thumb|230px|Artur Rubinstein (1906) thumb|230px|Grzegorz Fitelberg, Karol Szymanowski i Artur Rubinstein (1912) thumb|230px|Zaproszenie na Festiwal Polski w Paryżu w 1927 z udziałem Rubinsteina thumb|230px|Artur Rubinstein (1937)

Artur Rubinstein (ur. 28 stycznia 1887Bożena Pellowska-Chudobińska Łódzkie koncerty Artura Rubinsteina, Międzynarodowa Fundacja Muzyczna im. Artura Rubinsteina w Łodzi, Łódź 2011, , s. 7 tam też wyjaśniono genezę innych dat urodzenia. w Łodzi, zm. 20 grudnia 1982 w GenewieCulture.pl – Artur Rubinstein [dostęp 2011-10-05].) – polski pianista pochodzenia żydowskiego.

W swojej ponad 80-letniej karierze pianisty wystąpił ponad 6 tysięcy razy. Jeden z najwybitniejszych wirtuozów fortepianu XX wieku i odtwórca muzyki autorstwa Fryderyka Chopina, Johannesa Brahmsa, Franza Schuberta, Roberta Schumanna, Antonína Dvořáka, Siergieja Rachmaninowa i Karola Szymanowskiego. Występował z wieloma uznanymi orkiestrami i dyrygentami oraz grał m.in. z Pau Casalsem, Jakiem Thibaudem, Gregorem Piatigorskim, Jaschą Heifetzem, i Romanem Totenbergiem.

Życiorys Urodził się w Łodzi jako najmłodsze z siedmiorga dzieci w średnio zamożnej rodzinie żydowskiej. W dorosłym życiu był agnostykiem. Jego ojciec, Izaak Rubinstein, był właścicielem niewielkiej fabryki tekstylnej, zaś matka, Felicja z domu Heiman, zajmowała się domem.

Od dziecka przejawiał uzdolnienia muzyczne, już w wieku siedmiu lat wystąpił w koncercie charytatywnym. Pierwsze lekcje gry na fortepianie pobierał u Adolfa Prechnera w Łodzi. Później rodzice wysłali go do Warszawy, gdzie został uczniem Aleksandra Różyckiego. W 1897 wyjechał do Berlina, w którym uczył się w Wyższej Szkole Muzycznej i pobierał lekcje gry na fortepianie u Karla Heinricha Bartha. Jego opiekunem był dyrektor akademii, Joseph Joachim. W czasie studiów wiele koncertował przed berlińską publicznością, debiutował 1 grudnia 1900 w berlińskiej Beethoven-Saal. W kwietniu 1902 koncertował w Filharmonii Warszawskiej pod batutą Emila Młynarskiego. W 1902, z polecenia Joachima, zaprezentował się Ignacemu Janowi Paderewskiemu w Szwajcarii, zyskując jego przychylność i uznanie. W 1904 przeniósł się do Paryża, gdzie w tym samym roku zaliczył uważany za początek jego międzynarodowej kariery występ, na którym zagrał m.in. Koncert fortepianowy f-moll i Etiudę op. 10 nr 2 Fryderyka Chopina oraz Koncert fortepianowy g-moll Camille’a Saint-Saënsa. Później odbywał liczne tournées po Stanach Zjednoczonych (1906), Europie i Ameryce Południowej. Wielokrotnie koncertował też w Polsce – w Łodzi, Warszawie, Lwowie, Krakowie i Zakopanem. W czasie I wojny światowej występował na rzecz Czerwonego Krzyża i Polski.

W 1932 poślubił córkę polskiego dyrygenta, Emila Młynarskiego – Anielę. W 1933 w Buenos Aires w Argentynie urodziła się Eva Rubinstein. W 1939 Rubinsteinowie opuścili Europę i zamieszkali w Stanach Zjednoczonych. Podczas II wojny światowej występował na koncertach charytatywnych, w tym na rzecz polskich uchodźców, a także wspierał Polaków materialnie. Publicznie namawiał Amerykanów do przystąpienia do wojny, podkreślając przy tym ogromny wojskowy wysiłek Polski.

