mały|Parandowski – rzeźba Alfonsa Karnego z 1954 roku mały|Nagrobek Jana Parandowskiego na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie, 2006 mały|Tablica pamiątkowa na fasadzie kamienicy przy ul. S. Zimorowica w Warszawie Jan Parandowski (ur. 11 maja 1895 we Lwowie, zm. 26 września 1978 w Warszawie) – polski pisarz, eseista i tłumacz literatury, autor Mitologii, medalista olimpijski (1936).

Był dwukrotnie nominowany do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury (1957, 1959).

Życiorys W 1913 ukończył C.K. IV Gimnazjum we Lwowie. W tym samym roku rozpoczął studia na Uniwersytecie Lwowskim na wydziale filozoficznym. Studiował filozofię, filologię klasyczną, archeologię, historię sztuki, literaturę polską. W okresie I wojny światowej studia zostały przerwane, a on sam internowany w Rosji (uczył w szkołach w Woroneżu i Saratowie). Od 1920 kontynuował studia i w 1923 uzyskał stopień doktora filozofii ze specjalnością filologii klasycznej i archeologii.

Był delegatem na zjazd Związku Zawodowego Literatów Polskich 4 lutego 1922 w Warszawie.

W latach 1945–1950 objął katedrę kultury antycznej, a następnie literatury porównawczej na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim (KUL). Został członkiem zwyczajnym Warszawskiego Towarzystwa Naukowego, współpracował z „Tygodnikiem Powszechnym”, „Meandrem”, „Twórczością”, wznowił działalność jako prezes polskiego PEN Clubu. W 1948 przygotowywał Światowy Kongres Intelektualistów we Wrocławiu, wtedy też ponownie zamieszkał w Warszawie. W 1949 roku jako członek Polskiego Komitetu Obrońców Pokoju był delegatem Krajowej Rady Obrońców Pokoju na Kongres Obrońców Pokoju w ParyżuTrybuna Robotnicza, nr 92 (1481), 9 kwietnia 1949, s. 1.. Był członkiem Stowarzyszenia Kultury Europejskiej (SEC). W 1958 współorganizował Międzynarodowy Zjazd Tłumaczy w Warszawie, w 1962 został wiceprezesem międzynarodowego PEN-Clubu. W 1964 otrzymał Nagrodę Państwową I stopnia i w tymże roku był sygnatariuszem „Listu 34” uczonych i pisarzy w obronie wolności słowa. Jan Parandowski został uhonorowany w 1975 za całokształt twórczości przez Radio Wolna Europa. W 1975 otrzymał tytuł doktora honoris causa Wydziału Filozofii Chrześcijańskiej KUL. Zmarł w Warszawie w 1978. Spoczął na cmentarzu Powązkowskim (aleja zasłużonych, rząd 1, miejsce 40).

Życie prywatne Jan Parandowski był synem ks. Jana Bartoszewskiego, duchownego greckokatolickiegoInna inaczej niż inni [wywiad Mateusza Borkowskiego z Joanną Szczepkowską], „Tygodnik Powszechny” z 27 lipca 2014 r. nr 30 (3394), s. 58–59. i Julii Parandowskiej.

W okresie pobytu w Rosji zawarł związek małżeński z Aurelią WyleżyńskąDane z abstraktu artykułu o Aurelii Wyleżyńskiej zamieszczonego na witrynie Central European Journal of Social Sciences and Humanities (dostęp: 24 lipca 2014 r.)., z którą później się rozstałInna inaczej niż inni [wywiad Mateusza Borkowskiego z Joanną Szczepkowską], „Tygodnik Powszechny” z 27 lipca 2014 r. nr 30 (3394), s. 59.. Ponieważ ślub miał charakter cywilny (według ustawodawstwa wprowadzonego przez bolszewików), w świetle prawa II Rzeczypospolitej nie był uznawany i Jan Parandowski pozostawał kawalerem. Mógł więc 8 sierpnia 1925 r. ożenić się z Reginą Henryką (po konwersji na katolicyzm - Ireną Marią) Helzel (2 grudnia 1903 – 27 października 1993)Wybrane dane biograficzne Ireny Parandowskiej zawarte są w publikacji: Inna inaczej niż inni [wywiad Mateusza Borkowskiego z Joanną Szczepkowską], „Tygodnik Powszechny” z 27 lipca 2014 r. nr 30 (3394), s. 58..

