Potas (K, ) – pierwiastek chemiczny z grupy metali alkalicznych o liczbie atomowej 19.
Odkrycie Metaliczny potas odkrył i wyodrębnił w 1807 roku Humphry Davy poprzez elektrolizę stopionego wodorotlenku potasu przy użyciu nowo wynalezionego ogniwa galwanicznego. Potas był pierwszym metalem wyizolowanym przez elektrolizę. Polską nazwę zaproponował Filip Walter.
Występowanie, izotopy Głównymi minerałami są sylwin, sylwinit, karnalit, kainit, langbeinit i różne glinokrzemiany.
Trwałe są izotopy oraz . Ważnym nietrwałym izotopem jest słabo promieniotwórczy , z którego, zależnie od sposobu przemiany, powstaje lub . Przemiana w argon jest wykorzystywana w datowaniu skał i minerałów metodą potasowo-argonową.
Izotop 40K, pomimo dość długiego czasu połowicznego rozpadu (1,277 mld lat) jest na tyle powszechny w przyrodzie (0,0117% zawartości całego potasu), że stanowi największe źródło promieniowania pochodzącego od wewnątrz organizmów. Przykładowo w ciele człowieka daje on 4000 rozpadów (β lub γ) i jest to obok węgla 14C (również ok. 2600-4000 Bq) największa wartość, przy czym rozpady 40K są relatywnie wysokoenergetyczne, więc dawka promieniowania wynikająca z jego rozpadu jest największa.
Charakterystyka thumb|left|Reakcja potasu z wodą przebiega gwałtownie Potas jest bardzo miękkim metalem. Można go kroić nożem, niczym ser. Jest bardzo aktywnym pierwiastkiem, potencjał standardowy układu /K wynosi −2,93 V. W kontakcie z wodą i kwasami zapala się, często wybuchowo. Reaguje z alkoholami, wypierając z nich wodór i tworząc alkoholany. O ile jego powierzchnia nie jest spasywowana (na powietrzu pokrywa się warstwą nadtlenku ), w kontakcie z powietrzem może się zapalić. Przechowuje się go w nafcie lub oleju parafinowym (najlepiej pod warstwą argonu).
Ważnymi związkami potasu są tlenek , nadtlenek i wodorotlenek , będący bardzo silną zasadą, oraz wiele soli. Prawie wszystkie sole potasu są dobrze rozpuszczalne w wodzie. Do trudno rozpuszczalnych soli potasu należą: nadchloran , heksachloroplatynian(IV) oraz wodorowinian . Potas tworzy także wodorek. Spalany w nadmiarze tlenu tworzy żółty ponadtlenek , a w ozonie pomarańczowy ozonek . Ważnym odczynnikiem chemicznym jest nadmanganian potasu .
Potas, podobnie jak sód, wykazuje chemiluminescencję – podczas powolnego utleniania tlenem atmosferycznym występuje delikatne świecenie.
Kationy należą do V grupy i barwią płomień na kolor różowo-fioletowy.
Znaczenie biologiczne bierze udział w przewodzeniu impulsów przez neuron podwyższa stopień uwodnienia koloidów komórkowych stanowi aktywator wielu enzymów
Potas w żywności Poniższa tabela przedstawia zawartość potasu w 100 g poszczególnych produktów (uwzględniono tylko te produkty, które w 100 g zawierają min. 250 mg potasu). + wykaz zawartości potasu w 100g poszczególnych produktów Produkt zawartość potasu soja sucha 2100 mg kakao 1900 mg morele suszone 1700 mg fasola sucha 1200 mg otręby pszenne 1182 mg orzechy pistacjowe 1100 mg koncentrat pomidorowy 1070 mg mak 960 mg groch suchy 940 mg soczewica sucha 870 mg nasiona słonecznika 800 mg pestki dyni 810 mg owoce suszone, daktyle, figi, jabłka, rodzynki, śliwki 650–950 mg frytki 700 mg Komosa ryżowa 674 mg migdały, orzechy ziemne, laskowe 600–800 mg awokado 600 mg gorzka czekolada 581 mg otręby owsiane 566 mg szpinak 550 mg orzechy włoskie 500 mg Pierś z indyka 460 mg ziemniaki (surowe) 454 mg Halibut 446 mgkakao gorzkie 16% 420 mg banan 395 mg wieprzowina 390 mg płatki owsiane, jęczmienne, żytnie 380–400 mg chleb pełnoziarnisty 300–400 mg chude mięso 300–400 mg ryby 300–400 mg kasze gruboziarniste 200–400 mg ziemniaki (gotowane) 295 mg Źródło: wg Kunachowicz H. i wsp.: Tabele składu i wartości odżywczej żywności. Wyd. Lek. PZWL, Warszawa 2005.
Skutki niedoboru Niedobór u człowieka powoduje: osłabienie organizmu zmniejszenie kurczliwości mięśnia sercowego osłabienie mięśni szkieletowych i gładkich
Niedobór u roślin powoduje: chlorozę liści zwiędły pokrój rośliny zahamowanie wzrostu korzenia, pędu martwicę organów
Kationy potasu są głównymi jonami wewnątrzkomórkowymi, koniecznymi do utrzymania potencjału czynnościowego błon komórkowych (patrz: znaczenie biologiczne pierwiastków).
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Pierwiastki chemiczne