thumb|Batalion walczył w składzie 1 Brygady Górskiej Żywiecki Batalion Obrony Narodowej (batalion ON „Żywiec”) – pododdział piechoty Wojska Polskiego II RP.
Formowanie batalionu Batalion został sformowany rozkazem Departamentu Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych l.1601 z dnia 2 maja 1939, z dniem 31 maja 1939, w składzie Podhalańskiej Brygady ON, według etatu batalionu ON typ IV. Dowództwo jednostki oraz 1 kompanię i pododdziały specjalne zorganizowano w Żywcu. 2 kompania powstała w Milówce, a 3 kompania w Rajczy. W oparciu o nowoutworzony 293 Obwód Przysposobienia Wojskowego. Jednostką administracyjną i mobilizującą dla Żywieckiego batalionu ON był 12 pułk piechoty w Wadowicach.
W sierpniu 1939 roku dokonano znaczących zmian w uzbrojeniu batalionu. Wycofane zostały francuskie karabiny Berthier wz. 1907 i ckm Hotchkiss wz. 1914, a w ich miejsce zostały dostarczone karabiny Mauser wz. 1898 z I wojny światowej (bez bagnetów) i cztery ckm wz. 1930. W czasie mobilizacji alarmowej pododdział otrzymał jedną armatę przeciwpancerną wz. 1936. Nie otrzymał natomiast moździerza i masek przeciwgazowych.
Żywiecki batalion ON w kampanii wrześniowej W kampanii wrześniowej baon walczył w składzie 1 Brygady Górskiej Strzelców (Armia „Kraków”).
1 września 1939 roku dwa plutony z 1 i 2 kompanii ON wraz z I batalionem 2 pułku górskich strzelców stanowiły obsadę rygla obronnego „Węgierska Górka”. Na czatach był jeden pluton z 2 kompanii ON (pod Zwardoniem) i jeden pluton z 3 kompanii ON (pod Rajczą). Natomiast gros batalionu w Żywcu stanowiło odwód dowódcy 2 pgs. Pluton 2 kompanii spod Zwadronia, prowadził skuteczne działania opóźniające pod Krzywą. Po godz.16 batalion został załadowany do pociągu osobowego i odjechał do Suchej, skąd samochodami ciężarowymi 10 Brygady Kawalerii przewieziony w rejon Jordanowa. W Żywcu do obrony miasta pozostała 1 kompania ON „Żywiec” wzmocniona jednym działonem przeciwpancernym z armatą 37 mm wz. 1936. 2 września część batalionu w ramach grupy uderzeniowej ppłk. dypl. Mariana Strażyca rano wykonała atak w kierunku Spytkowic na oddziały niemieckiej 2 Dywizji Pancernej, w trakcie wypadu początkowo grupa odniosła początkowo sukces, lecz w wyniku niemieckich kontrataków została odrzucona w kierunku na Jordanów. W południe batalion zajął obronę pomiędzy stanowiskami 1 pułku górskich strzelców, a 12 pułku piechoty. W walkach obronnych pod Wysoką wśród poniesionych przez batalion strat, śmiertelne rany odniósł ppor. Władysław Markiewicz. 3 września Żywiecki batalion ON prowadził niewielkie walki, po czym wycofał się do Rabki. Podporządkowana mu została 1 kompania ON z batalionu ON „Zakopane”. Zajął obronę w rejonie Rabki. W Rabce batalion podporządkowany został dowódcy 1 pgs ppłk. Wojciecha Wójcika. 3 września batalion brał udział w ciężkich walkach opóźniających wzdłuż szosy na Mszanę Dolną. Po południu w trakcie walk o Mszanę Dolną batalion został odrzucony przez niemieckie oddziały 4 Dywizji Lekkiej wraz z II batalionem 1 pgs. Oba bataliony przebijały się na północny-wschód. W nocy 3/4 września batalion stoczył bój o wieś Słomka, ale został odrzucony w kierunku wzg.569. 5 września batalion dotarł w rejon Niegowci. Rano 6 września batalion zajął obronę w rejonie Chrostowej i wzg.305 nad wsią Stradomka. Rano 6 września w Lipnicy Murowanej został rozbity sztab 1 BGS. 6 września pod Bochnią niespodziewanym atakiem na tyły batalionu został częściowo rozproszony. Poszczególne kompanie przebijały się samodzielnie z okrążenia. 1 i 2 kompanie ON wycofywały się wraz z częścią I batalionem 2 pgs mjr. Kazimierza Czarkowskiego wraz oddziałami 21 Dywizji Piechoty Górskiej. Reszta batalionu wraz z 1 kompanią ON „Zakopane” wycofywała się z Bochni w kierunku Szczurowej osiągając w nocy 6/7 września rejon lasów nadleśnictwa Damienice przed wsią Wygoda. W marszu batalion połączył się z 1 i 2 kompaniami. Dołączyły do zgrupowania ppłk Wojciecha Wójcika.