W 1929 przeniósł się do Warszawy i zamieszkał w pensjonacie przy ul. Szpitalnej, następnie w kwietniu 1930 r. wynajął czteropokojowe mieszkanie przy ul. Czerniakowskiej 202. Z powodu problemów finansowych przeprowadził się do tańszego lokalu przy ul. Bema 70 na Woli, gdzie mieszkał w latach 1933-1937. Dopiero stabilna i dobrze płatna praca kierownika Wydziału Literackiego Polskiego Radia pozwoliła mu na zakup własnego mieszkania przy ul. Filtrowej 62.

Córka Jana Parandowskiego, Roma Parandowska-Szczepkowska, była żoną aktora Andrzeja Szczepkowskiego i matką aktorki Joanny Szczepkowskiej. Starszy syn, Zbigniew Parandowski (1929–2017), był architektem, natomiast młodszy, Piotr Parandowski (1944–2012), był archeologiem, reżyserem filmów dokumentalnych.

Twórczość Znany przede wszystkim ze swojej twórczości związanej z kulturą antyczną. Jako literat debiutował już w 1913 szkicem literacko-filozoficznym Rousseau. Był znawcą i popularyzatorem kultury i literatury starożytnej. Wielką popularność przyniosła mu wielokrotnie wznawiana Mitologia (1924). Pozycja ta była znacząca w popularyzacji podstaw kultury antycznej w Polsce ze względu na różne ważne cechy: piękno i prostotę stylistyczną oraz na wierne, lecz pozbawione kontrowersji obyczajowych (np. przez eufemistyczne odnoszenie się do wątków homoerotycznych) opisanie najważniejszych mitów greckich. Takie ujęcie Mitologii pozwoliło na korzystanie z niej w edukacji szkolnejMniej popularna jest jego ostatnia praca Refleksje opublikowana w 1975. Zamieścił w niej między innymi interesujące uwagi dotyczące Bizancjum, cesarza Justyniana i pośrednio – cywilizacji bizantyjskiej. Warto je przytoczyć.: „maj 1969. Przeczytałem Prokopiusza >>Historię sekretną<<, która teraz wyszła po polsku po raz pierwszy w przekładzie Andrzeja Konarka. Dziwna książka i dziwne jej dzieje. Pisana i trzymana w tajemnicy za życia autora, który zapewne truchlał na myśl, że mogłaby wpaść w czyjeś ręce i sprowadzić nań gniew cesarza, zgubę.Co by mu groziło widać z tego, co pisze o despotyźmie i okrucieństwie Justyniana: same wyroki, więzienia, tortury, zabójstwa. Jedno wielkie oskarżenie władcy, który przyszedł w kilka wieków po Kaligulach, Neronach, Domicjanach i jeśli wierzyć Prokopiuszowi, znacznie ich przewyższał. Trudno pojąć, że w tak krótkim czasie chrześcijaństwo zdołało wydać zbrodniarzy i okrutników, wyrosłych z krwi niedawnych męczenników, Jeszcze w IV wieku można się było spodziewać, że wiara okupiona tylu cierpieniami i tak wzniosła zmieni człowieka, w którego duszę przenikną zasady moralne, jakich świat przedtem nie znał, w sto lat później nie można już było na to liczyć. Julian Apostata niósł w sobie to rozczarowanie, lecz sposób, w jaki chciał je rozproszyć, był nie dającym się zrealizować cofnięciem historii” – zob.: Jan Parandowski: Refleksje, wyd. Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, 1975, s. 69–70. Do przytoczonych uwag Parandowskiego można dodać pytania: Co autor rozumiał przez określenie „chrześcijaństwo”? Czy można monarchów określanych umownie jako „chrześcijańskich” identyfikować z istotą „chrześcijaństwa” jaką stanowią jego zasady moralne?.