W czasie II wojny światowej stracił z rąk Niemców prawie całą rodzinę. Na znak protestu przeciwko zbrodniom niemieckim nigdy nie wystąpił z żadnym koncertem ani w RFN, ani w NRD. 13 maja 1945, podczas koncertu w operze w San Francisco dla delegatów i gości Konferencji Pokojowej, na której powołano do życia Organizację Narodów Zjednoczonych, wobec braku polskiej flagi wśród rzędu flag państw (polska delegacja była nieobecna na Konferencji z powodu braku zgody Józefa Stalina), wyraził oburzenie i ostentacyjnie zagrał Mazurka Dąbrowskiego. Występ poprzedził słowami: i dodał: Za to zachowanie Rubinstein otrzymał od amerykańskiej Polonii („w imieniu milionów Polaków w USA”) dyplom Polskiej Ligi Sztuk Pięknych w Pittsburghu.

W 1946 uzyskał obywatelstwo Stanów Zjednoczonych i zamieszkał w tym kraju, jednak nigdy nie zerwał związków z Polską. Do końca życia posługiwał się przy tym nienaganną polszczyzną. Po II wojnie światowej Polskę odwiedził siedem razy, po raz pierwszy w 1958, dając koncerty w Krakowie i Warszawie. W 1960 był honorowym przewodniczącym jury podczas VI Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina w Warszawie. Podczas otwarcia konkursu 22 lutego 1960 wykonał Koncert fortepianowy f-moll Fryderyka Chopina i II Koncert fortepianowy B-dur Johannesa Brahmsa z udziałem Orkiestry Symfonicznej Filharmonii Narodowej pod dyrekcją Witolda Rowickiego. W 1966 zainaugurował z kolei 10. Międzynarodowy Festiwal Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień”. W 1975 wystąpił na koncercie jubileuszowym z okazji 60-lecia Filharmonii Łódzkiej. Po raz ostatni publicznie wystąpił w maju 1976 w Wigmore Hall w Londynie, natomiast w 1979 ostatni raz odwiedził Polskę, w tym Łódź i Warszawę. W warszawskiej cukierni Andrzeja Bliklego przy ul. Nowy Świat znajdują się zdjęcia pamiątkowe z wizyty artysty. Polskie Nagrania „Muza” wydały wówczas płytę z jego koncertem z 1960.

Rubinstein otrzymał też tytuł doktora honoris causa Akademii Muzycznej im. Fryderyka Chopina w Warszawie (obecnie Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina w Warszawie).

W 1971 podczas koncertu w Holstebro w Danii został uhonorowany prestiżową duńską Nagrodą Fundacji Muzycznej Léonie Sonning. Była to pierwsza tego typu nagroda przyznana pianiście i zarazem pierwsza wręczona poza Kopenhagą.

W 1978 został laureatem nagrody Kennedy Center Honors.

Był wielkim miłośnikiem cygar. Do czasu rewolucji komunistycznej miał własną plantację tytoniu na Kubie.

Przyjaźnił się m.in. z Karolem Szymanowskim, Pablem Picassem i Grzegorzem Fitelbergiem.

Zmarł 20 grudnia 1982 w Genewie. Urna z jego prochami pochowana jest niedaleko Jerozolimy na zboczu góry Orah.

W 1994 przyznano mu pośmiertnie nagrodę Grammy za całokształt twórczości.

Nela Rubinstein – żona artysty jest autorką książki kucharskiej, Nela’s Cookbook, opublikowanej w Nowym Jorku w 1983. W Polsce została wydana pt. Kuchnia Neli (wyd. Muza, pełna wersja z 2001). Książka jest zapisem upodobań kulinarnych jej męża i bohemy artystycznej Nowego Jorku, Los Angeles, Paryża.

Pamiętniki Moje młode lata (My Young Years), Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1976, . Moje długie życie (My Many Years), Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1988, .

Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1934) Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (28 kwietnia 1926)M.P. z 1926 r. nr 99, poz. 294 „za zasługi, położone na polu propagandy polskiej zagranicą”. Krzyż Komandorski Orderu Legii Honorowej (Francja) Krzyż Komandorski Orderu Leopolda (Belgia) Krzyż Komandorski Orderu Zasługi (Chile) Krzyż Oficerski Orderu św. Jakuba od Miecza (Portugalia) Krzyż Orderu Cywilnego Alfonsa XII (Hiszpania)Arthur Rubinstein Dies in Geneva at 95. www.nytimes.com Prezydencki Medal Wolności (USA, 1976) Komandor z Gwiazdą Orderu Zasługi Republiki Włoskiej (Włochy) Komandor z Gwiazdą Orderu Imperium Brytyjskiego (Wielka Brytania)

Upamiętnienie Od 1974 w Izraelu organizowany jest Międzynarodowy Mistrzowski Konkurs Pianistyczny im. Artura Rubinsteina. Od 4 kwietnia 1984 Filharmonia Łódzka nosiła nazwę Państwowej Filharmonii im. Artura Rubinsteina w Łodzi. 30 sierpnia 1999 Zarząd Województwa Łódzkiego uchwałą nadał placówce obecną nazwę: Filharmonia Łódzka im. Artura Rubinsteina. 4 listopada 1991 Państwowy Zespół Szkół Muzycznych w Bydgoszczy przyjął imię Artura Rubinsteina.

Od 1993 w Bydgoszczy odbywa się Międzynarodowy Konkurs Młodych Pianistów „Arthur Rubinstein in memoriam”, którego dyrektorem i inicjatorem jest Ewa Stąporek-Pospiech, dyrektor Państwowego Zespołu Szkół Muzycznych w Bydgoszczy. Konkurs odbywa się pod patronatem Ewy Rubinstein, córki słynnego pianistyKonkurs Rubinsteina w Bydgoszczy..

Uchwałą z 7 marca 2007 Sejm RP zdecydował o ustanowieniu roku 2007 Rokiem Artura Rubinsteina..

W 2008 w Łodzi utworzono Międzynarodową Fundację Muzyczną im. Artura Rubinsteina, która organizuje Rubinstein Piano Festival. Odbyły się trzy edycje festiwalu (2008, 2011 i 2013). W Muzeum Miasta Łodzi znajduje się największa na świecie ekspozycja pamiątek po Arturze Rubinsteinie w tzw. Galerii Muzyki im. Artura Rubinsteina, przekazanych przez jego rodzinę.

Przypisy

Bibliografia

Arthur Rubinstein w Musixmatch Arthur Rubinstein w Rate Your Music

NAXOS – Arthur Rubinstein

Linki zewnętrzne

Artur Rubinstein na płytach BMG I Międzynarodowy Festiwal Muzyczny im. Artura Rubinsteina w Łodzi

Archiwum Dokumentów Fonicznych Polskiego Radia – Artur Rubinstein w rozmowie z Reginą Adamczak Artur Rubinstein w Teatrze Wielkim i w PWSM – Polska Kronika Filmowa 51A/65, Repozytorium Cyfrowe Filmoteki Narodowej Artur Rubinstein na zdjęciach w bibliotece Polona

Kategoria:Amerykanie pochodzenia żydowskiego Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina Kategoria:Komandorzy Legii Honorowej Kategoria:Laureaci Kennedy Center Honors Kategoria:Laureaci Nagrody Fundacji Muzycznej Léonie Sonning Kategoria:Laureaci Nagrody Grammy Kategoria:Ludzie urodzeni w Łodzi Kategoria:Muzycy związani z Łodzią Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Orderem Cywilnym Alfonsa XII Kategoria:Odznaczeni Orderem Imperium Brytyjskiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Leopolda (Belgia) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Jakuba od Miecza (Portugalia) Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi (Chile) Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Włoskiej Kategoria:Odznaczeni Prezydenckim Medalem Wolności Kategoria:Pochówki w Izraelu Kategoria:Polscy pianiści klasyczni Kategoria:Polscy Żydzi Kategoria:Urodzeni w 1887 Kategoria:Zmarli w 1982