Większość batalionu ON „Żywiec” maszerowała w odwrocie wraz z większością 2 pgs bez dowództwa pułku. Wraz z Żywieckim batalionem ON przemieszczały się pododdziały Zakopiańskiego batalionu ON. Zgrupowanie to wycofywało się z 21 DPG w kierunku Biskupic Radłowskich, gdzie była przeprawa na Dunajcu. Przed nadejściem zgrupowania rejon przyczółka opanowała grupa bojowa niemieckiej 2 DPanc 1 kompania ON „Żywiec” wraz z dowódcą batalionu 8 września prowadziła natarcie pod Biskupicami celem opanowania mostu na Dunajcu w składzie 3 pułku strzelców podhalańskich ppłk. Juliana Czubryta. W ciężkim boju kompania poniosła straty wśród ciężko rannych był kpt. Julian Szczerbaniewicz, który 13 września zmarł. Wobec zniszczenia mostu część batalionu przeprawiła się pod Niecieczą i Otfinowem. Część batalionu przeprawiła się przez San pod Ulanowem i skierowano go do wsi Krzeszów. 10 i 11 września w składzie zgrupowania ppłk. Wójcika dokonano połączenia pozostałości (2, 3 i specjalnej kompanii ON) Żywieckiego batalionu ON i Zakopiańskiego batalionu ON w zbiorczy batalion ON pod dowództwem mjr. Edwarda Rotha. Batalion bronił linii Sanu.
W następnych dniach do batalionu zbiorczego ON mjr. Rotha dołączyła 1 kompania ON „Żywiec”. 12 i 13 września pułk zbiorczy objął obronę rzeki Tanwi wraz z mostem pod wsią Króle. Batalion reorganizował się i był w odwodzie. 14 września pułk zbiorczy ppłk. Wójcika podjął marsz w awangardzie 21 DPG, batalion zbiorczy ON mjr. Rotha maszerował w straży tylnej pułku. 15 września o godz.6.00 bataliony górskich strzelców wywodzące się z KOP wykonały natarcie na Oleszyce, zaskakując początkowo niemiecki I batalion 130 pp 45 DP. Dowódca niemieckiej 45 DP wprowadził do walki cały niemiecki 130 pp. Natarcie niemieckiego II/130 pp na wieś Futory i las powtrzymał batalion zbiorczy ON i inne pododdziały pułku zbiorczego, wykonując kontrataki na przenikające oddziały niemieckie. Późnym popołudniem na tyły zgrupowania wyszedł kolejny niemiecki batalion I/133 pp. W pułku zbiorczym zaczęło brakować amunicji. W nocy pułk zbiorczy rozpoczął odwrót w kierunku Dzikowa Nowego. W trakcie walk wśród poległych znalazł się ppor. rez. Adam Drozdowski dowódca 1 kompanii ON „Zakopane”. 16 września zbiorczy batalion ON wycofał się w rejon Dzikowa Starego i Moszczenicy. Batalion wycofał się wraz pozostałością pułku za Tanew. W trakcie walki poległ dowódca 21 Dywizji Piechoty Górskiej gen. bryg. Józef Kustroń. Pozostałość pułku 17 września przekroczyła Tanew brodem pod Lipowcem. Na postój pułk stanął pod wsią Margole i gajówką Smolnik. Dalej kontynuował marsz przez Puszczę Solską. Nocą 17/18 września pozostałość pułku przedzierała się przez okrążenie pod Tereszpolem porzucono tabory, rozproszyła się część żołnierzy. W szeregach pułku pozostało do 400 żołnierzy, w tym około 100 z batalionu ON. Przez cały czas oddziałom towarzyszyła 152 bateria armat górskich 65 mm. 18 września resztki batalionu zbiorczego ON mjr. Rotha dostały się do niemieckiej niewoli.
Obsada personalna dowódca - kpt. Julian Szczerbaniewicz (do 8 IX ciężko ranny, zmarł) dowódca 1 kompanii ON „Żywiec” – ppor. rez. Eugeniusz Nowakowski dowódca 2 kompanii ON „Milówka” – por. Stanisław Niemczyk dowódca 3 kompanii ON „Rajcza” – por. Sieliński dowódca kompanii specjalnej - por. rez. Bronisław Tchórzewski dowódca plutonu ppanc - ppor. rez. Władysław Markiewicz (do 2 IX 1939 ranny, zmarł) dowódca plutonu ckm -
Inni oficerowie Jan Krawiec
Przypisy
Bibliografia
Żywiec, Batalion ON Kategoria:Polskie jednostki obrony narodowej utworzone w 1939 Żywiec, Batalion ON Kategoria:Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Żywcu