Dzieła Bolszewizm i bolszewicy w Rosji (1919) Antinous w aksamitnym berecie – rzecz o Oskarze Wildzie (1921) Mitologia (1924) Eros na Olimpie (1924) Dwie wiosny (1927) Wojna trojańska (1927) Król życia (1930, biografia Oscara Wilde’a) Dysk olimpijski (1933) Odwiedziny i spotkania (1934) Przygody Odyseusza (1935) Niebo w płomieniach (1936) Trzy znaki zodiaku (1938) Godzina śródziemnomorska (1949) Alchemia słowa (1951) Zegar słoneczny (1953, opowiadania o Lwowie) Pisma wybrane (1955) Petrarka (1956, biografia Petrarki) Dzieła wybrane tom 1–3 (1957) Z antycznego świata (1958) Mój Rzym (1959) Powrót do życia (1961) Wrześniowa noc (1962) Akacja (1967) Refleksje (1975)

Tłumaczenia Batuala. Prawdziwa powieść murzyńska René Marana (1923) Historia świata Wellsa (1924) Dafnis i Chloe (1925) Życie Karola Wielkiego Einharda (1935) Wojna domowa Juliusza Cezara (1951) Odyseja Homera (1953)

Relacje z podróży Rzym czarodziejski (1924) Dwie wiosny (1927) Podróże literackie (1958)

Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1959)Dziennik Polski, rok XV, nr 172 (4793), s. 9. Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (16 lipca 1954) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (9 listopada 1931) „za zasługi na polu literatury”. Złoty Wawrzyn Akademicki (7 listopada 1936) „za wybitną twórczość literacką”. Krzyż Komandorski Orderu Sztuki i Literatury (Francja, 1973)

Upamiętnienie Po śmierci Parandowskiego ukazała się książka jego żony, Ireny Parandowskiej, pt. Dzień Jana (Wyd. Iskry 1983, ), poświęcona pisarzowi. W 1988 Parandowska zapoczątkowała przyznawanie Nagrody Literackiej Polskiego PEN Clubu imienia jej zmarłego męża.

Od 5 stycznia 1981 ulica w Warszawie na terenie obecnej dzielnicy Bielany nosi nazwę ulicy Jana ParandowskiegoUchwała nr 20 Rady Narodowej Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 stycznia 1981 r. w sprawie nadania nazw ulicom, „Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, Warszawa, dnia 26 maja 1981 r., nr 6, poz. 27, s. 1. Ulica Jana Parandowskiego w Warszawie w Targeo. Również Szkoła Podstawowa nr 35 z Oddziałami Sportowymi w Gdańsku Oliwie nosi imię Jana Parandowskiego. Od 1988 imię Jana Parandowskiego nosi ulica w Łodzi na osiedlu Andrzejów Ulica Jana Parandowskiego w Łodzi w Targeo.

Przypisy

Linki zewnętrzne Jan Parandowski Utwory Jana Parandowskiego na stronie Literatura – Wirtualny Wszechświat Rzecz o Apulejuszu Homer „O wojnie domowej” Cezara Dafnis i Chloe , w Nauka 3/2013, kwartalniku Polskiej Akademii Nauk (Oddział w Poznaniu)

Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Lwowskiego Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Członkowie Polskiego Komitetu Obrońców Pokoju Kategoria:Członkowie Związku Zawodowego Literatów Polskich Kategoria:Doktorzy honoris causa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II Kategoria:Internowani w Rosji w czasie I wojny światowej Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie Kategoria:Medaliści Letnich Igrzysk Olimpijskich 1936 Kategoria:Medaliści Olimpijskiego Konkursu Sztuki i Literatury Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Wawrzynem Akademickim Kategoria:Pisarze związani z Warszawą Kategoria:Pisarze związani ze Lwowem Kategoria:Pochowani w alei zasłużonych na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polacy – Komandorzy Orderu Sztuki i Literatury Kategoria:Polscy literaci upamiętnieni nazwami nagród Kategoria:Polscy filolodzy klasyczni Kategoria:Polscy pisarze dwudziestolecia międzywojennego Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy prozaicy Kategoria:Prezesi polskiego PEN Clubu Kategoria:Polscy historycy starożytności Kategoria:Polscy tłumacze literatury łacińskojęzycznej Kategoria:Polscy tłumacze literatury greckiej Kategoria:Polscy tłumacze literatury angielskojęzycznej Kategoria:Sygnatariusze Listu 34 Kategoria:Urodzeni w 1895 Kategoria:Zmarli w 1978