykonaniu benedyktyńskiej wprost pracy, udało się zebrać ogromne bogactwo informacji na temat losów Polaków na Wołyniu. Niestety jest ona znacznie słabsza w części analitycznej.” Grzegorz Motyka, Ukraińska partyzantka 1942–1960, Warszawa 2006, , s. 26.. Entuzjastyczną ocenę wystawił mu także Ryszard Szawłowski„Podsumowując całość: dzieło Siemaszków doskonale dokumentuje całokształt ludobójstwa ukraińskiego na Polakach na Wołyniu w latach II wojny światowej. Stanowi w swej dziedzinie to, co w świecie anglosaskim określa się często jako definitive work – pracę ostateczną w sensie pełnego, dogłębnego i obiektywnego przebadania tematu.” – Ryszard Szawłowski, Przedmowa, [w:] Władysław Siemaszko, Ewa Siemaszko, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939–1945, Warszawa 2000, , s. 21..
Niejednokrotnie osobiście świadczył pomoc na rzecz Polaków zamieszkujących Wołyń, poprzez dostarczanie im niezbędnej pomocy materialnej„Biuletyn informacyjny 27 DWAK”, nr 3 (35), Warszawa lipiec-wrzesień 1992, s. 16..
Odznaczenia i nagrody Krzyż Walecznych (2-krotnie: 1948 i 1949) Medal Wojska (1948) Krzyż Armii Krajowej (1973) Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari (1989) Medal Polonia Mater Nostra Est (2002). Nagroda Literacka im. Józefa Mackiewicza wraz z córką Ewą za monografię Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939–1945Pamięć i sprawiedliwość, Instytut Pamięci Narodowej, ISSN 1427-7476 (recenzja). (2002).Nagroda Mackiewicza 2003.. Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej (2007).. Medal „Pro Memoria” wraz z córką Ewą (2010). Nagroda Kustosza Pamięci Narodowej wraz z córką Ewą (2011)Nagroda Kustosza Pamięci Narodowej dla dr Ewy Siemaszko i jej ojca Władysława.. Order Orła Białego w uznaniu znamienitych zasług w dokumentowaniu i upowszechnianiu prawdy historycznej, za działalność na rzecz środowisk kombatanckich (2019).
Przypisy
Bibliografia Tomasz Potkaj, Krzyże z Przebraża, zawiera krótką biografię W. Siemaszki
Notka biograficzna na stronie IPN
Kategoria:Absolwenci Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Kustosz Pamięci Narodowej Kategoria:Laureaci Nagrody Literackiej im. Józefa Mackiewicza Kategoria:Ludzie urodzeni w Kurytybie Kategoria:Ludzie związani z Wołyniem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Polonia Mater Nostra Est Kategoria:Odznaczeni Medalem Pro Memoria Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Armii Krajowej Kategoria:Odznaczeni Medalem Wojska Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (dwukrotnie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Oficerowie Armii Krajowej Kategoria:Polacy i obywatele polscy skazani na karę śmierci przez organa ZSRR Kategoria:Polscy działacze kresowi Kategoria:Polscy historycy Kategoria:Polscy stulatkowie Kategoria:Polskie ofiary represji stalinowskich Kategoria:Urodzeni w 1919 Kategoria:Zmarli w 2025